Mô hình trường chất lượng cao hiện chỉ có ở Hà Nội, được thực hiện theo quy định của Luật Thủ đô.
Mô hình trường chất lượng cao được kỳ vọng là một trong những yếu tố thúc đẩy sự phát triển giáo dục công lập của Hà Nội. Trong đó, sẽ xây dựng trường liên cấp tiên tiến, hiện đại; cho phép trường công lập liên kết đào tạo với nước ngoài. Tuy nhiên, điều này dấy lên lo ngại sẽ dẫn đến sự phân tầng trong giáo dục phổ thông công lập.
Theo danh sách 23 trường chất lượng cao do Sở GD&ĐT Hà Nội công bố vào tháng 5/2024, thì cấp mầm non và tiểu học chiếm số lượng nhiều nhất với lần lượt 7 và 6 trường. Cấp THCS có 5 trường, THPT có 2 trường và 3 trường liên cấp. Nếu xét theo loại hình thì có 6 trường ở khu vực ngoài công lập, gồm 3 trường liên cấp và 3 trường tiểu học. Trong các trường công thì chỉ có một trường THPT tự chủ hoàn toàn, còn lại tự chủ một phần.
Thực tiễn cho thấy, triển khai mô hình trường chất lượng cao đang thực hiện chủ yếu ở dạng cung ứng dịch vụ giáo dục chất lượng cao. Tiêu chí này phù hợp hơn với mô hình các trường ngoài công lập. Điều này dễ dẫn đến sự “nhầm vai” giữa khu vực công và tư trong giáo dục phổ thông. Trong đó, mục tiêu của giáo dục phổ thông công lập là hướng tới sự công bằng trong hưởng thụ giáo dục. Mọi trường phổ thông công lập đều bình đẳng trong đầu tư nguồn lực cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên.
Việc triển khai mô hình trường phổ thông công lập chất lượng cao - học phí cao tại Hà Nội những năm qua cũng là băn khoăn của dư luận. Mức trần học phí đối với cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao tại Hà Nội năm học 2023 - 2024 là từ 5,1 - 6,1 triệu đồng/tháng/học sinh, chưa kể các khoản đóng góp khác trong khi vẫn được hưởng mọi chính sách đầu tư của Nhà nước từ cấp đất, xây trường...
Đặc biệt không khuyến khích được khối ngoài công lập phát triển khi trường công cũng cung cấp dịch vụ giáo dục đặc biệt. Sự đầu tư này, không chỉ tạo ra cạnh tranh không bình đẳng giữa khu vực công và tư, mà ngay cả trong hệ thống các trường công không nằm trong danh sách chất lượng cao.
Vì vậy, khi xây dựng mô hình trường công lập chất lượng cao, cần có định hướng phù hợp để đảm bảo mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục công lập là tính đại trà và tạo cơ hội công bằng trong tiếp cận giáo dục của học sinh. Nếu không có quy định chặt chẽ về chuẩn đầu vào, đầu ra trong chất lượng đào tạo, quản lý tài chính, hiệu suất đầu tư… đối với mô hình này dễ rơi vào tình trạng bán công hóa trường công, phục vụ cho một nhóm học sinh có điều kiện tài chính vượt trội.
Đi kèm đó là khung pháp lý rõ ràng để mô hình này phát triển đúng hướng, đó là hình thành, dẫn dắt, có sự lan tỏa và nâng cao chất lượng giáo dục của các trường công lập khác. Muốn như vậy, hệ thống các trường công lập chất lượng cao cần được kiểm định chất lượng bởi các tổ chức kiểm định độc lập. Những yêu cầu về tiêu chí, trong đó trình độ đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, tài liệu nghiên cứu giảng dạy, các hình thức tổ chức dạy học… phải có sự vượt trội so với các trường khác trong cùng hệ thống chứ không phải là chất lượng cao tự phong.
