Không còn chỗ cho “học vẹt”
Thầy Phạm Bảo Anh, Tổ trưởng chuyên môn tổ Toán, Trường THPT Nguyễn Thái Bình (TPHCM) cho biết điểm khác biệt lớn nhất của đề thi môn Toán hiện nay là cấu trúc gồm ba phần, được thiết kế theo hướng tăng dần mức độ tư duy và phân hóa rõ rệt năng lực thí sinh.
Nếu như trước đây, với hình thức trắc nghiệm nhiều lựa chọn, thí sinh vẫn có thể “khoanh lụi” với xác suất đúng nhất định, thì ở cấu trúc đề mới, cách làm này hầu như không còn tác dụng.
Đáng chú ý, phần Đúng/Sai đòi hỏi thí sinh phải có tư duy đa chiều và khả năng lập luận logic chặt chẽ. Mỗi câu hỏi không chỉ là một phép tính đơn lẻ mà là cả một chuỗi suy luận. Chỉ cần sai một bước hoặc hiểu chưa đúng bản chất vấn đề, thí sinh có thể mất toàn bộ điểm của câu hỏi đó.
Trong khi đó, phần Trả lời ngắn được xem là “nấc thang phân hóa” rõ rệt nhất. Không còn các phương án đáp án để đối chiếu hay thử sai, thí sinh buộc phải tự tìm ra kết quả cuối cùng. Điều này triệt tiêu hoàn toàn thói quen làm bài theo kiểu thử đáp án hoặc phụ thuộc quá nhiều vào máy tính cầm tay.
“Đề thi mới không dành cho việc học vẹt hay ghi nhớ máy móc. Chỉ những thí sinh thực sự hiểu bản chất toán học mới có thể làm chủ bài thi”, thầy Phạm Bảo Anh nhấn mạnh.
Một điểm nổi bật khác của đề thi môn Toán theo Chương trình GDPT 2018 là sự gia tăng rõ rệt các bài toán gắn với thực tiễn. Qua đề thi năm 2025, có thể nhận thấy sự xuất hiện dày đặc của các tình huống quen thuộc trong đời sống như bài toán về nồng độ thuốc tồn dư trong nước, chi phí sản xuất, hay các bài toán đo đạc liên quan đến xây dựng và viễn thông.
Theo thầy Phạm Bảo Anh, để thích ứng với xu hướng này, thí sinh cần hình thành thói quen mô hình hóa toán học các vấn đề thực tế. Thay vì chỉ học thuộc công thức, các em cần hiểu ý nghĩa của công thức trong từng bối cảnh cụ thể.
“Chẳng hạn, khi học về đạo hàm, thí sinh không nên chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ cách tính mà cần hiểu đạo hàm chính là tốc độ thay đổi của một đại lượng theo thời gian, tương tự sự biến thiên nồng độ thuốc trong cơ thể sau khi sử dụng. Với hình học không gian, bài toán không chỉ dừng ở vẽ hình và tính toán, mà còn có thể liên hệ đến các vấn đề đo đạc, thiết kế trong xây dựng hoặc kỹ thuật”, thầy nêu ví dụ.
Bên cạnh đó, thầy cũng lưu ý thí sinh cần đặc biệt chú trọng các nội dung “Vận dụng thực tế” trong sách giáo khoa. Đây chính là nguồn chất liệu quan trọng để xây dựng đề thi, nhằm đánh giá khả năng giải quyết vấn đề của thí sinh trong những bối cảnh gần gũi với đời sống.
Sử dụng thời gian hợp lý
Một trong những khó khăn lớn của thí sinh hiện nay là tâm lý e ngại khi phải đọc những đề toán dài, nhiều chữ. Tuy nhiên, theo thầy Phạm Bảo Anh, đây là yêu cầu tất yếu của đề thi mới, bởi các bài toán thực tiễn thường được trình bày dưới dạng tình huống có diễn giải chi tiết.
Trong bối cảnh đó, kỹ năng xử lý và chắt lọc thông tin trở thành yếu tố then chốt. Thí sinh cần rèn luyện thói quen đọc kỹ đề, gạch chân các dữ kiện quan trọng như đơn vị đo, điều kiện của biến số, các giả thiết kèm theo và đặc biệt là yêu cầu làm tròn kết quả.
Thầy Bảo Anh cũng lưu ý, ở phần Trả lời ngắn, chỉ cần nhầm lẫn một bước làm tròn hoặc hiểu sai yêu cầu đề bài, toàn bộ quá trình giải có thể trở nên vô nghĩa. Vì vậy, sự cẩn trọng và chính xác trong từng chi tiết là yêu cầu bắt buộc.
Với thời gian làm bài 90 phút và cấu trúc đề thi đòi hỏi nhiều tư duy logic lẫn tính toán, việc phân bổ thời gian hợp lý đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Thầy Phạm Bảo Anh đề xuất thí sinh có thể áp dụng chiến thuật “35 - 35 - 20”.
Cụ thể, 35 phút đầu nên dành để giải quyết dứt điểm phần trắc nghiệm truyền thống và một số câu Đúng/Sai ở mức độ cơ bản. Đây được xem là “vùng điểm nền”, giúp thí sinh ổn định tâm lý và tạo đà cho các phần tiếp theo.
Tiếp đó, 35 phút sau nên tập trung cho các câu hỏi còn lại của phần Đúng/Sai và những câu đầu của phần Trả lời ngắn, vốn đòi hỏi sự tỉ mỉ và lập luận chặt chẽ. Cuối cùng, 20 phút cuối dành cho các câu vận dụng cao ở phần Trả lời ngắn, đồng thời rà soát lại toàn bộ bài làm, đặc biệt là các con số đã điền vào phiếu trả lời trắc nghiệm.
Theo thầy Phạm Bảo Anh, sau năm đầu tiên triển khai kỳ thi theo Chương trình GDPT 2018, nhiều thí sinh có thể còn băn khoăn, song đây cũng là cơ hội lớn cho những em học tập theo hướng thực chất. Khi đề thi chuyển từ kiểm tra ghi nhớ sang đánh giá năng lực, thí sinh nắm vững bản chất toán học sẽ có lợi thế rõ rệt.
Thầy khuyến nghị thí sinh không nên dành quá nhiều thời gian cho các bộ đề cũ vốn chỉ xoay quanh những mẹo giải nhanh không còn phù hợp. Thay vào đó, cần tập trung trả lời những câu hỏi cốt lõi như: “Vì sao công thức này được xây dựng?” và “Nó giải quyết vấn đề gì trong thực tiễn?”.
“Để học tốt và làm tốt bài thi môn Toán theo Chương trình GDPT 2018, thí sinh cần thay đổi căn bản cách học, từ học để nhớ sang học để hiểu và vận dụng. Các em không nên chỉ quan tâm đến việc làm được bao nhiêu dạng bài, mà cần tự hỏi vì sao công thức được hình thành và nó giải quyết vấn đề gì trong thực tiễn. Khi nắm vững bản chất toán học, thí sinh sẽ không bị lúng túng trước những câu hỏi mới, những tình huống thực tế hay các yêu cầu không có sẵn đáp án. Đó cũng là nền tảng quan trọng để học Toán một cách bền vững và tự tin bước vào kỳ thi”, thầy Phạm Bảo Anh nhấn mạnh.
