>>> Giúp con tránh áp lực ngoại hình
Gia đình, nhà trường và môi trường số cần cùng góp phần thay đổi cách trẻ nhìn nhận giá trị con người.
Ngưng phán xét ngoại hình
Theo PGS. TS Lâm Minh Châu, giảng viên khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, gia đình là một trong những môi trường đầu tiên hình thành cách trẻ nhìn nhận cơ thể và giá trị của bản thân. Vì vậy, thay đổi không nhất thiết phải bắt đầu từ những bài học lớn, mà có thể đến từ cách người lớn trò chuyện hằng ngày.
Thay vì thường xuyên nhận xét con béo, gầy, đen hay trắng, cha mẹ có thể phân biệt rõ giữa quan tâm đến sức khỏe và đánh giá diện mạo. Nếu lo lắng về cân nặng của trẻ, người lớn cần chú ý đến tình trạng sức khỏe, thói quen sinh hoạt và sự phát triển phù hợp với độ tuổi, thay vì dùng lời chê bai hoặc so sánh với anh chị em, bạn bè.
Tương tự, khi trẻ lựa chọn trang phục hoặc bắt đầu quan tâm đến vẻ ngoài, cha mẹ có thể trao đổi về sự phù hợp, tính tiện dụng và sở thích cá nhân mà không gắn quần áo với phẩm chất hay giá trị của một người. Những câu hỏi như “Con cảm thấy thế nào khi mặc bộ đồ này?” có thể mở ra cuộc trò chuyện về lựa chọn cá nhân, thay vì chỉ đưa ra kết luận đẹp hay xấu theo quan điểm của người lớn.
Một điều quan trọng khác là mở rộng cách khen ngợi trẻ. Ngoại hình có thể được ghi nhận, nhưng không nên trở thành nội dung nổi bật duy nhất trong lời động viên. Sự kiên trì khi hoàn thành nhiệm vụ, cách đối xử tử tế với bạn bè, tinh thần hợp tác hoặc nỗ lực vượt qua khó khăn đều là những phẩm chất đáng được chú ý.
Khi trẻ nghe người lớn đánh giá một người qua ngoại hình, cha mẹ cũng có thể giúp con nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía. Một người ăn mặc giản dị không đồng nghĩa với thiếu năng lực; một người có diện mạo khác biệt không vì thế mà kém thân thiện.
Qua những cuộc trò chuyện cụ thể, trẻ có cơ hội nhận ra rằng vẻ ngoài chỉ phản ánh một phần rất nhỏ về một con người.
Không “bình thường hóa” lời trêu chọc
Trong môi trường học đường, giáo viên có vai trò quan trọng trong việc nhận diện và xử lý những hành vi chế giễu ngoại hình. Không phải mọi câu đùa đều có chủ đích gây tổn thương, nhưng nếu một học sinh liên tục bị gọi bằng biệt danh mà mình không mong muốn, giáo viên cần quan tâm đến tác động thực tế thay vì chỉ dựa vào ý định của người nói.
Việc xây dựng môi trường tôn trọng sự khác biệt cần gắn với những tình huống cụ thể trong lớp học. Giáo viên có thể đưa ra tình huống giả định để học sinh thảo luận về cảm xúc của người bị nhận xét, sự khác nhau giữa góp ý và chế giễu, cũng như trách nhiệm của người chứng kiến khi bạn bị trêu chọc.
Những hoạt động này không nên biến ngoại hình thành chủ đề để tiếp tục phân loại học sinh. Thay vào đó, trọng tâm là giúp các em hiểu rằng mỗi người có đặc điểm cơ thể, hoàn cảnh và phong cách riêng; không ai cần đáp ứng một khuôn mẫu nhất định mới xứng đáng được tôn trọng.
Khi xuất hiện hành vi bắt nạt liên quan đến diện mạo, nhà trường cần xem xét mức độ, tần suất và ảnh hưởng đối với học sinh, đồng thời tạo điều kiện để người bị tổn thương được chia sẻ an toàn. Việc xử lý không nên chỉ dừng ở yêu cầu xin lỗi trước lớp, bởi nếu không thay đổi cách nhìn nhận của nhóm bạn, những lời trêu chọc có thể tiếp tục dưới hình thức khác.
Bên cạnh đó, cách tổ chức hoạt động tập thể cũng cần tránh vô tình tạo ra sự phân biệt. Những cuộc bình chọn như “ai xinh nhất”, “ai có thân hình đẹp nhất” hoặc những lời nhận xét công khai về diện mạo có thể khiến học sinh hiểu rằng ngoại hình là tiêu chí cạnh tranh. Khi ghi nhận thành tích, nhà trường nên chú trọng đến sự tiến bộ, năng lực, tinh thần hợp tác và đóng góp của từng em.
Sử dụng mạng xã hội tỉnh táo
Theo PGS. TS Lâm Minh Châu, không gian số đặt trẻ trước lượng hình ảnh lớn, trong đó nhiều nội dung được chỉnh sửa hoặc xây dựng nhằm thu hút sự chú ý. Vì vậy, bên cạnh việc quản lý thời gian sử dụng thiết bị, gia đình và nhà trường cần quan tâm đến cách trẻ tiếp nhận hình ảnh và đánh giá những gì nhìn thấy.
Trẻ cần hiểu rằng, ảnh trên mạng không phải lúc nào cũng phản ánh diện mạo trong đời sống thực. Ánh sáng, góc chụp, bộ lọc và công cụ chỉnh sửa có thể làm thay đổi đáng kể hình ảnh. Số lượt thích hay bình luận cũng không phải thước đo khách quan về vẻ đẹp, năng lực hoặc giá trị của một người.
Thay vì chỉ cấm trẻ xem nội dung liên quan đến làm đẹp, cha mẹ có thể cùng con phân tích vì sao một hình ảnh được chia sẻ nhiều, nội dung ấy đang quảng bá chuẩn mực nào và cảm xúc của trẻ thay đổi ra sao sau khi xem. Khi trẻ biết nhận diện sự khác biệt giữa hình ảnh được dàn dựng và đời sống, các em có thêm cơ sở để tránh những cuộc so sánh thiếu thực tế.
Đồng thời, trẻ cần được khuyến khích nhìn nhận người khác từ nhiều khía cạnh, thay vì chỉ dựa vào hình ảnh đại diện hoặc bình luận dưới một bài đăng. Những cuộc trao đổi về cách ứng xử trên mạng cũng cần nhấn mạnh rằng lời chế giễu ngoại hình vẫn có thể gây tổn thương, ngay cả khi người viết không trực tiếp đối diện với người nhận.
Cuối cùng, thay đổi văn hóa đánh giá con người qua vẻ ngoài không đồng nghĩa với việc phủ nhận nhu cầu làm đẹp hay mong muốn chăm sóc bản thân. Điều quan trọng là trẻ hiểu rằng diện mạo có thể thay đổi theo thời gian, trong khi giá trị của một người không thể được quyết định chỉ bằng cân nặng, làn da, chiều cao hoặc mức độ nổi tiếng.
Tôn trọng sự khác biệt không chỉ giúp mỗi đứa trẻ cảm thấy được chấp nhận, mà còn góp phần hình thành cách ứng xử công bằng, nhân văn trong các mối quan hệ hằng ngày.
