Bệnh não mô cầu không chỉ đáng sợ bởi tốc độ biến chứng kịch phát mà còn ở khả năng “ẩn mình” tinh vi. Theo các chuyên gia y tế, nguồn lây duy nhất của loại vi khuẩn này là con người, thông qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn.
Đáng lo ngại, vi khuẩn thường "cư trú" tại vùng hầu họng mà không gây triệu chứng rõ rệt, khiến mầm bệnh phát tán rộng rãi trong cộng đồng mà không bị phát hiện.
Dữ liệu từ Hội Y học Dự phòng Việt Nam cho thấy một thực tế đáng quan ngại khi có khoảng 10 - 20% người trong cộng đồng là người lành mang vi khuẩn não mô cầu. Tỷ lệ này không cố định mà tăng cao rõ rệt ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ, dao động từ 25 - 32%. Đặc biệt, trong các đợt dịch bùng phát, tỷ lệ người mang khuẩn không triệu chứng có thể lên tới 50%.
Thời gian mang vi khuẩn trong cơ thể kéo dài trung bình khoảng 9 tháng, và có gần 40% trường hợp kéo dài trên 16 tháng. Dù không phải tất cả người mang vi khuẩn đều phát bệnh, nhưng họ chính là "trạm luân chuyển" mầm bệnh, làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bất cứ lúc nào, nhất là đối với trẻ em và những người có hệ miễn dịch yếu.
Vi khuẩn não mô cầu khi xâm nhập thường gây ra các triệu chứng mơ hồ như ho, sốt kéo dài, đau nhức cơ thể... khiến nhiều người lầm tưởng là cảm lạnh hoặc viêm hô hấp thông thường. Tuy nhiên, khi bệnh khởi phát nặng, các biến chứng như viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết có thể dẫn đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ.
Thách thức còn nằm ở sự đa dạng của các chủng gây bệnh. Tại Việt Nam, có đến 5 nhóm huyết thanh (A, B, C, Y, W) đang lưu hành đồng thời. Điều này khiến việc kiểm soát bệnh trở nên phức tạp hơn bao giờ hết nếu người dân không chủ động phòng ngừa sớm.
Trước tính chất nguy hiểm của bệnh, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nhấn mạnh tiêm vắc-xin là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất. Hiện nay, tất cả 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến đều đã có vắc-xin phòng ngừa.
Tại VNVC, người dân có thể tiếp cận đầy đủ các loại, như: vắc-xin tứ giá thế hệ mới: MenQuadfi (Pháp), Nimenrix (Mỹ), Menactra (Pháp) giúp phòng 4 nhóm A, C, Y, W; vắc-xin phòng nhóm B: Bexsero (Bỉ) – vaccine thế hệ mới được mong đợi; vắc-xin phòng nhóm BC: VA-Mengoc BC (Cuba).
BS Chính khuyến cáo, vì các loại vắc-xin không có miễn dịch chéo, người dân cần tiêm phối hợp đầy đủ các nhóm để bảo vệ toàn diện. Vắc-xin cần 2 - 3 tuần để tạo kháng thể, do đó không nên chờ đến khi có dịch mới đi tiêm.
“Những người đã tiêm các dòng cũ nên tham khảo bác sĩ để tiêm bổ sung các loại mới, nhằm mở rộng phổ bảo vệ trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn hiện nay”, BS Chính nhấn mạnh.
