Tăng vận động ngay trong lớp học
Các chuyên gia nhận định, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong việc xây dựng môi trường sống năng động, khuyến khích trẻ hình thành thói quen vận động từ sớm.
Chuyên gia K’ Trần Việt Tuấn - Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TPHCM (HCDC) dẫn chứng, theo mô hình “whole-of-school approach” do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề xuất, hoạt động thể chất cần được tích hợp toàn diện vào môi trường giáo dục thay vì chỉ giới hạn trong các tiết học thể dục. Mô hình này hướng tới việc đưa vận động trở thành một phần tự nhiên trong đời sống học đường thông qua chương trình học, giờ ra chơi, hoạt động ngoại khóa, cơ sở vật chất và các chính sách hỗ trợ vận động trong trường học.
Một trong những giải pháp được đánh giá hiệu quả là tăng cường vận động ngay trong giờ học.
Trên thực tế, nhiều học sinh phải ngồi liên tục trong thời gian dài để học tập, làm bài tập hoặc sử dụng thiết bị điện tử. Việc duy trì trạng thái tĩnh tại quá lâu có thể khiến trẻ mệt mỏi, giảm tập trung và ảnh hưởng đến hệ cơ xương khớp. Do đó, HCDC khuyến khích giáo viên tổ chức những bài vận động ngắn giữa giờ hoặc lồng ghép các động tác kéo giãn cơ sau mỗi 30 - 45 phút học tập. Những hoạt động đơn giản như đứng dậy vươn vai, xoay khớp, đi lại nhẹ nhàng trong lớp hay thực hiện vài động tác thể dục cơ bản có thể giúp học sinh cải thiện tuần hoàn máu, giảm căng thẳng và tăng mức tiêu hao năng lượng trong ngày.
Ngoài ra, việc thay đổi linh hoạt tư thế học tập cũng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Khuyến khích học sinh đứng lên vận động ngắn trong giờ học không chỉ giúp giảm áp lực lên cột sống mà còn cải thiện khả năng tập trung và tiếp thu kiến thức.
Nhiều trường học hiện nay cũng bắt đầu quan tâm hơn đến việc thiết kế môi trường học tập thân thiện với vận động như mở rộng không gian sinh hoạt, bố trí khu vực vui chơi, tăng cường cây xanh và tạo điều kiện để học sinh có thể tham gia các hoạt động ngoài trời.
Không chỉ dừng lại ở giờ học chính khóa, chuyên gia cho rằng, nhà trường cần mở rộng thêm nhiều cơ hội vận động cho học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa và phong trào thể thao học đường. Việc tăng thời lượng giáo dục thể chất, tổ chức câu lạc bộ thể thao theo sở thích hoặc tận dụng hiệu quả sân chơi, bãi tập hiện có sẽ giúp học sinh có thêm điều kiện rèn luyện thể lực. Bóng đá, bóng rổ, cầu lông, bơi lội, võ thuật hay điền kinh đều là những môn thể thao phù hợp với nhiều lứa tuổi và sở thích khác nhau.
Các ngày hội thể thao, giải thi đấu hoặc hoạt động ngoài trời cũng mang lại nhiều giá trị tích cực. Không chỉ giúp học sinh nâng cao sức khỏe và sức bền, những hoạt động này còn góp phần rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, tinh thần kỷ luật, sự tự tin và khả năng giao tiếp xã hội. Khi trẻ được tham gia vào những hoạt động mà mình yêu thích, các em sẽ chủ động vận động nhiều hơn thay vì xem đó là nhiệm vụ bắt buộc. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc duy trì thói quen vận động lâu dài.
Gia đình giữ vai trò quan trọng
Bên cạnh nhà trường, gia đình được xem là yếu tố có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành lối sống năng động ở trẻ em. Theo Viện Y học ứng dụng Việt Nam, cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp con mình trở nên năng động hơn về thể chất.
Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh nên lắng nghe tư vấn từ bác sĩ để hiểu rõ vì sao hoạt động thể chất lại quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Bác sĩ cũng có thể hỗ trợ gia đình xác định những môn thể thao hoặc hoạt động phù hợp nhất với thể trạng, độ tuổi và sở thích của con. Khi trẻ được tham gia những hoạt động vừa sức và mang lại cảm giác vui vẻ, khả năng duy trì việc tập luyện lâu dài sẽ cao hơn.
Ngoài ra, phụ huynh cần chủ động lên kế hoạch để trẻ có thời gian và không gian thuận tiện cho việc vận động. Một môi trường vận động an toàn sẽ giúp trẻ tự tin và hứng thú hơn khi tham gia các hoạt động thể chất.
Viện Y học ứng dụng Việt Nam khuyến cáo, phụ huynh cần kiểm tra thiết bị, sân chơi hoặc địa điểm luyện tập để bảo đảm an toàn cho trẻ. Quần áo và giày dép cũng cần phù hợp với từng môn thể thao nhằm hạn chế nguy cơ chấn thương. Đối với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể chuẩn bị các đồ chơi vận động như bóng, dây nhảy hoặc các dụng cụ vận động đơn giản để khuyến khích trẻ hoạt động nhiều hơn.
Thực tế, trẻ em thường học hỏi từ hành vi của người lớn, đặc biệt là cha mẹ. Nếu phụ huynh yêu thích thể thao và duy trì lối sống năng động thì trẻ cũng có nhiều khả năng hình thành thói quen tương tự. Cha mẹ có thể cùng con tham gia các hoạt động thể chất như đi bộ, đạp xe, chơi cầu lông hoặc học một môn thể thao mới.
Trong nhiều trường hợp, trẻ không cần những bài tập quá phức tạp hay cường độ cao mà chỉ cần được dành thời gian vui chơi, vận động cùng cha mẹ. Việc cùng nhau đi dạo sau bữa tối, tham gia các hoạt động ngoài trời cuối tuần hoặc tổ chức những trò chơi vận động đơn giản cũng mang lại lợi ích tích cực cho cả gia đình.
Một trong những nguyên nhân khiến trẻ ít vận động hiện nay là dành quá nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử. Do đó, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam khuyến nghị phụ huynh nên đặt giới hạn đối với thời gian xem tivi, video, sử dụng máy tính hoặc chơi trò chơi điện tử mỗi ngày của trẻ. Thời gian rảnh nên được khuyến khích dành cho các hoạt động vận động thay vì ngồi yên trước màn hình.
Ngoài việc kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử, phụ huynh cũng cần tạo ra nhiều cơ hội để trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời. Đi bộ đến trường, đạp xe quanh khu dân cư hoặc tham gia các trò chơi vận động cùng bạn bè đều là những hình thức giúp trẻ tăng cường vận động tự nhiên và nhận nhiều lợi ích cho sức khỏe thể chất, tinh thần.
Mặc dù vận động thể chất mang lại nhiều lợi ích, song, các chuyên gia lưu ý, việc tập luyện quá mức cũng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của trẻ. Nếu trẻ xuất hiện đau nhức kéo dài, mệt mỏi quá mức hoặc chấn thương trong quá trình tập luyện, phụ huynh cần cho trẻ nghỉ ngơi và điều chỉnh cường độ vận động phù hợp hơn.
Trong một số trường hợp, trẻ có thể cần chuyển sang hoạt động nhẹ nhàng hơn để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất. Bên cạnh đó, cha mẹ không nên để việc tập luyện ảnh hưởng đến học tập hoặc các hoạt động sinh hoạt khác của trẻ. Khi cần thiết, phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn về chế độ vận động phù hợp.
