Đại học và doanh nghiệp: Định hình lại cách đào tạo nhân lực

GD&TĐ - Khi doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo, giáo dục đại học đứng trước yêu cầu đổi mới để cùng xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng thị trường lao động.

Người trẻ ngày càng có nhiều lựa chọn học tập và phát triển kỹ năng ngoài con đường đại học truyền thống.
Người trẻ ngày càng có nhiều lựa chọn học tập và phát triển kỹ năng ngoài con đường đại học truyền thống.

Trước sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và nhu cầu nhân lực, mối quan hệ giữa đại học và doanh nghiệp đang chuyển từ mô hình bổ trợ sang đồng kiến tạo. Khi doanh nghiệp ngày càng tham gia sâu vào đào tạo, giáo dục đại học đứng trước yêu cầu đổi mới để cùng xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng thị trường lao động.

Mô hình “đại học” mới

Năm 2026, Tập đoàn LG chính thức đưa vào hoạt động Trường Đào tạo sau đại học về AI – trường cao học đầu tiên do doanh nghiệp vận hành tại Hàn Quốc và được Bộ Giáo dục nước này cho phép cấp bằng thạc sĩ, tiến sĩ. Học viên là nhân sự của các công ty thành viên như LG Electronics, LG Energy Solution và LG Display, được đào tạo thông qua các bài toán thực tế của doanh nghiệp, với toàn bộ chi phí do tập đoàn chi trả.

Mới đây, chuyên gia giáo dục Louise Nicol, nhà sáng lập Asia Career Group (Anh), công bố về sự thay đổi trong mối quan hệ giữa các trường đại học và doanh nghiệp. Báo cáo đã làm dấy lên nhiều cuộc thảo luận tại Vương quốc Anh trước thực tế ngày càng nhiều doanh nghiệp muốn tự đào tạo nhân lực thay vì phụ thuộc vào các trường đại học.

Trong nhiều thập kỷ, đại học và doanh nghiệp tồn tại trong mối quan hệ bổ trợ. Các trường đại học cung cấp kiến thức nền tảng, cấp bằng và đào tạo nguồn nhân lực quy mô lớn, còn doanh nghiệp tiếp nhận sinh viên tốt nghiệp, tiếp tục bồi dưỡng kỹ năng để đáp ứng yêu cầu thực tế của công việc.

Tuy nhiên, theo bà Louise Nicol, nền tảng của mối quan hệ này đang thay đổi nhanh chóng. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và tự động hóa khiến nhu cầu về kỹ năng biến động nhanh hơn khả năng cập nhật chương trình đào tạo của nhiều trường đại học. Trong khi đó, doanh nghiệp cần những lao động có thể thích nghi và làm việc ngay với công nghệ, quy trình mới.

“Thách thức lớn nhất của đại học hiện nay không phải là số lượng người học giảm, mà là nguy cơ đánh mất vai trò trung tâm trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực. Nếu các trường không xây dựng được mối quan hệ chặt chẽ hơn với doanh nghiệp và không kịp đổi mới chương trình đào tạo, các nhà tuyển dụng hoàn toàn có thể tự đào tạo những gì họ cần”, nhà sáng lập Asia Career Group nhận định.

Xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển của thị trường lao động toàn cầu, khi bằng cấp không còn là thước đo duy nhất. Ngày càng nhiều doanh nghiệp đánh giá ứng viên dựa trên kỹ năng, kinh nghiệm thực tế và năng lực học hỏi liên tục. Giá trị của người lao động vì thế không còn nằm ở nơi họ học, mà ở khả năng đáp ứng yêu cầu công việc.

Báo cáo Future of Jobs của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo khoảng 40% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi trong vài năm tới dưới tác động của AI và tự động hóa. Trong bối cảnh công nghệ liên tục biến đổi, nhiều chương trình đào tạo đại học khó theo kịp tốc độ cập nhật, khiến doanh nghiệp ngày càng chủ động tham gia, thậm chí trực tiếp đảm nhận vai trò đào tạo nhân lực.

dai-hoc-va-doanh-nghiep-1.jpg
Chương trình BrightStart của Deloitte cho phép học viên vừa làm việc vừa được đào tạo nghề.

