Chuyện thú vị về các Bảng nhãn Việt Nam - Kỳ 8: Bảng nhãn được tôn Thánh thuốc Nam

GD&TĐ - Không chỉ là một Bảng nhãn tài hoa, Đào Công Chính còn am tường thuật dưỡng sinh và được tôn Thánh thuốc Nam – ngang hàng với thiền sư Tuệ Tĩnh và Hải Thượng lãn ông Lê Hữu Trác.
Làng văn hiến Hội Am – quê hương Bảng nhãn Đào Công Chính.
Làng văn hiến Hội Am – quê hương Bảng nhãn Đào Công Chính.

Đào Công Chính vốn tên là Đào Dĩnh Đạt, khi đi thi hương mới đổi là Đào Công Chính vì trùng với tên cúng cơm Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (Nguyễn Văn Đạt). Ông sinh năm 1639, người làng Cõi, tổng Đông Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay là thôn Hội Am, xã Cao Minh, Vĩnh Bảo, Hải Phòng). 

Thần đồng làng Cõi

Đào Công Chính xuất thân từ một gia đình Nho học lâu đời, có nhiều người đậu trung khoa, có người vào học ở Quốc Tử Giám. Cụ tổ trực hệ của Đào Công Chính là cụ Đào Trực Tiết được phong tước Vĩnh Nhân Công. Khi về hưu, cụ mở trường học, sĩ tử theo học khá đông, do đó tạo hiệu là Cối Kê tiên sinh.

Chuyện thú vị về các Bảng nhãn Việt Nam - Kỳ 8: Bảng nhãn được tôn Thánh thuốc Nam ảnh 1

Bốc thuốc chữa bệnh cứu người. Hình minh họa: IT.

Bảng nhãn Đào Công Chính được coi là một tác gia lớn thế kỷ 17 - cả về phương diện sử học, văn học và y học. Năm 2004, sau hội thảo khoa học về tác phẩm “Bảo sinh diên thọ toản yếu”, Hội Đông y Việt Nam đã tôn vinh Đào Công Chính là nhà dưỡng sinh học đầu tiên của nước ta.

Thân phụ của Đào Công Chính cũng theo nghiệp chữ nghĩa, nhưng đường cử nghiệp lận đận. Đào Công Chính từ thuở nhỏ đã thông minh, ham học và được coi là thần đồng. Lần đầu dự thi hương đã đậu Hương Cống khi mới 13 tuổi. Bởi vậy, người đời có câu: “Ông Cõi 13, Thanh Hà 14” để chỉ Đào Công Chính và một vị ở huyện Thanh Hà là những bậc tuổi trẻ đỗ cao.

Không chỉ có tài văn chương mà Đào Công Chính còn am tường về y dược, khi còn học tại Trường Quốc Tử Giám, ông đã được cử làm Điều bộ, lo việc chăm sóc sức khỏe cho đoàn sứ bộ đi phương Bắc.

Theo các sách “Đăng Khoa lục” hiện còn lưu giữ và bia ký ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám thì Đào Công Chính đậu Bảng nhãn khoa Tân Sửu niên hiệu Vĩnh Thọ thứ 4 đời Vua Lê Thần Tông (năm 1661) khi mới 23 tuổi. Và để tránh tên húy, nhân dân trong vùng gọi ông là Bảng Cõi.

Được vua yêu, chúa quý nên Đào Công Chính thăng tiến rất nhanh, chỉ trong vòng 15 năm (1661 - 1676) từ Thị thư Hàn lâm viện đã được bổ nhiệm chức Phủ doãn Phụng Thiên (người đứng đầu kinh đô Thăng Long). Năm 1673, Đào Công Chính được triều đình cử làm Phó sứ đoàn do Chánh sứ Hồ Sĩ Dương phụ trách sang Trung Quốc.

