Dạy trẻ hiểu đúng về hoạt động
Mỗi khi xuân về, hoạt động đi lễ chùa đầu năm đã trở thành nét đẹp văn hóa quen thuộc của nhiều gia đình Việt. Trong dòng người nô nức cầu bình an, tài lộc và sức khỏe, không khó để bắt gặp hình ảnh cả gia đình cùng nhau thắp hương, dâng lễ. Bởi, trong bối cảnh đời sống hiện đại, khi trẻ em ngày càng tiếp xúc sớm với mạng xã hội, trò chơi điện tử và nhịp sống gấp gáp, việc đưa con đến chùa đầu năm còn mang ý nghĩa giúp trẻ “giảm tốc”. Không gian yên tĩnh, nhịp sinh hoạt chậm rãi nơi cửa Phật tạo điều kiện để trẻ tạm rời xa màn hình, học cách quan sát, lắng nghe và điều chỉnh cảm xúc. Đây là điều mà không phải môi trường giáo dục nào cũng dễ dàng mang lại.
Tuy nhiên, bên cạnh giá trị tâm linh, chuyến đi lễ đầu năm còn là cơ hội quý giá để cha mẹ dạy con trẻ về ý thức, cách ứng xử nơi tôn nghiêm và những giá trị sống bền vững. Trong đó, câu hỏi được không ít phụ huynh đặt ra là: Làm thế nào để trẻ đi lễ chùa không chỉ “đi theo người lớn”, mà thực sự hiểu và hành xử đúng mực?
Nhiều gia đình đưa con đi chùa với mong muốn “lấy vía”, “cầu may” cho trẻ học hành tấn tới, khỏe mạnh, ngoan ngoãn. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc khấn vái, trẻ dễ hình thành suy nghĩ rằng, mọi điều tốt đẹp đều đến từ việc xin xỏ thần Phật, thay vì từ nỗ lực của bản thân.
Các chuyên gia giáo dục cho rằng, cha mẹ cần định hướng cho con hiểu: Đi chùa trước hết là để tĩnh tâm, học cách sống thiện lành, biết ơn và trân trọng những điều đang có. Trước khi đi lễ, cha mẹ có thể trò chuyện với con về ý nghĩa của ngôi chùa, về Đức Phật, về những giá trị như từ bi, hiếu kính, không sát sinh, không nói dối. Những lời giải thích giản dị, phù hợp lứa tuổi sẽ giúp trẻ hiểu rằng chùa là nơi thanh tịnh, cần sự tôn trọng, chứ không phải không gian vui chơi ồn ào.
Đặc biệt, cha mẹ cần giáo dục con ngay từ khâu chuẩn bị. Bởi, thực tế, ý thức của trẻ khi đi lễ chùa bắt đầu ngay từ những việc nhỏ trong gia đình. Việc chọn trang phục kín đáo, gọn gàng là bài học đầu tiên. Chia sẻ về vấn đề này, chị Nguyễn Thu Hà (Hà Nội) cho biết, mỗi dịp xuân về, gia đình thường giải thích cho trẻ vì sao không mặc quần áo quá ngắn, quá sặc sỡ khi đến chốn linh thiêng, thay vì quát mắng hay ép buộc con.
“Bên cạnh đó, tôi cho rằng, việc chuẩn bị lễ cũng là dịp để dạy con về sự giản dị và thành tâm. Không cần mâm cao cỗ đầy, càng không nên để trẻ nghĩ rằng ‘lễ to thì Phật mới thương’. Một bó hoa tươi, chút trái cây, nén hương thơm là được, nhưng quan trọng là tấm lòng. Khi cho con cùng tham gia chuẩn bị lễ, điều đó cũng đồng nghĩa với việc cha mẹ đang dạy trẻ cách trân trọng giá trị tinh thần hơn vật chất”, phụ huynh có con học lớp 7 này chia sẻ.
Nhiều phụ huynh cũng chia sẻ rằng, sau những lần được cha mẹ hướng dẫn nhẹ nhàng, trẻ bắt đầu tự giác hơn khi đi chùa: Biết chắp tay khi vào điện thờ, biết nói khẽ, biết nhắc em nhỏ giữ trật tự. Những thay đổi tưởng chừng nhỏ bé ấy lại phản ánh sự trưởng thành trong nhận thức và hành vi của trẻ. Quan trọng hơn, trẻ học được cách tôn trọng không gian chung - một kỹ năng cần thiết không chỉ ở chốn tâm linh mà trong mọi môi trường xã hội.
Đi lễ chùa đầu năm cũng là dịp để gia đình dạy trẻ về lòng biết ơn. Thay vì chỉ cầu xin những điều chưa có, cha mẹ có thể hướng con nhìn lại những điều may mắn trong năm cũ: sức khỏe, gia đình đủ đầy, được đến trường, có thầy cô và bạn bè. Khi trẻ biết nói lời cảm ơn, biết trân trọng những giá trị đang hiện hữu, trẻ sẽ bớt đòi hỏi và sống tích cực hơn.
Ứng xử nơi cửa chùa
Thực tế cho thấy, vào những ngày đầu năm, nhiều ngôi chùa rơi vào tình trạng chen lấn, xô đẩy, trẻ em chạy nhảy, nói cười ồn ào. Nhiều ý kiến cho rằng, đây chính là lúc vai trò làm gương của cha mẹ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Bởi, trẻ học nhanh nhất qua quan sát. Nếu người lớn nói to, tranh chỗ, xả rác hay đặt tiền lẻ bừa bãi, trẻ sẽ coi đó là hành vi bình thường.
Theo anh Nguyễn Mạnh Cường (Hải Phòng) – phụ huynh có hai con, khi đưa con đi lễ đầu năm, cha mẹ cần nhẹ nhàng nhắc con đi nhẹ, nói khẽ, xếp hàng khi dâng hương, không tự ý chạm vào tượng Phật hay đồ thờ. Với trẻ nhỏ, có thể biến việc giữ trật tự thành “trò chơi thử thách”: Ai đi nhẹ nhất, ai giữ im lặng tốt nhất sẽ được khen. Cách tiếp cận tích cực này sẽ giúp trẻ hợp tác mà không cảm thấy bị ép buộc.
Bên cạnh đó, một trong những vấn đề đáng lo ngại hiện nay là việc trẻ chứng kiến quá nhiều hành vi mê tín: Xin xăm, bói quẻ, đốt vàng mã tràn lan, nhét tiền vào tay tượng Phật. Theo cô Nguyễn Thuỳ An – giáo viên Trường THCS Trần Đăng Ninh (Hà Nội), nếu không được giải thích, trẻ sẽ dễ hiểu sai về tín ngưỡng. Vì vậy, cha mẹ nên thẳng thắn nhưng nhẹ nhàng nói với con rằng: Phật không cần tiền, không “mua bán” may mắn. Những điều tốt đẹp đến từ việc học tập chăm chỉ, sống tử tế và biết giúp đỡ người khác. Đi chùa là để nhắc mình sống tốt hơn, chứ không phải để đòi hỏi. Song song đó, người lớn cũng phải tỉnh táo, tránh để chính mình rơi vào tâm lý thực dụng khi đi lễ. Bởi, không có lời dạy nào thuyết phục bằng hành động gương mẫu.
Thay vào đó, cô Thuỳ An cho rằng, cha mẹ cần biến chuyến đi lễ đầu xuân năm mới thành bài học gia đình. “Thay vì chỉ đi – khấn – về, gia đình có thể biến chuyến đi chùa đầu năm thành một hoạt động giáo dục nhẹ nhàng. