Điều quan trọng không phải là làm sao để con không bao giờ gặp mâu thuẫn, mà là cách cha mẹ đồng hành, giúp trẻ hiểu và học cách giải quyết những tình huống đó một cách tích cực.
Từ những tranh cãi nhỏ về đồ dùng học tập, hiểu lầm trong lúc chơi đùa cho đến cảm giác bị cô lập trong nhóm bạn,… tất cả đều có thể khiến trẻ tổn thương, phản ứng tiêu cực hoặc thu nhận được bài học lớn.
Cơ hội học cách thấu hiểu
Thực tế, ở môi trường học đường, nơi trẻ dành phần lớn thời gian mỗi ngày, các mối quan hệ bạn bè đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển tâm lý và cảm xúc. Tuy nhiên, không phải lúc nào những mối quan hệ ấy cũng diễn ra suôn sẻ.
Những hiểu lầm nhỏ trong lúc học tập, tranh cãi khi chơi cùng nhau, cảm giác bị bỏ rơi trong nhóm bạn hay đôi khi chỉ là một câu nói vô tình cũng có thể khiến trẻ tổn thương và dẫn đến mâu thuẫn. Với người lớn, đó có thể chỉ là chuyện rất bình thường, nhưng đối với trẻ, những xung đột ấy lại mang ý nghĩa lớn, thậm chí ảnh hưởng đến tâm trạng và việc học của các em.
Thực tế cho thấy, nhiều trẻ khi gặp mâu thuẫn ở trường thường mang theo cảm xúc tiêu cực về nhà: buồn bã, tức giận, hoặc thu mình lại. Có em chọn cách im lặng, không chia sẻ với ai. Có em phản ứng bằng thái độ cáu gắt hoặc né tránh việc đến lớp. Nếu không được thấu hiểu và định hướng đúng cách, những xung đột tưởng chừng nhỏ bé ấy có thể khiến trẻ cảm thấy cô đơn, mất tự tin hoặc hình thành cách giải quyết vấn đề thiếu tích cực.
Không ít phụ huynh từng rơi vào tình huống tương tự khi con mang những nỗi buồn từ trường học về nhà. Những mâu thuẫn tưởng chừng nhỏ giữa trẻ với bạn bè đôi khi lại khiến các em tổn thương sâu sắc, đặc biệt khi đó là lần đầu trẻ phải đối diện với cảm giác bị hiểu lầm, bị xa cách hay mất đi một tình bạn thân thiết.
Với cha mẹ, khoảnh khắc lắng nghe con kể về những xung đột ấy cũng là lúc nhận ra rằng, hành trình trưởng thành của trẻ không chỉ có niềm vui mà còn có cả những bài học khó khăn.
Chị Trần Thanh Phương – phụ huynh có con học lớp 6 tại Hà Nội chia sẻ: “Tối hôm đó, khi con đi học về, tôi nhận ra con không còn ríu rít kể chuyện ở lớp như mọi ngày. Con chỉ lặng lẽ cất cặp, ăn cơm rất ít rồi ngồi thẫn thờ ở góc bàn. Gặng hỏi mãi, con mới nói nhỏ rằng, hôm nay con và bạn thân đã cãi nhau. Chỉ là một chuyện rất nhỏ, nhưng với con, đó dường như là điều gì đó rất lớn. Nhìn đôi mắt con đỏ hoe, tôi vừa thương vừa bối rối. Tôi muốn nói điều gì đó để con bớt buồn, nhưng lại sợ lời mình nói sẽ khiến con cảm thấy mình không được hiểu”.
Phụ huynh này cho biết, thời điểm đó, chị chợt nhận ra rằng, mâu thuẫn của con ở trường không chỉ là chuyện của trẻ con. Đó là lần đầu trẻ học cách đối diện với sự khác biệt, với cảm giác bị hiểu lầm và cả nỗi buồn khi một tình bạn có thể rạn nứt.
“Tôi chỉ biết ngồi cạnh, lắng nghe con kể hết câu chuyện, từ những lời nói lúc nóng giận đến sự im lặng khó xử sau đó. Và rồi tôi nói với con rằng, ai cũng từng có lúc cãi nhau với bạn bè, quan trọng là sau đó mình học được điều gì và có dũng cảm để làm lành hay không. Nhìn con gật đầu khẽ, tôi hiểu rằng đôi khi điều con cần nhất không phải là một lời giải quyết ngay lập tức, mà chỉ là cảm giác có người luôn ở bên cạnh mình”, chị Thanh Phương bày tỏ.
Câu chuyện của phụ huynh này phần nào cho thấy vai trò quan trọng của gia đình khi trẻ gặp mâu thuẫn ở trường. Khi cha mẹ biết kiên nhẫn lắng nghe và đồng hành, những trải nghiệm không vui ấy có thể trở thành cơ hội để trẻ học cách thấu hiểu người khác, kiểm soát cảm xúc và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh hơn.
Hỗ trợ con giải quyết mâu thuẫn
Theo TS Vũ Thu Hương - nguyên giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, thực tế, mâu thuẫn của trẻ ở trường bao giờ cũng đến từ hai phía. Do đó, nếu các cha mẹ chỉ bênh vực con mình thì điều đó hoàn toàn không đúng. Thay vào đó, trẻ sẽ bị hoàn toàn cô lập trong thế giới của chính con
Nếu cha mẹ bênh vực, can thiệp, con sẽ có suy nghĩ là mình không sai. Khi đến lớp, trẻ sẽ có thái độ tự đắc với điều đó. Như vậy, thái độ này sẽ làm các bạn của con khó chịu. Vì vậy, chuyên gia này cho rằng, trong quá trình giải quyết mâu thuẫn ở trường của trẻ, cha mẹ cần xét lỗi của con trước, thái độ sửa lỗi của con, hay các vấn đề liên quan. Nếu việc này không được giải quyết triệt để thì mâu thuẫn dồn nén đến mức bùng phát và ẩu đả giữa trẻ là khó tránh khỏi.
