Nắm chắc cấu trúc đề
Chia sẻ từ góc độ chuyên môn, ThS Võ Minh Nghĩa, Tổ trưởng Ngữ văn Trường THPT Nguyễn Du (TPHCM) và ThS Nguyễn Mộng Tuyền, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Trung Phú (TPHCM), cho rằng: Muốn đạt điểm cao môn Ngữ văn, thí sinh cần nắm vững cấu trúc đề thi, hiểu rõ đặc trưng thể loại và rèn luyện kỹ năng viết một cách bài bản.
Theo ThS Võ Minh Nghĩa, kinh nghiệm sau một năm triển khai chương trình mới cho thấy điều đầu tiên thí sinh cần làm là hiểu rõ cấu trúc đề thi. Cấu trúc đề thi Ngữ văn năm 2026 về cơ bản tiếp tục bám sát đề thi năm 2025, không có sự thay đổi lớn về hình thức hay nội dung. Tuy nhiên, điểm khác biệt của đề thi theo chương trình mới nằm ở việc đề cao kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng viết.
Phân tích cụ thể hơn, ThS Nguyễn Mộng Tuyền cho biết đề thi Ngữ văn hiện nay gồm hai phần: Đọc hiểu và viết, mỗi phần có yêu cầu và đặc trưng riêng. Việc ôn luyện theo đúng cấu trúc giúp thí sinh tránh cảm giác mơ hồ, lúng túng khi bước vào phòng thi.
“Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng. Hiểu rõ đề thi chính là bước khởi đầu quan trọng để đạt kết quả cao”, cô Tuyền nhấn mạnh.
Theo thầy Nghĩa, ở phần viết, đề thi được triển khai ở hai mảng: nghị luận văn học và nghị luận xã hội, đồng thời có thể xuất hiện dưới hai hình thức là viết đoạn hoặc viết bài. Khác với kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ở nhiều địa phương, đề thi tốt nghiệp THPT không quy định trước thí sinh sẽ viết đoạn hay viết bài, cũng không cố định dạng nghị luận văn học hay nghị luận xã hội.
Vì vậy, thí sinh cần được trang bị đầy đủ bốn kỹ năng: viết đoạn nghị luận văn học, viết đoạn nghị luận xã hội, viết bài nghị luận văn học và viết bài nghị luận xã hội. Một điểm chung trong chia sẻ của hai giáo viên là vai trò đặc biệt quan trọng của việc nắm vững đặc trưng thể loại.
Theo ThS Nghĩa, trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, thí sinh sẽ tiếp cận những văn bản hoàn toàn mới. Muốn đọc hiểu hiệu quả các văn bản này, thí sinh bắt buộc phải nắm chắc đặc trưng của từng thể loại.
ThS Nguyễn Mộng Tuyền cũng cho rằng việc hệ thống hóa tri thức cần được thực hiện theo đặc trưng thể loại. Với tri thức văn học, thí sinh cần nắm vững kiến thức cốt lõi của từng loại hình: Ở thể loại truyện cần chú ý cốt truyện, hệ thống nhân vật và điểm nhìn trần thuật; với thơ, trọng tâm là vần, nhịp, hình ảnh nghệ thuật và mạch cảm xúc; còn văn bản nghị luận và văn bản thông tin cần tập trung vào tính logic, hệ thống luận điểm và yếu tố thời sự.
ThS Võ Minh Nghĩa bổ sung thêm, trong mỗi bài học của sách giáo khoa Ngữ văn đều có phần “yêu cầu cần đạt”, giúp thí sinh nhận diện rõ những đặc trưng thể loại cần nắm. Đây là nội dung quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ.
Trong khi đó, mỗi loại văn bản có cách đọc hiểu khác nhau, và chính đặc trưng thể loại là “chìa khóa” giúp thí sinh khám phá nội dung văn bản cũng như trả lời đúng trọng tâm câu hỏi. Không chỉ phục vụ phần Đọc hiểu, tri thức về đặc trưng thể loại còn là nền tảng để thí sinh vận dụng hiệu quả khi viết đoạn hoặc viết bài nghị luận văn học.
“Nắm chắc đặc trưng thể loại là yêu cầu mang tính nền tảng trong đề thi Ngữ văn chương trình mới”, ThS Nghĩa khẳng định.
Học kỹ năng thay vì học thuộc
ThS Võ Minh Nghĩa cho biết kỹ năng viết đoạn, đặc biệt là đoạn nghị luận văn học, vẫn là điểm yếu của nhiều thí sinh. Trong bài nghị luận văn học, thí sinh thường quen triển khai các luận điểm lớn như tác giả - tác phẩm, nội dung, chủ đề, đặc trưng thể loại. Tuy nhiên, khi chuyển sang yêu cầu viết đoạn, cách làm này không còn phù hợp.
“Có những yêu cầu rất hẹp, chỉ phân tích một chi tiết, một trạng thái tâm lý nhân vật hoặc một khía cạnh nhỏ của chủ đề. Nếu ở phần Đọc hiểu thí sinh chỉ cần trả lời bằng một câu, thì ở phần viết đoạn, các em phải phát triển thành một đoạn văn hoàn chỉnh, có chiều sâu”, ThS Nghĩa phân tích.
Đồng quan điểm, ThS Nguyễn Mộng Tuyền cho rằng điểm cao không thuộc về sự dài dòng hay hoa mỹ mà nằm ở sự chính xác và tư duy logic. Thí sinh cần kiểm soát tốt thời gian và dung lượng bài làm, tránh sa đà vào những câu hỏi ít điểm hoặc làm sơ sài các câu hỏi có số điểm cao. Việc vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận như giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ sẽ giúp bài viết mạch lạc và thuyết phục hơn.
Từ thực tế giảng dạy, cả hai giáo viên đều khẳng định: điểm cao môn Ngữ văn trong chương trình mới không nằm ở việc học thuộc lý thuyết hay làm bài theo lối sáo mòn, mà ở tư duy độc lập và kỹ năng xử lý đề. Thí sinh cần hệ thống lại các thể loại văn bản có khả năng xuất hiện trong đề thi, từ văn bản văn học (truyện, thơ, kịch, ký) đến văn bản thông tin và văn bản nghị luận.
Các thầy cô cũng khuyến nghị thí sinh nên đọc thêm nhiều tác phẩm, thường xuyên luyện giải đề tham khảo để rèn tư duy và làm chủ kỹ năng làm bài. Thí sinh cũng nên hệ thống lại các thể loại văn bản có khả năng xuất hiện trong đề thi.
Việc ôn luyện có trọng tâm, nắm vững cấu trúc đề, hiểu rõ đặc trưng thể loại và đặc biệt là rèn kỹ năng viết đoạn sẽ giúp các em tự tin, đạt kết quả cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
“Suy cho cùng, điểm cao môn Ngữ văn theo chương trình mới không nằm ở việc học thuộc lý thuyết hay giải quyết vấn đề theo lối sáo mòn, mà ở tư duy độc lập và kỹ năng xử lý vấn đề. Vì vậy, thí sinh càng tích cực đọc nhiều tác phẩm, luyện giải các đề văn tham khảo… thì càng rèn được kỹ năng xử lý đề”, ThS Tuyền nhấn mạnh.
