Để mỗi phiên tòa giả định trở thành bài học pháp luật

GD&TĐ - Những phiên tòa giả định được tổ chức tại trường học giúp học sinh tiếp cận pháp luật trực quan, nâng cao ý thức chấp hành và phòng ngừa vi phạm.

Toàn cảnh phiên tòa giả định được tổ chức tại Trường THPT Yên Mô B (xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình).
Toàn cảnh phiên tòa giả định được tổ chức tại Trường THPT Yên Mô B (xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình).

Bài học pháp luật từ những phiên tòa đặc biệt

Những phiên xét xử với đầy đủ thành phần Hội đồng xét xử, kiểm sát viên, luật sư, bị cáo và những người tham gia tố tụng được tái hiện ngay trong trường học. Thông qua các tình huống gần gũi với đời sống, những quy định pháp luật vốn khô khan trở thành bài học trực quan, giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và nhận thức rõ hơn hậu quả của hành vi vi phạm.

Tại Ninh Bình, mô hình “phiên tòa giả định” được các cơ quan tư pháp phối hợp với cơ sở giáo dục triển khai, tập trung vào những vấn đề đáng quan tâm trong lứa tuổi học đường như bạo lực học đường, gây rối trật tự công cộng và phòng, chống ma túy.

Ngày 26/10/2026, Công an xã Yên Mạc phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 2 và Trường THPT Yên Mô B tổ chức phiên tòa giả định xét xử vụ án “Gây rối trật tự công cộng”, thu hút hơn 1.400 cán bộ, giáo viên và học sinh tham gia.

Nội dung phiên tòa được xây dựng từ một vụ án hình sự có thật, liên quan đến nhóm thanh thiếu niên sử dụng xe mô tô, mang theo hung khí, gây sự, đuổi đánh nhau, làm mất an ninh trật tự. Các tình tiết được tái hiện theo trình tự tố tụng, từ công bố cáo trạng, xét hỏi, tranh luận đến tuyên án.

Qua diễn biến phiên tòa, học sinh được tìm hiểu những quy định pháp luật liên quan đến hành vi gây rối trật tự công cộng, trách nhiệm hình sự và hậu quả mà người vi phạm phải gánh chịu. Đặc biệt, các em nhận thức rõ hơn nguy cơ từ những mâu thuẫn nhỏ, lời thách thức hoặc tâm lý muốn thể hiện bản thân. Nếu thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột, người trẻ có thể bị lôi kéo vào những hành vi vi phạm pháp luật.

Không chỉ theo dõi phiên tòa, học sinh còn được giao lưu với cán bộ kiểm sát, trao đổi về cách ứng xử khi xảy ra mâu thuẫn, kỹ năng phòng tránh bạo lực và trách nhiệm khi phát hiện hành vi vi phạm.

Tiếp nối hoạt động này, ngày 29/10/2026, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 2 phối hợp với Công an phường Trung Sơn và Trường Cao đẳng Cơ điện Nông nghiệp và Môi trường tổ chức phiên tòa giả định, thu hút gần 500 học sinh, sinh viên.

picture4.jpg
Môi trường tham gia trả lời câu hỏi trong phần giao lưu pháp luật. Học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Cơ điện Nông nghiệp và Môi trường tham gia trả lời câu hỏi trong phần giao lưu, tìm hiểu pháp luật.

Chương trình tái hiện quá trình xét xử vụ án gây rối trật tự công cộng với những tình huống sát thực tế. Qua đó, người học được hướng dẫn nhận diện hành vi vi phạm, phân biệt trách nhiệm hành chính và trách nhiệm hình sự, đồng thời hiểu rõ hậu quả pháp lý từ những hành động thiếu suy nghĩ.

Theo đại diện Trường Cao đẳng Cơ điện Nông nghiệp và Môi trường, việc tổ chức phiên tòa giả định góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, hình thành ý thức tự giác chấp hành và phòng tránh các hành vi vi phạm trong học sinh, sinh viên.

Điểm đáng chú ý của mô hình là người học không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà còn được trao đổi, trả lời câu hỏi và xử lý tình huống. Sự tương tác này giúp kiến thức pháp luật trở nên gần gũi, đồng thời tạo cơ hội để học sinh liên hệ với những vấn đề có thể gặp trong cuộc sống.

