Dạy Sinh học hiệu quả với phương pháp thực hành quan sát

Kỹ năng dạy thực hành quan sát

Theo Thạc sĩ Phan Thị Hồng The - giảng viên Trường CĐ Sư phạm Hà Nội, trong dạy học Sinh học có 3 phương pháp thực hành, bao gồm: Thực hành xác định mẫu vật; thực hành quan sát và thực hành thí nghiệm.

Riêng môn Sinh học lớp 6, nội dung chủ yếu là các kiến thức hình thái, phân loại thực vật, do đó phương pháp thực hành quan sát thường xuyên được sử dụng.

Phương pháp thực hành quan sát thường được tiến hành theo trình tự 3 bước.

Thứ nhất: Giảng viên giao nhiệm vụ nhận thức cho từng cá nhân học sinh hay theo nhóm nhỏ. Ví dụ: Phân biệt các loại thân, các loại rễ, các loại lá; nhận dạng một số loại thực vật, động vật, xác định vị trí phân loại của chúng.

Thứ 2: Học sinh thực hành quan sát mẫu vật theo yêu cầu của giảng viên. Cuối cùng, học sinh báo cáo kết quả và thảo luận.

Khi tổ chức dạy học thực hành quan sát, thạc sĩ Phan Thị Hồng The lưu ý, giáo viên cần trang bị cho học sinh các kĩ năng: Cố định mẫu vật, cân đo, cách sử dụng kính lúp, dụng cụ mổ cần thiết...

Sử dụng câu hỏi nhiều lựa chọn trong dạy thực hành quan sát

Tiến trình tổ chức học sinh thực hành quan sát có nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào nội dung kiến thức, điều kiện học tập, trình độ của học sinh mà giáo viên vận dụng cho phù hợp.

Gợi ý việc sử dụng câu hỏi nhiều lựa chọn trong dạy học thực hành quan sát, thạc sĩ Phan Thị Hồng The cho rằng, sử dụng phương pháp này có ưu điểm là học trò tự lực tìm kiếm tri thức mới qua thực hành quan sát dưới sự hướng dẫn của giảng viên.

Các câu hỏi được sử dụng trong thực hành quan sát cần thỏa mãn các yêu cầu định tính và định lượng; phải là vấn đề cốt lõi của một bài, một chương hoặc của một vấn đề nghiên cứu; được sắp xếp logic chặt chẽ tương ứng với nội dung bài học.

Khi sử dụng câu hỏi nhiều lựa chọn vào dạy kiến thức mới, phải điển hình, mỗi tiết học chọn một vài câu phủ kín được nội dung sách giáo khoa, có độ khó vừa phải để huy động trí tuệ của cả tập thể lớp.

Theo thạc sĩ Phan Thị Hồng The, việc sử dụng câu hỏi nhiều lựa chọn trong tổ chức dạy học thực hành quan sát được tiến hành theo một trong hai quy trình sau:

Qui trình 1: Giáo viên nêu câu hỏi tự luận; học sinh trả lời câu hỏi tự luận trên cơ sở nghiên cứu SGK hoặc các nguồn thông tin khác; dựa vào các câu trả lời của học sinh, giáo viên xây dựng câu hỏi nhiều lựa chọn, trong đó các phương án nhiễu là từ những cái sai của học sinh;

Học sinh phân tích đối chiếu các phương án lựa chọn trên cơ cơ sở tiến hành thí nghiệm, sau đó, thống nhất chọn câu trả lời đúng;

Giáo viên tổ chức học sinh đối chiếu các câu sai với câu đúng để tìm nguyên nhân sai.

Cần lưu ý rằng, mỗi câu tự luận đề cập đến một đơn vị nội dung kiến thức của bài vì vậy các câu tự luận cần được lựa chọn và sắp xếp theo một trật tự logic phát triển nội dung. Đặc trưng của quy trình này là từ câu tự luận phát hiện cái sai để tổ chức học sinh sửa sai đi đến cái đúng.

Quy trình 2: Giáo viên nêu câu hỏi nhiều lựa chọn; học sinh phân tích đối chiếu các phương án lựa chọn trên cơ sở tiến hành thí nghiệm; học sinh thống nhất chọn câu trả lời đúng; giáo viên tổ chức học sinh đối chiếu các câu sai với câu đúng để tìm nguyên nhân sai.

Thạc sĩ Phan Thị Hồng The lưu ý, trong quá trình dạy học, tùy từng đối tượng học sinh mà giáo viên có thể sử dụng một trong hai quy trình cho phù hợp.

Đối với lớp khá, giỏi, giáo viên có thể chọn quy trình 1, còn đối với lớp học sinh có học lực kém hơn nên chọn quy trình 2. vì quy trình 1 đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ nhiều hơn.