Chật vật với chi phí học tập
Mỗi tháng, N.G.L.P, sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng, chi tiêu trong khoảng 1,9 triệu đồng. Tiền thuê trọ chiếm 1,2 triệu đồng, tiền ăn 500.000 đồng, còn lại 200.000 đồng dành cho đi lại. Trong khoản kinh phí ít ỏi ấy, gia đình chỉ hỗ trợ 500.000 đồng, phần còn lại P. tự trang trải bằng công việc gia sư Toán 6 tiếng mỗi tuần.
Cha mẹ ly hôn, hiện gia đình P. chỉ có hai cha con nương tựa nhau. Trước đây, nguồn sống chủ yếu dựa vào nghề làm nông của cha. Tuy nhiên, sau nhiều lần bị tai nạn lao động, sức khỏe và khả năng đi lại của ông suy giảm nghiêm trọng. Thu nhập của gia đình chỉ khoảng 1,5 triệu đồng mỗi tháng, trong khi còn phải lo tiền thuốc men và sinh hoạt.
Những năm trước, gia đình P. thuộc diện hộ nghèo. Đây là căn cứ để em làm hồ sơ xin miễn giảm học phí và tiếp cận các chương trình hỗ trợ sinh viên vượt khó. Hiện gia đình không còn thuộc diện này, nhưng điều kiện kinh tế vẫn rất thiếu thốn. Để tiếp tục việc học, Phương tranh thủ làm gia sư và vẫn cố gắng duy trì thành tích học tập tốt.
Ngoài khoản thu nhập từ gia sư và sự hỗ trợ của gia đình, P. nhận được 1,8 triệu đồng học bổng mỗi tháng từ một doanh nghiệp. Em dành dụm khoản tiền này để chuẩn bị đóng học phí, chủ động hơn trước những khoản chi phát sinh trong quá trình học tập.
Câu chuyện của P. phản ánh áp lực tài chính mà không ít sinh viên có hoàn cảnh khó khăn phải đối mặt. Theo ThS Nguyễn Hữu Thành, Phó Trưởng phòng Công tác sinh viên Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật - ĐH Đà Nẵng, qua thống kê dữ liệu đăng ký hồ sơ vay vốn trên hệ thống nhà trường, có 1.182 sinh viên đăng ký. Nhu cầu vay vốn tập trung chủ yếu ở sinh viên năm thứ hai, năm thứ ba và là những em có hoàn cảnh gia đình khó khăn.
Sinh viên của trường phần đông đến từ các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên, trong đó có nhiều em ở vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số. Với những gia đình sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, lao động thời vụ, việc cùng lúc lo chi phí học tập cho nhiều con là áp lực lớn. Không ít sinh viên phải đi làm thêm, vay mượn người thân hoặc tự cắt giảm những khoản sinh hoạt thiết yếu để duy trì việc học. Vì vậy, việc mở rộng đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh mức vay, Quyết định 50/2026/QĐ-TTg tạo thêm điểm tựa để học sinh, sinh viên nghèo yên tâm học tập.
Ở Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Huế, hai chị em sinh đôi L.T.L., quê Nghệ An, bước vào giảng đường sau những biến cố gia đình. Mẹ mất vì bệnh hiểm nghèo khi hai em đang học lớp 8. Cha lần lượt bị đột quỵ, suy giảm sức khỏe rồi qua đời vào tháng 7/2026. Ba người chị gái phải nghỉ học từ lớp 9 vì gia đình quá khó khăn. L. và chị sinh đôi may mắn được tiếp tục học tập.
Dù đạt gần 27 điểm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, L.T.L. phải tạm dừng việc học một năm để đi làm, từ phục vụ, rửa bát đến làm công nhân tại công ty điện tử, tích góp tiền chuẩn bị cho hành trình đại học.
Hiện hai chị em được miễn học phí nhưng vẫn phải tự xoay xở các khoản sinh hoạt. Mỗi tháng, hai em được địa phương trợ cấp 750.000 đồng theo diện người từ 16-22 tuổi đang đi học, không có nguồn nuôi dưỡng. Trước hoàn cảnh của hai chị em, CLB Bạn thương nhau (Đà Nẵng) đã kết nối các nhà hảo tâm hỗ trợ một chiếc laptop và 5,5 triệu đồng. Sự giúp đỡ này góp phần san sẻ chi phí ban đầu, giúp L.T.L. có thêm điều kiện học tập khi vừa bước vào giảng đường đại học.