Năm 1675 về nước, Đào Công Chính viết một bài Khải dâng lên chúa Trịnh Tạc, về văn chương dọc đường. Tập thơ có tên “Bắc sứ thi tập” gồm 90 bài, trong đó có 20 bài là thơ họa của Chánh sứ Hồ Sĩ Dương, Phó sứ Vũ Công Đạo và Vũ Duy Hài cùng một vài danh nhân Trung Quốc như Trần Diệp Mộng, Kỳ Giám, Lâm Hữu Thanh… Còn 70 bài thơ của Đào Công Chính cũng rất giầu chất thơ, chất nghệ thuật; nhiều bài vịnh di tích và nhân vật lịch sử với những câu tả thực rất đẹp, là những suy ngẫm hàm chứa triết lý nhân sinh.

Do hoàn thành tốt nhiệm vụ, ông được phong chức Lại bộ Hữu thị lang, Hình bộ Hữu thị lang, Nhập thị kinh diên giảng quan (người giảng sách cho vua) rồi Tăng tả thị lang, Quang tiến Thận lộc đại phu, Bồi tụng…

Chuyện thú vị về các Bảng nhãn Việt Nam - Kỳ 8: Bảng nhãn được tôn Thánh thuốc Nam ảnh 2

Lăng mộ vợ chồng danh y Đào Công Chính tại làng Cõi (Hội Am).

Đại danh y về thuật dưỡng sinh

Đào Công Chính còn là tác gia quan trọng của thế kỷ 17, khi còn là Thị thư Hàn lâm viện, ông là đồng tác giả tham gia biên soạn “Đại Việt sử ký toàn thư”, biên tập phần kỷ tục biên hoàn thành (1665).

Chuyện thú vị về các Bảng nhãn Việt Nam - Kỳ 8: Bảng nhãn được tôn Thánh thuốc Nam ảnh 3

Bàn thờ danh y Đào Công Chính tại từ đường Đào Công làng Cõi (Hội Am).

Ngồi ngay ngắn, dùng hai tay chống đất, co người cong sống lưng, rướn lên trên ba lần, có thể khử mọi phong tà tích trệ của phổi, sau mới thở nhẹ. Làm như thế có thể trừ được các bệnh của thượng tiêu (bao gồm tim, phổi, thực quản, có công năng hô hấp và tuần hoàn) - Phép điều trị phế khí của Đào Công Chính.

Khi Nhập thị kinh diên (giảng sách cho vua) trong vòng 2 năm (1675 - 1676) cùng lúc ông làm Sử quan Tổng tài (Chủ biên) biên tập 2 quốc sử nổi tiếng là: Trùng san Lam Sơn thực lục, Trung hưng thực lục.

Đặc biệt năm 1676, Đào Công Chính biên soạn sách “Bảo sinh diên thọ toản yếu” theo chỉ dụ của vua Lê Hiển Tông và chúa Trịnh Căn. Nội dung sách viết về thuật dưỡng sinh rất toàn diện cả về lý luận lẫn thực tiễn, phòng bệnh, chữa bệnh, rèn luyện hướng dẫn cách ăn uống, kiêng kỵ, tắm giặt, nghỉ ngơi và cả về hoạt động tình dục...

“Bảo sinh diên thọ toản yếu” gồm 5 quyển được coi là cuốn sách về y lý sớm nhất nước ta. Sách bám sát thực tế cơ địa người Việt Nam và được thừa nhận vận dụng có kết quả, được các bậc danh y sau này tiếp thu, vận dụng, phát triển nâng cao.

Trong đó sưu tầm, phân tích, tổng hợp nhiều kiến giải của các tác phẩm y học xưa như Tuân sinh, Đạt sinh, Bản thảo Cương mục… và kinh nghiệm rèn luyện cơ thể của những người theo đạo Lão như Đào Hoằng Cảnh, Lã Đồng Tân, Trần Đoàn…

Nội dung sách hướng dẫn việc giữ gìn sức khỏe để tăng tuổi thọ thông qua các phương pháp dưỡng sinh và khí công (tập luyện cơ thể) như giữ vệ sinh, điều dưỡng, rèn luyện tâm thần, trị bệnh bằng thư giãn, hô hấp, xoa bóp... Cuốn sách được triều đình cho khắc in vào năm 1676 và phổ biến rộng rãi trong dân gian.