Vì thế, việc quan trọng các cha mẹ phải làm là yêu cầu con nhận ra và sửa lỗi của chính mình. Trong đó, lỗi của con phần lớn sẽ rơi vào một số trường hợp. Trẻ có thể đã làm phiền bạn bè bằng những hành động như hò hét, giật vở bạn, giật tóc, nói to, giấu đồ dùng học tập, nói kháy, thậm chí lôi bố mẹ bạn ra để chọc ghẹo… Đó là những hành vi trẻ hay sử dụng để phá bạn bè. Các cha mẹ hãy chắc chắn là việc này con làm là hoàn toàn sai và không có cách nào bào chữa cho trẻ. Chỉ có thái độ cương quyết của cha mẹ mới giúp con nhìn ra vấn đề.
Một trường hợp khác thường xảy ra là trẻ cáu khi bị bạn trêu và quay lại phá bạn. Trong trường hợp này, bạn là người mắc lỗi trước. Song, không thể vì bạn đã sai mà trẻ cũng sai theo. Với tình huống này, cha mẹ cần giải thích cho con cặn kẽ. Nếu mâu thuẫn của con đã có từ lâu, cha mẹ cần rủ tất cả trẻ đi chơi, ăn uống và quan sát xem hai bạn có thể hòa giải để làm lành nhau được không. Nếu thấy trẻ quá khác nhau về quan điểm sống và cách sống, không thể hòa hợp, thì cha mẹ nên yêu cầu cô giáo tách hai bạn ra. Nếu quá mâu thuẫn, cha mẹ có thể cho con chuyển lớp, chuyển trường để tránh hậu quả nghiêm trọng.
Theo TS Vũ Thu Hương, khi con bị bạn bắt nạt, điều cha mẹ cần tránh trước tiên là phản ứng nóng vội bằng cách tìm đến trường để “đòi công bằng” bằng bạo lực. Hành động này không chỉ khiến mâu thuẫn giữa các trẻ trở nên căng thẳng hơn mà còn vô tình gửi đến con một thông điệp sai lệch: sức mạnh quan trọng hơn lẽ phải. Trẻ có thể hiểu rằng, chỉ cần có người lớn đứng phía sau thì có thể dùng sức mạnh để giải quyết vấn đề. Thậm chí, sau khi cha mẹ rời đi, đứa trẻ còn có nguy cơ bị bạn bè trả đũa vì đã kéo người lớn vào cuộc.
Thay vào đó, cha mẹ nên hướng dẫn con bình tĩnh tìm cách giải quyết tình huống. Trong cuộc sống luôn có những người nóng nảy, thích gây hấn và trẻ cần học cách đối diện với những tình huống như vậy. Cha mẹ có thể chia sẻ những trải nghiệm của chính mình khi còn nhỏ hoặc kể những câu chuyện thực tế để con rút ra bài học. Cách gợi mở này giúp trẻ tự suy nghĩ, từ đó tìm ra cách ứng xử phù hợp mà không cần đến bạo lực.
Trang bị kỹ năng cần thiết
Bên cạnh việc dạy con cách giải quyết mâu thuẫn, việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ bản thân cũng rất cần thiết. Cha mẹ có thể cho con tham gia các lớp võ thuật hoặc kỹ năng tự vệ, nhưng mục tiêu không phải để con đánh lại người khác mà là học cách tránh né, thoát khỏi tình huống nguy hiểm và bảo vệ bản thân khi cần thiết.
Ngoài ra, việc khuyến khích trẻ tham gia thể thao cũng là một cách hữu ích. Khi có sức khỏe tốt, tinh thần vững vàng và năng lượng được giải tỏa qua vận động, trẻ thường tự tin hơn và ít trở thành mục tiêu của những hành vi bắt nạt. Đồng thời, một cuộc sống năng động, tích cực cũng giúp trẻ hạn chế những xung đột không cần thiết với bạn bè.
Theo chuyên gia, mâu thuẫn trong môi trường học đường là điều khó tránh khỏi. Điều quan trọng là cha mẹ cần đồng hành để giúp con học cách giải quyết xung đột một cách bình tĩnh, tôn trọng và văn minh. Chính cách ứng xử của người lớn trong gia đình cũng sẽ trở thành bài học thực tế để trẻ học hỏi và hình thành thói quen giải quyết vấn đề trong tương lai.
Thực tế, mâu thuẫn trong môi trường học đường là một phần của quá trình lớn lên. Từ những tranh cãi nhỏ, trẻ dần học cách lắng nghe, thấu hiểu và điều chỉnh cảm xúc của mình.
Khi cha mẹ kiên nhẫn lắng nghe, hướng dẫn thay vì vội vàng can thiệp, trẻ sẽ có cơ hội rèn luyện những kỹ năng quan trọng như giao tiếp, giải quyết vấn đề và tôn trọng người khác. Gia đình vì thế không chỉ là nơi con tìm về khi gặp khó khăn, mà còn là điểm tựa giúp trẻ đủ tự tin để bước ra thế giới, xây dựng những mối quan hệ lành mạnh và trưởng thành hơn qua từng trải nghiệm.
