Lớp học tương lai đang vận hành ra sao?

Từng bước cá nhân hóa học tập

Những năm gần đây, chuyển đổi số được ngành Giáo dục tỉnh Ninh Bình triển khai mạnh mẽ. Nhiều nền tảng AI đã xuất hiện trong nhà trường như phần mềm ôn luyện trực tuyến, hệ thống chấm bài tự động, trợ lý ảo giải đáp thắc mắc và kho học liệu thông minh.

Điểm ưu việt của AI là khả năng thu thập dữ liệu liên tục để phân tích trình độ, phong cách học và nhịp độ tiếp thu của từng học sinh, và ứng dụng có hiệu quả đối với nhiều môn học, nhất là các môn Toán, Khoa học Tự nhiên, Tiếng Anh…

Cô Phạm Thị Thanh Hoa - giáo viên tiếng Anh, Trường THCS Trần Bích San (phường Nam Định, Ninh Bình) nhận xét: “AI giúp chúng tôi theo dõi chính xác mức độ tiến bộ của từng học sinh. Hệ thống liên tục tổng hợp báo cáo, từ đó giáo viên kịp thời điều chỉnh phương pháp dạy. Nhờ vậy, quá trình cá nhân hóa học tập diễn ra tự nhiên hơn rất nhiều”.

Theo cô Hoa, AI đang đóng vai trò như “trợ lý giảng dạy” hiệu quả, giúp giáo viên hiểu rõ học sinh cần gì, muốn gì và phù hợp với dạng bài nào. Đây là bước tiến quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu lấy người học làm trung tâm.

Với môn Tiếng Anh, AI giúp học sinh luyện nghe nói, phát âm chuẩn, thậm chí tốt hơn giáo viên. Đồng thời mở rộng vốn từ theo cấp độ cá nhân. Những em khá giỏi được gợi ý bài nâng cao, còn học sinh trung bình có thêm lộ trình ôn luyện căn bản.

Em Vũ Minh Cường, học sinh lớp 8A1, Trường THCS Trần Bích San chia sẻ: “Khi học trên ứng dụng AI, em nhận được phản hồi ngay sau mỗi bài tập. Phần nào sai, hệ thống giải thích rất rõ. Em có thể học ở nhà theo nhịp độ của mình nên thấy hứng thú và tự tin hơn”. Kết quả học kỳ I của Cường cho thấy điểm tiếng Anh tăng gần một điểm rưỡi so với năm trước. Điều này một phần do em hình thành được khả năng tự học trên cơ sở định hướng của giáo viên và hỗ trợ của AI.

Ở xã Nho Quan, nơi có nhiều học sinh dân tộc thiểu số, AI còn được dùng để hỗ trợ kỹ năng đọc hiểu tiếng Việt cho học sinh đầu cấp. Các bài học tương tác bằng giọng nói, hình ảnh giúp các em dễ dàng vượt qua rào cản ngôn ngữ, theo kịp chương trình chung.

Bà Bùi Thị Liền - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lạng Phong (xã Nho Quan, Ninh Bình) chia sẻ: “Trợ lý AI rất hữu ích với học sinh tiếp thu chậm hoặc còn hạn chế tiếng Việt. Nhờ có AI, các em luyện đọc hằng ngày và tự tin hơn trong giờ học chính khóa. Tôi thấy rõ sự tiến bộ từng tuần”.

Cô Bùi Thị Nga - giáo viên Sinh học, Trung tâm GDNN-GDTX Quỳnh Lưu (Nghệ An) chia sẻ kinh nghiệm sử dụng phần mềm AI để theo dõi toàn bộ quá trình học của học sinh: từ thời gian làm bài, số lỗi sai, dạng lỗi thường gặp đến điểm mạnh, điểm yếu. Quá trình dạy học, cô còn tự xây dựng trợ lý AI bằng giọng nói.

Giáo viên chuẩn bị hình ảnh, nội dung bài học, lưu trữ vào phần mềm để sử dụng linh hoạt trên lớp. “Trợ lý ảo này chỉ dùng khoảng 15 phút sau tiết học, khi học sinh đã nắm kiến thức cơ bản, nhằm củng cố hoặc mở rộng. Cách dạy trực quan, gây tò mò này rất phù hợp với học sinh hệ giáo dục thường xuyên”, cô Nga cho biết.

Yêu cầu bản lĩnh sử dụng công nghệ

Là giáo viên có hơn 20 năm công tác, cô giáo Trần Thị Tuyết Hồng - Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn (xã Diễn Châu, Nghệ An) đã sớm sử dụng AI trong dạy học môn Hóa học. “Thực tế, nếu giáo viên sử dụng học liệu đã có sẵn để chuyển tải thành bài giảng của mình sẽ nhanh và an toàn hơn nhiều. AI giúp mình xây dựng phần thô, còn muốn tốt, muốn hay thì phải “trám”, phải “xây lại”.

Đặc thù môn tôi dạy là môn tự nhiên nên có rất nhiều công thức, số liệu khi chuyển sang bản Word sẽ bị lỗi phông chữ hoặc mã hóa. Có thể, do chương trình chúng tôi sử dụng là miễn phí nên không tối ưu hóa”.

Cô Trần Thị Tuyết Hồng cũng cho rằng, để cá nhân hóa học tập nhờ AI, điều kiện cần là cả giáo viên và học sinh cần có năng lực chủ động công nghệ, tránh lạm dụng. Nhiều học sinh chia sẻ, hiện nay các em chỉ cần chụp lại bài tập, nhờ AI giải là có thể ra đáp án. Vì thế, cần phải có lộ trình học tập phù hợp, có quy chế rõ ràng khi học sinh sử dụng AI.

Các em cần được hướng dẫn để vận dụng AI như một công cụ để xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, đưa ra giải pháp, lập kế hoạch học tập cụ thể. Còn việc thực hiện kế hoạch học tập như thế nào để phát huy năng lực bản thân, là việc của học sinh, không thể thay thế được.

Vận dụng AI không phải là nhờ các phần mềm làm hộ, làm thay, nếu không các em sẽ dần bị thụ động, phụ thuộc, mất hết khả năng tư duy, rèn luyện các kỹ năng khác trong học tập.

Em Lưu Chí Hào - học sinh lớp 12, Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn cho biết, bản thân đang học khối A00 với nguyện vọng vào Đại học Bách khoa Hà Nội. Quá trình học tập, em cũng từng thử vào các phần mềm ChatGPT để giải bài tập. Tuy nhiên, nhiều khi đáp án không chính xác, buộc học sinh cần phải kiểm tra, đối chiếu lại.

“Đây là năm học quan trọng, nên trước mắt em vẫn học tập theo cách truyền thống với sự hướng dẫn, giảng dạy của thầy cô. Đồng thời tham gia làm đề, thi thử trực tuyến trên mạng Internet hoặc trên hệ thống LMS của Sở GD&ĐT Nghệ An”, nam sinh chia sẻ.

Ông Nguyễn Duy Hạnh - Hiệu trưởng Trường THCS Ý Yên (Ninh Bình), khẳng định: “AI giúp giáo viên đánh giá nhanh tiến độ, phát hiện kịp thời lỗ hổng kiến thức để bồi dưỡng phù hợp. Nhưng dù công nghệ phát triển đến đâu, giáo viên vẫn giữ vai trò trung tâm trong định hướng, rèn kỹ năng và giáo dục nhân cách cho học sinh”.

Nhiều cán bộ quản lý các trường học tại Ninh Bình cho rằng, một thách thức trong sử dụng AI là nhận thức xã hội. Nhiều phụ huynh còn băn khoăn lo ngại học sinh lạm dụng công nghệ hoặc ỷ lại vào máy móc. Vì vậy, việc hướng dẫn kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm cho học sinh là yêu cầu quan trọng đối với giáo viên và các nhà trường.