Lý do cho sự thay đổi

Theo bà Louise Nicol, có ba động lực chính thúc đẩy xu hướng doanh nghiệp ngày càng đảm nhận vai trò đào tạo nhân lực.

Thứ nhất là sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng học tập trực tuyến. Các hệ thống như Coursera, edX, FutureLearn, Udemy hay LinkedIn Learning cung cấp hàng chục nghìn khóa học về AI, lập trình, dữ liệu, quản trị và nhiều lĩnh vực khác. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể nhanh chóng xây dựng các lộ trình đào tạo phù hợp với từng vị trí mà không phải tự phát triển toàn bộ giáo trình.

Thứ hai là tốc độ thay đổi quá nhanh của kỹ năng nghề nghiệp. Trong các lĩnh vực như AI, điện toán đám mây hay an ninh mạng, công nghệ liên tục được cập nhật. Một kỹ năng được giảng dạy khi sinh viên mới nhập học có thể đã trở nên lạc hậu vào thời điểm tốt nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần những chương trình đào tạo linh hoạt, có thể cập nhật thường xuyên thay vì theo chu kỳ nhiều năm như đào tạo đại học truyền thống.

Báo cáo Workplace Learning 2025 của LinkedIn cũng cho thấy việc học ngày càng được tích hợp trực tiếp vào quá trình làm việc. Hoàn thành các khóa học, đạt chứng chỉ mới và liên tục nâng cao kỹ năng đang trở thành tiêu chí đánh giá hiệu suất cũng như cơ hội thăng tiến tại nhiều doanh nghiệp.

Thứ ba là sự thay đổi trong cách đánh giá năng lực của nhà tuyển dụng. Ngày càng nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, chuyển sang mô hình tuyển dụng “skills-first”, ưu tiên kỹ năng và năng lực thực tế hơn bằng cấp. Điều đó không đồng nghĩa bằng đại học mất giá trị, nhưng cho thấy đây không còn là con đường duy nhất để người lao động khẳng định năng lực và tiếp cận cơ hội việc làm.

dai-hoc-va-doanh-nghiep-2.jpg
Nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc chủ động tuyển chọn và bồi dưỡng nhân tài từ bậc trung học.

Thay đổi cách đào tạo nhân tài

Giáo dục do doanh nghiệp dẫn dắt không còn là một xu hướng mang tính dự báo mà đã được nhiều tập đoàn lớn triển khai trên quy mô toàn cầu. Điểm chung của các mô hình này là đưa việc học trở thành một phần của công việc, giúp người lao động vừa làm, vừa học và phát triển kỹ năng theo nhu cầu thực tế, thay vì phải hoàn thành chương trình đại học trước khi bắt đầu sự nghiệp.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là chương trình BrightStart của Deloitte tại Vương quốc Anh. Thay vì chỉ tuyển sinh viên tốt nghiệp đại học, Deloitte mở cơ hội cho học sinh tốt nghiệp trung học và người trên 18 tuổi.

Người tham gia được trả lương, đồng thời theo học các chứng chỉ nghề nghiệp, tham gia dự án thực tế và được bố trí thời gian chính thức để học tập. Mô hình này giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở nhiều tập đoàn công nghệ. Google phát triển hệ thống chứng chỉ nghề nghiệp trong các lĩnh vực như hỗ trợ CNTT, phân tích dữ liệu, quản lý dự án và an ninh mạng, đồng thời không yêu cầu bằng đại học đối với nhiều vị trí tuyển dụng.

