Bộ câu hỏi phát triển năng lực học sinh trong dạy học tích cực

GD&TĐ - Dưới đây là tóm tắt quy trình các bước xây dựng một chủ đề dạy học cùng bộ câu hỏi định hướng phát triển năng lực cho học sinh dựa trên chủ đề. Đây được xem như một phương pháp dạy học tích hợp, cho thấy những lợi ích của việc kiểm tra đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực.
Dạy học chủ đề áp dụng trong thực tế tiết dạy trên lớp
Dạy học chủ đề áp dụng trong thực tế tiết dạy trên lớp

Bước 1: Lựa chọn chủ đề

Dựa vào nội dung của một chương trình học và xác định các kiến thức bộ môn liên quan đến nội dung đó (nội môn hoặc liên môn); nội dung chủ đề phải mang tính định hướng vào thực tế cuộc sống (sau khi học xong chủ đề, học sinh sẽ giải quyết được những vấn đề thực tiễn gì?).

Ví dụ: Chủ đề sinh sản hữu tính ở thực vật có hoa (sinh học lớp 6). Qua chủ đề này, ta xác định được các kiến thức liên quan như sau: Hoa và sinh sản hữu tính (sinh học lớp 6); Yêu thiên nhiên và sống hòa hợp với thiên nhiên (GDCD lớp 6); Thời tiết, khí hậu và nhiệt độ không khí (địa lớp 6).

Bước 2: Xác định mạch kiến thức của chủ đề

Xác định logic cấu trúc kiến thức của cả chủ đề (chỉ rõ phần nào là cơ sở khoa học, phần nào là vận dụng thực tiễn) theo chuẩn kiến thức kĩ năng.

Ví dụ:

2.1. Cơ sở khoa học (năng lực tư duy): Cấu tạo và chức năng của hoa; Sự đa dạng của các loại hoa; Thụ phấn, thụ tinh kết hạt và tạo quả.

2.2. Vận dụng thực tiễn (năng lực hành động): Làm sao để cho cây ra quả khi trồng trong nhà phố thiếu gió và côn trùng?

Bước 3: Xác định các năng lực có thể được hình thành/phát triển cho HS thông qua chủ đề.

1. Năng lực tự học: Nêu được cấu tạo và chức năng của hoa, hiện tượng thụ phấn, thụ tinh, kết hạt và tạo quả; Phân biệt sinh sản hữu tính và sinh sản vô tính; Phân biệt được các loại hoa; Trình bày được quá trình thụ tinh, kết hạt và tạo quả.

2. Năng lực giải quyết vấn đề: Làm sao để cho cây ra quả khi trồng trong nhà phố thiếu gió và côn trùng? Dự đoán được một vài yếu tố ảnh hưởng đến sự thụ phấn của cây.

3. Năng lực tư duy sáng tạo: Tự hình thành cách thụ phấn bổ sung cho một số cây cụ thể trong thực tiễn cuộc sống.

4. Năng lực tự quản lý: Có ý thức bảo vệ thiên nhiên; Ý thức về giá trị của lao động và quý trọng thành quả lao động.

5. Năng lực giao tiếp, hợp tác: Có khả năng liên hệ, làm việc nhóm, giao tiếp nhóm; Thực hiện tuyên truyền vận động bảo vệ môi trường, trồng cây xanh có ích…

6. Năng lực sử dụng CNTT và truyền thông (ICT): HS biết khai thác thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, viết báo cáo; Trình chiếu ppt báo cáo kết quả nghiên cứu, thực hiện website…

Bước 4: Xác định các mục tiêu cụ thể cần đạt khi dạy học chủ đề (xác định mục tiêu theo từng nội dung của chủ đề)

Sắp xếp các mục tiêu theo ma trận với bốn mức độ Thông hiểu - Nhận biết - Vận dụng thấp - Vận dụng cao.

Bước 5: Xây dựng một số câu hỏi/bài tập để kiểm tra, đánh giá sao cho thể hiện đúng mục tiêu.

Ví dụ:

Câu 1. Ở một số thực vật không phải lúc nào hoa cũng đủ bốn phần chính. Hãy quan sát thật kỹ hoa loa kèn, và cho biết nó thiếu mất phần nào?

Bộ câu hỏi phát triển năng lực học sinh trong dạy học tích cực ảnh 1
 

Câu 2. Ở vùng Địa Trung Hải, có một loài hoa lan có hình dạng rất đặc biệt, loài Lan Địa Trung Hải - Ophrys speculum thu hút các chú ong bắp cày đực đến với chúng. Các chú ong bắp cày đực này cố giao phối với loài lan, trong sự tiếp xúc này túi phấn dính lên cơ thể con ong. Các con ong đực lại tiếp tục bay đi đến loài hoa khác với sự thu hút tương tự.

Hoa lan Ophrys này lại không hề mang lại phần thưởng nào cho chú ong như mật hoa chẳng hạn. - Theo em cái gì đã làm cho chú ong bắp cày đực say mê hoa lan đến như vậy, trong khi nó chẳng nhận được chút mật hoa nào? - Hình thức dẫn dụ này của hoa Lan Ophrys đã mang đến lợi ích gì cho sự duy trì giống nòi của loài?