Trong lời tựa cuốn sách của mình, Đào Công Chính cho biết sau khi hoàn thành, “Bảo sinh diên thọ toản yếu” đã được triều đình “cho in để ban hành, công bố trong thiên hạ để mọi người hiểu được đạo tu dưỡng, biết được hướng đi lên, đều đạt tới cảnh thanh thản linh diệu, cũng giữ được phúc an bình hưởng thọ, mãi là tấm gương sáng về vệ sinh cho người muôn đời”.

Đào Công Chính được suy tôn là một trong ba “Đại danh y” của Việt Nam có công lớn trong việc xây dựng nền y học cổ truyền của dân tộc, tạo thế kiềng ba chân vững chắc cho nền Đông y: Y học Hải Thượng lãn ông Lê Hữu Trác - Dược học Tuệ Tĩnh - Dưỡng sinh Đào Công Chính.

Phát hiện tấm bia Bảng nhãn

Chuyện thú vị về các Bảng nhãn Việt Nam - Kỳ 8: Bảng nhãn được tôn Thánh thuốc Nam ảnh 4

Văn bia “Sáng lập hậu thần” mới được phát hiện tại Bắc Ninh do Đào Công Chính soạn.

Dù là quan lớn, nhưng Đào Công Chính luôn giữ khí tiết thanh liêm, cả đời làm quan để lo cho lợi ích dân tộc. Ngay cả khi trí sĩ, danh y Đào Công Chính thanh bạch sống tại mảnh đất mà ông bỏ tiền ra mua gần chùa Nhân Mễ (nay thuộc xã Vinh Quang, cách Hội Am khoảng 3 cây số) mở trường dạy học và chữa bệnh cứu người.

Ông mất vào ngày 17/3 Kỷ Sửu (tức 26/4/1709) và được an táng tại khu vực này. Cho đến nay, người địa phương vẫn truyền miệng: “Tháng 3 Bảng Cõi về trời/ Tháng 5 Chiêu Tổ cũng rời trần gian”.

Sau gần 2 thế kỉ yên nghỉ tại Nhân Mễ, đến năm 1901 dòng họ Đào Công ở Hội Am mới đưa thi hài ông về an táng tại nghĩa trang làng Hội Am như ngày nay.

Đào Công Chính từng là một hiền tài thế kỷ 17, nhưng sang đến thế kỷ 18 triều đình nhà Nguyễn cho rằng: Sử gia thời Lê - Trịnh viết sử quân gia, không dựa vào quan điểm chính thống của vua, mà dựa vào quan điểm của chúa.

Bởi vậy, vua Minh Mạng hạ chiếu xóa tên, thu hồi, đốt sách, cấm không được lưu hành sử sách thời Lê - Trịnh. Đây cũng là lý do làm cho danh nhân Đào Công Chính tổn hại thanh danh, vắng bóng tên tuổi trong một thời gian dài.

Đầu năm 2021, người dân Bắc Ninh phát hiện tấm bia dựng tại khu mộ tổ dòng họ Trần khu phố Đa Cấu, phường Nam Sơn (TP Bắc Ninh) do Bảng nhãn Đào Công Chính soạn dưới thời vua Lê Huyền Tông niên hiệu Cảnh Trị thứ 7 (1669).

Tấm bia “Sáng lập hậu thần” hình trụ tứ diện được tạo tác bằng đá xanh nguyên khối cao 105cm, rộng 47cm, đỉnh bia tạo dáng kiểu mái long đình. Lòng bia 4 mặt đều khắc chữ Hán thể chân phương còn rõ nét. Nội dung chính cho biết tại xã Lãm Sơn Đông vừa mới lập vị Trần công giữ chức Cẩn sự tá lang Tri huyện huyện Giáp Sơn cùng với vợ là Nguyễn thị làm hậu thần của bản xã.

