Phát triển năng lực học sinh phổ thông vì tương lai bền vững

Thúc đẩy các sáng kiến giáo dục

Ngày 13/3, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức hội thảo “Phát triển năng lực học sinh phổ thông vì tương lai bền vững”.

Sự kiện nhằm tổng kết các hoạt động hợp tác giai đoạn 2024–2025, đồng thời chia sẻ kết quả và bài học kinh nghiệm trong việc thúc đẩy các sáng kiến giáo dục đổi mới, góp phần triển khai hiệu quả Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam - nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số, toàn cầu hóa và những thách thức phát triển bền vững, hệ thống giáo dục cần chú trọng trang bị cho học sinh các năng lực thiết yếu như tư duy phát triển, khả năng thích ứng, hiểu biết tài chính, kỹ năng công dân và năng lực số.

Theo GS.TS Lê Anh Vinh, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 xác định rõ định hướng chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, hướng tới hình thành những công dân có trách nhiệm, có khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, biết hợp tác và thích ứng với sự thay đổi của xã hội.

Trong khuôn khổ hợp tác giữa Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam và UNICEF Việt Nam giai đoạn 2024–2025, nhiều hoạt động nghiên cứu, xây dựng tài liệu và thử nghiệm mô hình giáo dục đổi mới đã được triển khai nhằm hỗ trợ phát triển các năng lực thiết yếu cho học sinh, đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý.

Các hoạt động được triển khai tại 12 tỉnh, thành phố như: Lào Cai, Điện Biên, Lạng Sơn, Cao Bằng, Đồng Tháp, Kon Tum, Lai Châu, Đắk Lắk, An Giang, Quảng Ngãi và Cà Mau. Thông qua các chương trình tập huấn và mô hình thử nghiệm tại trường học, chương trình đã nâng cao năng lực cho hơn 1.350 cán bộ quản lý, giáo viên, đồng thời tạo cơ hội học tập, trải nghiệm cho hơn 2.300 học sinh.

Các hợp phần hoạt động tập trung vào những lĩnh vực như: ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy học; phát triển kỹ năng chuyển đổi cho học sinh; giáo dục tài chính, giáo dục xã hội; đồng thời thúc đẩy truyền thông nhằm xóa bỏ định kiến giới và xây dựng môi trường học đường tôn trọng sự đa dạng, hòa nhập.

Xây dựng môi trường giáo dục an toàn

Quan tâm đến 3 chủ đề trong giáo dục hiện nay, bà Lê Anh Lan - chuyên gia giáo dục của UNICEF nhấn mạnh đến kỹ năng chuyển đổi (trong đó có tư duy phát triển), giáo dục tài chính và thúc đẩy hòa nhập giới, đặc biệt đối với cộng đồng LGBTQ2+, bao gồm học sinh, sinh viên. Những nội dung này cần được gắn kết chặt chẽ với định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Theo bà Lan, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 xác định rõ hệ thống năng lực cốt lõi của người học, bao gồm năng lực chung và năng lực đặc thù, với yêu cầu đầu ra được thiết kế phù hợp cho từng cấp học từ tiểu học, THCS đến THPT.

Trong đó, các năng lực chung như: tự chủ, giao tiếp, hợp tác… không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện, mà còn góp phần hình thành thái độ tôn trọng sự khác biệt, thúc đẩy bình đẳng và tôn trọng giới. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường học đường an toàn, hòa nhập và phát triển bền vững.

Nhấn mạnh một số định hướng trong thời gian tới, ông Đỗ Đức Lân – Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hợp tác phát triển (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho biết, đơn vị sẽ tiếp tục tăng cường nghiên cứu và đưa ra các khuyến nghị chính sách đối với những lĩnh vực mới trong giáo dục.

Trong đó tập trung vào các nội dung như giáo dục tài chính – xã hội, phát triển kỹ năng chuyển đổi cho học sinh, chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường, thúc đẩy bình đẳng giới, giáo dục số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học.

Cùng với đó, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các bộ tài liệu hướng dẫn dành cho giáo viên và học sinh; đồng thời phát triển các mô hình giáo dục tích hợp trong nhà trường, bảo đảm phù hợp với định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Theo ông Đỗ Đức Lân, công tác tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục cũng sẽ được chú trọng trong thời gian tới. Các chương trình hỗ trợ triển khai nội dung giáo dục mới sẽ được thực hiện thông qua các mô hình thí điểm tại địa phương, từ đó rút kinh nghiệm và từng bước nhân rộng trong hệ thống giáo dục.

Bên cạnh đó, đơn vị sẽ đẩy mạnh các sáng kiến giáo dục sáng tạo thông qua các cuộc thi, diễn đàn, tọa đàm chuyên môn và các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp dành cho học sinh và giáo viên. Đồng thời, tăng cường chia sẻ tri thức, lan tỏa những mô hình hiệu quả, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, bình đẳng và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Thúc đẩy tư duy phát triển ở học sinh

Đề cập đến việc dạy học nhằm thúc đẩy tư duy phát triển ở học sinh, TS Nguyễn Thị Kiều Oanh, Phòng Quản lý khoa học và Đào tạo (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam), cho rằng giáo viên cần xây dựng môi trường học tập khuyến khích sự tin tưởng và tôn trọng tiềm năng của mỗi học sinh.

Theo TS Nguyễn Thị Kiều Oanh, trong quá trình học tập, sai sót là điều bình thường và có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của người học. Vì vậy, giáo viên cần khuyến khích học sinh mạnh dạn đặt câu hỏi, tăng cường tương tác và chủ động tham gia vào các hoạt động học tập.

Bà nhấn mạnh, học tập cần được nhìn nhận như một quá trình phát triển bản thân liên tục, trong đó việc hiểu sâu kiến thức quan trọng hơn tốc độ tiếp thu. Lớp học không nên trở thành “cuộc đua điểm số”, mà cần là không gian để học sinh khám phá, trải nghiệm và từng bước hoàn thiện năng lực của mình.

Tại hội thảo, các đại biểu đã chia sẻ kết quả nghiên cứu, mô hình triển khai và kinh nghiệm thực tiễn trong việc phát triển giáo dục tài chính – xã hội, thúc đẩy kỹ năng chuyển đổi cho học sinh và xây dựng môi trường học đường an toàn, tôn trọng sự đa dạng. Các phiên thảo luận cũng tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các mô hình đã triển khai và đề xuất các giải pháp nhằm mở rộng các sáng kiến giáo dục trong hệ thống giáo dục phổ thông.

Những kết quả và khuyến nghị được chia sẻ tại hội thảo sẽ góp phần cung cấp dữ liệu cho việc tiếp tục hoàn thiện các tài liệu, mô hình triển khai và các sáng kiến giáo dục trong giai đoạn tiếp theo, hướng tới phát triển toàn diện năng lực học sinh và xây dựng môi trường học đường an toàn, công bằng và hướng đến tương lai bền vững.