Nhiều bậc cha mẹ trong quá trình giáo dục con cái, luôn khó tránh khỏi việc tự nghi ngờ: Liệu mình có phải là một bậc cha mẹ ‘tốt’ không? Đôi khi chúng ta quá nghiêm khắc, đôi khi lại cảm thấy mình không quan tâm đủ đến con.
Thực tế, không ai có thể trở thành bậc cha mẹ hoàn hảo. Chúng ta trưởng thành trong sự khám phá, chính sự khám phá và trưởng thành này lại là phần quan trọng nhất trong việc giáo dục con cái.
Ủng hộ vô điều kiện không có nghĩa là nuông chiều vô giới hạn
"Ủng hộ vô điều kiện" thường bị hiểu nhầm là "luôn luôn đứng về phía con", nhưng thực tế không phải như vậy. Bản chất của ủng hộ vô điều kiện là dành cho trẻ sự thấu hiểu, tôn trọng và bao dung, chứ không phải đáp ứng mọi nhu cầu của trẻ hay loại bỏ mọi trở ngại cho trẻ.
Là cha mẹ, vai trò của chúng ta không phải là "người giải cứu" cuộc sống của trẻ, mà là "người đồng hành" và "người hướng dẫn".
Ủng hộ không có nghĩa là nuông chiều. Trẻ có thể bộc lộ nhu cầu không hợp lý ở các giai đoạn khác nhau, ví dụ như nghiện game, không muốn đi ngủ sớm, thậm chí không làm bài tập. Ủng hộ vô điều kiện không có nghĩa là lúc nào cũng đáp ứng những nhu cầu này, mà là giúp trẻ hiểu rằng mỗi nhu cầu đều đi kèm với trách nhiệm tương ứng.
Ví dụ, trẻ có thể chơi game vừa phải, nhưng cũng cần chịu trách nhiệm về hậu quả của việc không hoàn thành bài tập đúng hạn. Chúng ta giúp trẻ học cách cân bằng và tự kiểm soát, hỗ trợ trẻ trưởng thành qua việc thử và sai, chứ không phải can thiệp quá mức.
Nhiều bậc cha mẹ khi đối diện với việc trẻ nổi giận hay thay đổi cảm xúc thường cảm thấy bất an, thậm chí la mắng trẻ "Đừng khóc nữa" hoặc "Đừng làm loạn nữa". Tuy nhiên, cảm xúc là phản ứng bình thường của mỗi người. Chúng ta có thể hướng dẫn trẻ bày tỏ cảm xúc, ví dụ: "Mẹ biết con đang giận, con có thể nói cho mẹ biết vì sao không?". Cách này vừa giúp trẻ cảm thấy được thấu hiểu, vừa rèn luyện khả năng quản lý cảm xúc một cách lành mạnh.
Học cách lắng nghe
Các bậc cha mẹ thường dễ rơi vào một sai lầm khi giao tiếp với con cái: Đứng từ góc độ của mình để “giáo dục” con, mà bỏ qua những suy nghĩ và nhu cầu thực sự trong lòng con. Lắng nghe có nghĩa là bỏ qua định kiến, thậm chí là không vội vàng tìm cách giải quyết vấn đề, mà tôn trọng quyền bày tỏ của con.
Đôi khi con không muốn bộc lộ cảm xúc một cách thẳng thắn, nhưng thái độ, ánh mắt, thậm chí mức độ căng thẳng của cơ thể vẫn đang truyền đạt thông tin. Chúng ta có thể cảm nhận trạng thái của con qua những chi tiết tinh tế này và tìm ra điểm bắt đầu cho việc giao tiếp.
Nhiều lúc, cha mẹ vô tình đánh giá cảm xúc của con dựa trên “đúng sai”, ví dụ như “con không nên tức giận”, “chuyện này chẳng có gì đáng sợ cả”... Thực ra, mỗi cảm xúc đều tiềm ẩn nhu cầu thực sự của con. Khi con gặp khó khăn hoặc biến động cảm xúc, đừng vội vàng chỉ dạy điều “đúng”, hãy dành cho con nhiều sự đồng cảm chân thành hơn.
Ví dụ, khi con chống đối việc làm bài tập, cha mẹ thử nói: “Mẹ biết con không thích làm bài tập, con có thể cho mẹ biết lý do vì sao không?” Cách diễn đạt này giúp con cảm thấy được thấu hiểu và ủng hộ, cũng dễ đạt được hiệu quả trong giao tiếp hơn.
Thừa nhận sự không hoàn hảo của bản thân, xây dựng hình mẫu thực tế
Trong mắt trẻ, hình ảnh của cha mẹ là mẫu mực để học hành vi và giá trị. Nếu chúng ta luôn theo đuổi hình ảnh "người cha mẹ hoàn hảo", trẻ sẽ đặt ra yêu cầu cao đối với bản thân, thậm chí sẽ nghĩ "mình cũng phải hoàn hảo". Nhưng khi chúng ta bình thản chấp nhận những thiếu sót của bản thân, trẻ sẽ học được một cách nhận thức bản thân lành mạnh hơn.
Mỗi người đều có lúc kiểm soát cảm xúc không tốt, cha mẹ cũng không ngoại lệ. Nếu khi cảm xúc bùng lên chúng ta nói những lời quá đáng với trẻ hoặc đưa ra quyết định sai, sau đó có thể thẳng thắn thừa nhận: "Lúc nãy bố/mẹ không nên nói với con như vậy, xin lỗi con, bố/mẹ đã quá sốt ruột."
Lời xin lỗi của cha mẹ không những không làm giảm uy tín, ngược lại sẽ giúp trẻ học cách chân thành với người khác, hiểu rằng “sửa sai” trong quá trình trưởng thành là điều hoàn toàn bình thường.
Cha mẹ có thể chia sẻ với con một cách thích hợp những trải nghiệm và câu chuyện trưởng thành của mình, đặc biệt là cách đối mặt với thất bại và thử thách. Ví dụ: "Khi còn nhỏ, bố/mẹ cũng ngại giao tiếp với người khác, nhưng sau đó đã học cách dũng cảm bày tỏ suy nghĩ của mình". Những chia sẻ này giúp trẻ cảm nhận được sự đồng hành và thấu hiểu từ cha mẹ, từ đó nhận được sức mạnh ấm áp từ thông điệp “chúng ta cùng trưởng thành”.