Đa dạng nội dung, nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật

Không chỉ tập trung vào hành vi gây rối trật tự công cộng, mô hình phiên tòa giả định tại Ninh Bình còn được triển khai với các chủ đề phòng, chống ma túy và bạo lực học đường, phù hợp với những vấn đề đặt ra trong công tác giáo dục học sinh hiện nay.

Tháng 5/2026, Chi đoàn Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 10 phối hợp với Trường THPT Xuân Trường C tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về phòng, chống tội phạm ma túy cho học sinh khối 10 và 11.

Kịch bản được xây dựng từ vụ án liên quan đến hành vi “Chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy” và “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Các vai diễn do đoàn viên Chi đoàn Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 10 đảm nhiệm, tái hiện những nội dung cơ bản của hoạt động xét xử.

Thông qua phiên tòa, học sinh được tìm hiểu các quy định của pháp luật hình sự, nhận diện hành vi liên quan đến ma túy và hậu quả đối với người vi phạm. Đồng thời, các em được cảnh báo về nguy cơ bị lôi kéo, dụ dỗ sử dụng ma túy, từ đó nâng cao ý thức phòng tránh và tự bảo vệ bản thân.

Theo thầy Lê Đức Dục, Hiệu trưởng Trường THPT Xuân Trường C, phiên tòa giả định là hình thức tuyên truyền trực quan, sinh động, giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và tạo ấn tượng sâu sắc hơn so với phương pháp truyền thống. Nhà trường mong muốn tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thêm những hoạt động giáo dục pháp luật thiết thực.

Trước đó, tháng 3/2026, tại cơ sở Ninh Bình của Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp, phiên tòa giả định về phòng, chống bạo lực học đường được tổ chức với sự tham gia của 400 sinh viên.

Thông qua hình thức sân khấu hóa một vụ án hình sự, chương trình phân tích nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội, trách nhiệm pháp lý và những hệ lụy đối với bản thân, gia đình, xã hội. Sinh viên còn được trao đổi trực tiếp với cán bộ kiểm sát về kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, phòng tránh bạo lực và ứng xử có trách nhiệm.

Những hoạt động trên cho thấy sự đa dạng trong cách lựa chọn nội dung, tình huống tuyên truyền pháp luật tại các cơ sở giáo dục. Thay vì phổ biến những quy định chung, các phiên tòa giả định tập trung vào hành vi cụ thể, có khả năng xảy ra trong đời sống, giúp người học nhận diện nguy cơ và hiểu rõ trách nhiệm của bản thân.

Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, việc tổ chức cần phù hợp với tâm lý lứa tuổi và đặc điểm từng cấp học. Với học sinh THCS, có thể ưu tiên các tình huống về bạo lực học đường, xâm hại, ứng xử trên không gian mạng. Đối với học sinh THPT, nội dung có thể mở rộng sang trách nhiệm hình sự, phòng, chống ma túy và những hành vi vi phạm thường gặp ở thanh thiếu niên.

Cùng với sự phối hợp của các cơ quan tư pháp, nhà trường cần chủ động lồng ghép giáo dục pháp luật vào hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt dưới cờ, môn Giáo dục công dân, Giáo dục kinh tế và pháp luật cùng các hoạt động Đoàn, Đội.

Đặc biệt, sau mỗi phiên tòa giả định, việc tổ chức thảo luận, giải đáp thắc mắc và hướng dẫn xử lý tình huống cần được chú trọng. Đây là cách giúp học sinh củng cố kiến thức, hình thành kỹ năng ứng xử và từng bước xây dựng thói quen hành động đúng pháp luật.

Việc nhân rộng mô hình cũng cần quan tâm đến các trường ở khu vực nông thôn, vùng xa, bảo đảm học sinh có thêm cơ hội tiếp cận những hình thức giáo dục pháp luật trực quan, sinh động. Các kịch bản cần bám sát thực tiễn, tránh hình thức và đặt mục tiêu giáo dục lên hàng đầu.

Từ những phiên tòa giả định được đưa vào trường học, thông điệp thượng tôn pháp luật đang được truyền tải bằng cách gần gũi, dễ tiếp nhận. Khi học sinh hiểu luật, biết tự bảo vệ và có trách nhiệm với hành vi của mình, đó cũng là nền tảng góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, kỷ cương.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