Năng lực nhà giáo - chìa khóa chuyển đổi số

Theo ông Nguyễn Duy Hạnh - Hiệu trưởng Trường THCS Ý Yên (xã Ý Yên, Ninh Bình), hiệu quả của lớp học trong bối cảnh chuyển đổi số không phụ thuộc vào mức độ hiện đại của công nghệ, mà nằm ở cách nhà trường sử dụng công nghệ để phục vụ mục tiêu giáo dục con người.

AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai có kiểm soát, gắn với phương pháp sư phạm phù hợp và năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên. Hiện nay, nhà trường phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức các hoạt động tập huấn, sinh hoạt chuyên môn nhằm nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và AI cho giáo viên, qua đó hỗ trợ học sinh học tập chủ động, hiệu quả và bền vững.

Tại Nghệ An, ứng dụng AI trong dạy học đang được nhiều nhà trường và nhiều giáo viên sử dụng hiệu quả. Về phía Sở GD&ĐT Nghệ An, thời gian qua cũng đã có nhiều chương trình tập huấn về việc nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong dạy học cho cán bộ quản lý và giáo viên ở tất cả bộ môn.

Ông Chu Viết Tấn - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Mai (Nghệ An) chia sẻ, thực tế triển khai ứng dụng AI trong dạy học hiện nay mới chỉ ở bước đầu, phục vụ trong thiết kế bài giảng, cụ thể hóa ý tưởng tổ chức hoạt động giáo dục, trả lời câu hỏi, thắc mắc cho học sinh. AI còn hỗ trợ ra đề và chấm thi, kiểm tra đánh giá năng lực người học một cách nhanh chóng, tiết kiệm thời gian.

Từ thực tế trên cho thấy, việc sử dụng AI đang ở mức “cá nhân hóa dạy học của giáo viên”, còn để “cá nhân hóa học tập cho học sinh” còn gặp nhiều thách thức. Để chuyển đổi số, ứng dụng AI trong dạy học cần đảm bảo cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Trong khi, phần lớn giáo viên, học sinh đang dùng thử các phần mềm miễn phí, độ chính xác chưa cao, chưa khai thác hết tính năng, lộ trình cá nhân hóa có thể chưa thật sự tối ưu.

Theo ông Chu Viết Tấn, không gian kết hợp học tập giữa con người và trí tuệ nhân tạo là xu hướng tất yếu của lớp học tương lai. Điều kiện lý tưởng là mỗi học sinh, giáo viên có tài khoản học tập số; AI phân tích năng lực và đề xuất lộ trình riêng; giáo viên dựa vào đó để tổ chức các hoạt động nhóm, dự án và kiểm tra đánh giá phù hợp.

Quá trình đó không tách rời với vai trò của giáo viên. Bởi AI không thể tự đưa ra lộ trình học tập tối ưu, cá nhân hóa cho học sinh mà không có dữ liệu, thông tin “đầu vào” của giáo viên cung cấp. Giáo viên là người tìm hiểu, nắm bắt năng lực, đặc điểm, đến hoàn cảnh cá nhân, tâm lý học sinh.

Từ đó có phương pháp giảng dạy phù hợp, tạo động lực, truyền lửa cho các em học tập. Và giáo viên cũng là người chịu trách nhiệm về “đầu ra” năng lực phẩm chất học sinh, chứ không phải AI.

Ông Nguyễn Minh Đạt - Hiệu trưởng Trường THPT Quỳ Hợp (Nghệ An) cũng nhận định, những năm qua, chương trình giáo dục phổ thông được cải tiến. Môi trường, điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ, tài nguyên thực hiện dạy và học cũng nâng lên.

Tuy nhiên, ở nhiều nhà trường còn tình trạng dạy học để thi, mục tiêu giáo dục chưa gắn với thực tiễn học tập của người học. AI cung cấp giải pháp dạy - học trên nền tảng số, giúp học sinh và giáo viên nhanh chóng đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục trong tình hình mới. Để làm được điều này cần đổi mới mạnh mẽ từ tư duy đến năng lực, hành động của đội ngũ cán bộ, nhà giáo.