Một hoàn cảnh khác là Hồ T.M.K., sinh năm 2008, người Ca Dong ở xã Trà Tập (Đà Nẵng), hiện là sinh viên năm thứ nhất Trường Cao đẳng Y tế Đà Nẵng. Mồ côi cha từ năm 2 tuổi, K. sống cùng mẹ và em trai. Mẹ làm rẫy, gia đình thuộc diện hộ nghèo.
Khi nhận giấy báo trúng tuyển, K. từng được mẹ khuyên nghỉ học để đi làm vì không đủ điều kiện trang trải chi phí. Sau 10 ngày, em quyết định quay lại trường, chấp nhận vừa học vừa tìm việc làm thêm. Mỗi tháng, mẹ có thể cho K. nhiều nhất 200.000 đồng. Ngay cả những vật dụng thiết yếu như chiếu, quạt, bếp gas, nồi niêu, giáo trình và đồng phục, em cũng chưa có đủ, phải nhờ sự hỗ trợ của các nhà hảo tâm.
Những trường hợp trên cho thấy khó khăn tài chính không chỉ xuất hiện ở thời điểm nhập học mà kéo dài trong suốt quá trình học tập. Với sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế gia đình và chi phí sinh hoạt tại nơi học tập càng khiến việc duy trì con đường học tập sau phổ thông trở nên khó khăn.
Nguồn vốn ưu đãi giữ nhịp học tập
Đối với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, một khoản vay đúng thời điểm có thể giúp gia đình giải quyết áp lực trước mắt, để người học không phải lựa chọn giữa tiếp tục đến trường và đi làm kiếm sống. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi tạo điều kiện để sinh viên chủ động trang trải học phí, chi phí học tập và sinh hoạt theo từng giai đoạn.
Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng là cơ sở giáo dục đại học đầu tiên trên cả nước thực hiện hỗ trợ toàn bộ lãi cho sinh viên vay vốn học tập tại Ngân hàng chính sách xã hội. TS Bùi Trung Hiệp, quyền Trưởng phòng Công tác sinh viên, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng cho biết, từ năm 2017 đến nay, nhà trường đã hỗ trợ trả lãi suất vay vốn học tập cho 738 lượt sinh viên, với tổng kinh phí gần 860 triệu đồng.
Tống Thị Thanh Tuyền, cựu sinh viên nhà trường, vẫn nhớ cảm giác lo lắng khi nhận giấy báo trúng tuyển đại học. Nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình Tuyền dựa vào việc sửa chữa quần áo và nhận may gia công đồng phục học sinh. So với khả năng của gia đình, học phí đại học mỗi năm là khoản tiền không nhỏ.
Ngay từ năm thứ nhất, Tuyền đã làm thủ tục vay vốn học tập tại Ngân hàng Chính sách xã hội. Mỗi năm, em vay hai đợt để đóng học phí. Ngoài giờ học, Tuyền tranh thủ đi làm thêm, nhận dạy kèm để phụ giúp gia đình. Những năm dịch bệnh, công việc của mẹ gần như ngưng lại, số suất dạy thêm của em cũng giảm đáng kể.
“Rất may là những khó khăn về kinh tế không ảnh hưởng nhiều đến tiến độ học tập của em. Em được nhà trường hỗ trợ trả lãi suất cho khoản vay vốn hỗ trợ sinh viên hàng tháng. Dù mỗi tháng, số tiền trả lãi chỉ vài trăm ngàn, nhưng cộng lại cả năm, đó là một khoản tiền không nhỏ”, Tuyền chia sẻ.
Với Tuyền, sự hỗ trợ này giúp gia đình giảm bớt một khoản chi phải lo hằng tháng. Sau 4 năm học, em nhẩm tính số tiền nhà trường hỗ trợ trả lãi vay khoảng 15 triệu đồng. Khoản tiền ấy không thay thế nguồn vốn vay, nhưng giúp gia đình nhẹ gánh hơn trong quá trình con theo học đại học.
Một khoản vay ưu đãi có thể chưa giải quyết được tất cả khó khăn của một gia đình nghèo, nhưng có thể giúp sinh viên tiếp tục đóng học phí, duy trì chỗ ở và hoàn thành lộ trình học tập, theo đuổi ước mơ nghề nghiệp.
Theo ThS Nguyễn Hữu Thành, sinh viên miền Trung - Tây Nguyên, nhất là những em ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thường chịu áp lực lớn về học phí, sinh hoạt và đi lại. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi giúp các em có điều kiện trang trải chi phí, hạn chế nguy cơ phải nghỉ học giữa chừng vì khó khăn kinh tế. Đây không chỉ là hỗ trợ vật chất mà còn là sự động viên tinh thần, giúp sinh viên yên tâm học tập, theo đuổi ngành nghề và có trách nhiệm với tương lai của bản thân.