Tại Mỹ, Palantir Technologies tuyển chọn học sinh tốt nghiệp trung học có năng lực nổi bật, đào tạo trực tiếp trong doanh nghiệp và tạo cơ hội trở thành nhân viên chính thức. Những mô hình này phản ánh sự chuyển dịch từ tuyển dụng dựa trên bằng cấp sang tuyển dụng dựa trên năng lực thực tế.

Tại Trung Quốc, nơi cuộc cạnh tranh về nhân lực AI diễn ra quyết liệt, nhiều doanh nghiệp còn chủ động tìm kiếm tài năng từ bậc trung học. Tháng 3/2026, Chen Guangyu (17 tuổi) trở thành đồng tác giả một báo cáo kỹ thuật về mô hình ngôn ngữ lớn của Moonshot AI, sau thời gian thực tập tại nhóm phát triển chatbot Kimi khi còn học phổ thông.

Tencent triển khai chương trình thực tập dành cho học sinh trung học, trong khi Huawei tiếp tục mở rộng chương trình Genius Youth, tuyển chọn nhân tài mà không đặt nặng yêu cầu về bằng cấp.

Theo bà Louise Nicol, những mô hình này cho thấy doanh nghiệp ngày càng coi trọng tiềm năng sáng tạo, khả năng tự học và tư duy giải quyết vấn đề hơn bằng cấp. Trong các lĩnh vực đổi mới nhanh như AI, năng lực học hỏi liên tục được xem là lợi thế cạnh tranh quan trọng hơn lượng kiến thức tích lũy trong một chương trình đào tạo kéo dài bốn năm.

Sự phát triển của giáo dục do doanh nghiệp dẫn dắt không đồng nghĩa với việc các trường đại học sẽ bị thay thế. Trên thực tế, hai mô hình này phục vụ những mục tiêu khác nhau.

Đào tạo trong doanh nghiệp có ưu thế về tốc độ, tính linh hoạt và khả năng đáp ứng ngay nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, mục tiêu của doanh nghiệp chủ yếu là giải quyết những bài toán cụ thể, nên chương trình đào tạo thường tập trung vào kỹ năng nghề nghiệp trước mắt, khó có thể thay thế vai trò của đại học trong việc bồi dưỡng tư duy phản biện, năng lực nghiên cứu, kiến thức liên ngành và khả năng thích ứng lâu dài.

Đó cũng là lợi thế cốt lõi của giáo dục đại học. Trong bối cảnh kiến thức chuyên môn liên tục thay đổi dưới tác động của AI, giá trị của đại học không chỉ nằm ở việc truyền đạt tri thức, mà còn ở khả năng giúp người học biết cách học, biết phân tích, phản biện và giải quyết những vấn đề mới. Đây là những năng lực nền tảng để người lao động có thể học tập suốt đời và thích ứng với sự dịch chuyển không ngừng của thị trường việc làm.

Tuy nhiên, để giữ vững vai trò đó, các trường đại học cũng phải đổi mới. Theo bà Louise Nicol, thay vì chỉ tham khảo ý kiến doanh nghiệp khi xây dựng chương trình đào tạo, các trường cần hợp tác sâu hơn trong việc đồng thiết kế học phần, mở rộng các dự án thực hành, tăng thời lượng học tập tại doanh nghiệp và tích hợp các kỹ năng mới vào chương trình chính khóa. Đồng thời, cần minh bạch hơn về hiệu quả đào tạo thông qua dữ liệu việc làm, thu nhập và lộ trình nghề nghiệp của sinh viên sau tốt nghiệp.

Bà Louise Nicol nhận định: Tương lai của giáo dục không phải là cuộc cạnh tranh giữa đại học và doanh nghiệp, mà là sự kết hợp giữa hai bên. Đại học mang đến nền tảng học thuật, tư duy và nghiên cứu; doanh nghiệp cung cấp môi trường ứng dụng thực tiễn và cập nhật kỹ năng theo sự phát triển của công nghệ. Khi hai hệ thống này phối hợp hiệu quả, người học sẽ là bên hưởng lợi nhiều nhất.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