Thuyết minh kết quả

Bộ câu hỏi phát triển năng lực học sinh trong dạy học tích cực ảnh 2
 

Kết quả ở học sinh khối 8; 9 tại trường từ năm học 2014 - 2015 đến học kỳ 1 năm học 2015-2016 cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực đã giúp phát triển năng lực tư duy của học sinh; học sinh tự giác, độc lập làm bài; biết cách vận dụng kiến thức để giải quyết tình huống thực tiễn; nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy - học bộ môn.

Thuyết minh về phạm vi áp dụng

- Đối tượng áp dụng: Học sinh lớp 6 - 9 và giáo viên dạy các bộ môn khoa học tự nhiên.

- Phạm vi nghiên cứu: Vận dụng trực tiếp trong các bài dạy của chương trình sinh học lớp 6 - 9 và các môn khoa học tự nhiên khác.

Thuyết minh về lợi ích kinh tế, xã hội

Giảm bớt sức lực cho giáo viên và học sinh; hạn chế tình trạng học thêm-dạy thêm; rèn luyện cho các em năng lực xử lý các tình huống xảy ra trong thực tiễn cuộc sống.

Thực hiện triệt để việc đổi mới phương pháp dạy học; nâng cao chất lượng và hiệu quả bộ môn; đáp ứng được mục tiêu giáo dục trong thời kỳ mới.

Bộ câu hỏi phát triển năng lực học sinh trong dạy học tích cực ảnh 3
Học sinh thảo luận các câu hỏi phát triển năng lực trong chủ đề
Thầy cô giáo tỉnh An Giang trang trí trường lớp chuẩn bị năm học 2022 - 2023. Ảnh: Trọng Nhân.

Linh hoạt giải pháp chuẩn bị năm học mới

GD&TĐ - Sau khi Bộ GD&ĐT công bố khung kế hoạch thời gian năm học 2022 - 2023, các địa phương chủ động công tác chuẩn bị phù hợp với đặc điểm, điều kiện thực tiễn.
Em Phạm Thị Trà Mi giành á khoa khối C toàn quốc sau thất bại tại Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia.

Bứt phá dạy Ngữ văn từ đâu?

GD&TĐ - Những năm qua, dạy - học văn từng bước thay đổi theo hướng phát huy tối đa năng lực người học. Đó là sự mạnh dạn, làm khác đi của cả giáo viên lẫn học sinh trong mỗi giờ văn.
Đại diện Trang trại bò sữa Vinamilk Đà Lạt và các tổ chức, cá nhân đạt thành tích xuất sắc tại Giải thưởng Môi trường Việt Nam

'Dấu ấn xanh' của Vinamilk tại giải thưởng môi trường Việt Nam

GD&TĐ - Với chiến lược phát triển bền vững và những chương trình hành động về bảo vệ môi trường được thực hiện bài bản, Vinamilk với cụm Trang trại bò sữa Vinamilk Đà Lạt, đã là 1 trong 3 doanh nghiệp xuất sắc được trao Giải thưởng Môi trường Việt Nam 2021 do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố.
Đại tá Trần Quý Trường, Phó Cục trưởng Cục V05 Trao Bằng khen cho tập thể cán bộ, nhân dân xã Sín Thầu.

Xã biên giới Sín Thầu nhận Bằng khen của Bộ Công an

GD&TĐ - Cán bộ, nhân dân xã biên giới Sín Thầu (huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên) vừa nhận Bằng khen của Bộ Công an nhân "Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” được tổ chức điểm ở địa phương này.
Các tuyến đường nội bản ở Púng Bon được trải bê tông sạch sẽ.

Người Cống bên dòng Nậm Núa

GD&TĐ - Từ trung tâm xã Pa Thơm (huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên), chỉ mất chừng 15 phút trên con đường êm thuận, chúng tôi đã đặt chân đến bản biên giới Púng Bon. Chiếc cầu treo kiên cố, sừng sững vắt ngang dòng Nậm Núa là sự kết nối, đưa văn minh về với bà con người Cống bản địa.
Cần cẩn trọng khi dùng máy hút bụi để máy hoạt động tối ưu (hình minh họa)

Cách sử dụng giúp kéo dài tuổi thọ máy hút bụi

GD&TĐ - Máy hút bụi là thiết bị vô cùng cần thiết giúp công việc dọn dẹp nhà cửa của bạn trở nên đơn giản hơn bao giờ hết. Tuy nhiên không phải ai cũng biết những mẹo giúp máy hút bụi hoạt động hiệu quả.
Một tác phẩm trong triển lãm.

Vợ chồng đồng lòng 'tạo sóng' nghệ thuật

GD&TĐ - Diễn ra tại không gian nghệ thuật Hakio - Let’s Art (Thành phố Hồ Chí Minh), triển lãm của cặp vợ chồng Thu An - Đức Huy thu hút đông đảo khán giả và giới mộ điệu hội họa phương Nam.