Giữa những ngày tháng 7 lịch sử, con đường dẫn vào Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc (xã Đồng Lộc, Hà Tĩnh) dường như đông hơn. Từng đoàn người lặng lẽ tìm về. Có những cựu chiến binh trở lại nơi từng đi qua một thời bom đạn, có những gia đình đưa con nhỏ về thắp hương, cũng có những người lần đầu đặt chân đến vùng đất đã đi vào lịch sử.
Không ai bảo ai, khi đến trước khu mộ 10 nữ Anh hùng liệt sĩ Thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, những bước chân đều chậm lại.
Những nén hương được thắp lên, những bó hoa được đặt xuống. Giữa không gian tĩnh lặng ấy, câu chuyện về 10 cô gái đã hy sinh khi tuổi đời từ 17 đến 24 khiến nhiều người không khỏi nghẹn lòng.
Nằm trên tuyến đường huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam ruột thịt, Ngã ba Đồng Lộc từng là một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 10/1968, gần 50.000 quả bom các loại đã trút xuống nơi đây.
Bom đạn có thể phá nát mặt đường, nhưng không thể ngăn những đoàn xe vượt qua.
Giữa mưa bom, bão đạn, những người lính, thanh niên xung phong và lực lượng giao thông vẫn bám trụ. Họ san lấp hố bom, sửa đường, giữ mạch giao thông không bị đứt gãy. Mỗi mét đường được nối lại là thêm một chuyến xe ra trận, mỗi ngày bám trụ là thêm một lần đối mặt với hiểm nguy.
Ngày 24/7/1968, 10 nữ Thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4 đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. 10 cô gái nằm lại ở tuổi đẹp nhất của đời người.
Các chị đã ra đi khi tuổi xuân còn ở phía trước. Có người chưa kịp lập gia đình, có người còn dang dở những ước mơ riêng. Nhưng chiến tranh đã khép lại tất cả, để từ đó, tên tuổi các chị gắn với một vùng đất, với một thời kỳ lịch sử và với ký ức của bao thế hệ.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những hố bom năm xưa nay đã được lấp đầy. Con đường từng bị bom đạn cày xới giờ đã rộng mở. Đồng Lộc hôm nay bình yên giữa màu xanh của cây cối, của những ngôi làng đang từng ngày đổi mới. Nhưng, ký ức về một thời khói lửa vẫn còn đó.
Sự hy sinh ấy, hơn nửa thế kỷ qua vẫn được nhắc nhớ bằng tất cả sự trân trọng. Không chỉ bởi các chị là những người đã góp phần làm nên lịch sử, mà bởi phía sau mỗi cái tên là một cuộc đời, một gia đình, những người thân đã chờ đợi và những ước mơ mãi mãi không thể hoàn thành.
Bởi thế, tháng 7 ở Ngã ba Đồng Lộc không chỉ là mùa của những cuộc trở về. Đó còn là thời khắc để những người đang sống nhìn lại quá khứ và hiểu hơn giá trị của hai chữ hòa bình.
“Mỗi lần có dịp đi qua Hà Tĩnh, gia đình tôi đều dành thời gian về Ngã ba Đồng Lộc. Không chỉ để dâng hương, tưởng niệm, đó còn là dịp để các thành viên trong gia đình, nhất là thế hệ trẻ hiểu thêm về những năm tháng đất nước đi qua chiến tranh”, chị Nguyễn Thị Thủy (xã Kim Sơn, Ninh Bình) bày tỏ.
Trong những ngày tháng 7 lịch sử, Khu Di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc trở thành điểm đến của những cuộc hành hương tri ân và lòng biết ơn.
Theo ông Đặng Quốc Vũ, Giám đốc Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng, những ngày này, khu di tích đón trung bình khoảng 4.000 - 5.000 lượt khách mỗi ngày. Dự kiến trong tháng tri ân, hơn 100.000 lượt du khách trong nước và quốc tế sẽ về đây.
Để đón và phục vụ du khách, cán bộ, nhân viên khu di tích được bố trí làm việc hết công suất. Khuôn viên, cảnh quan được chỉnh trang, vệ sinh thường xuyên; các khu vực dâng hương, tưởng niệm được chuẩn bị chu đáo, bảo đảm sự trang nghiêm.