Phần cuối cho biết, văn bia được lập vào ngày tốt tháng 12 nhuận triều vua Cảnh Trị năm thứ 7 (1669). Soạn văn bia là Đào Công Chính đỗ Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ, đệ nhị danh khoa Tân Sửu (1661), giữ chức Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu Thanh Hoa xứ Tán trị Thừa chính sứ ty Tham chính.

Cục phó Nguyễn Tích Đức người xã Kính Chủ, huyện Giáp Sơn viết chữ, các vị Nguyễn Thịnh Cần, Nguyễn Thịnh Lại, Nguyễn Tích Tường khắc.

“Sáng lập hậu thần” chứa đựng giá trị to lớn về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học và mỹ thuật. Đây là lần đầu tiên phát hiện được di văn quý hiếm còn lại đến ngày nay của nhà khoa bảng tiêu biểu – Bảng nhãn Đào Công Chính. Nội dung văn bia còn cung cấp thêm nhiều thông tin chính xác về khoa danh, chức tước của Bảng nhãn Đào Công Chính vào giai đoạn nửa cuối thế kỷ 17.

Lễ khai giảng sẽ được kéo dài không quá 45 phút để đảm bảo sức khỏe cho học sinh. Ảnh: Khôi Nguyên.

Nam Định: Lễ khai giảng sẽ không quá 45 phút

GD&TĐ - Sở GD&ĐT Nam Định vừa cho biết, các nhà trường trên địa bàn sẽ tổ chức lễ khai giảng trên tinh thần ngắn gọn mà vẫn đảm bảo tính trang nghiêm, tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho học sinh bước vào năm học mới 2022-2023.
Toàn cảnh hội nghị.

Sơn La: Đề xuất xem xét tăng mức hỗ trợ lưu học sinh Lào

GD&TĐ - Chiều ngày 19/8, tỉnh Sơn La tổ chức Hội nghị nâng cao chất lượng đào tạo cho lưu học sinh Lào. Việc đào tạo nguồn nhân lực cho nước bạn góp phần phát huy truyền thống đoàn kết, hữu nghị giữa hai Đảng, hai Nhà nước.

Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc Hoàng Thị Thúy Lan trao quyết định và tặng hoa chúc mừng các đảng viên mới.

Vĩnh Phúc: Chú trọng công tác tạo nguồn, phát triển đảng viên tại các khu công nghiệp

GD&TĐ - Chiều 19/8, Đảng bộ Công đoàn Khu Công nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc chỉ đạo các Chi bộ tổ chức Lễ kết nạp Đảng cho 28 đồng chí là cán bộ Công đoàn, quần chúng ưu tú đến từ 9 CĐCS trực thuộc. Trong đó, Chi bộ Văn phòng Công đoàn KCN tỉnh kết nạp cho 19 đồng chí vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ảnh minh hoạ.

Ngày 19/8: Có gần 3.000 ca Covid-19 mới

GD&TĐ - Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 19/8 của Bộ Y tế cho biết có 2.983 ca mắc Covid-19 mới; có gần 7.000 bệnh nhân khỏi, gấp hơn 2 lần số mắc mới.
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại Hội nghị phát triển thị trường với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Thủ tướng chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài

Chiều 19/8, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài. Hội nghị được kết nối giữa đầu cầu trụ sở Bộ Công Thương với 62 điểm cầu phụ trách 176 thị trường tại các nước trên thế giới.
Ảnh minh họa.

Chủ động xả trạm để giải tỏa phương tiện khi xảy ra ùn tắc kéo dài dịp 2/9

GD&TĐ - Bộ GTVT yêu cầu dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, tăng cường kiểm tra, chỉ đạo các trạm thu phí đường bộ tổ chức phân luồng giao thông hợp lý, kịp thời xử lý, giải tỏa phương tiện, không để xảy ra ùn tắc tại các trạm thu phí; chủ động xả trạm (mở barie) để giải tỏa phương tiện khi xảy ra ùn tắc kéo dài....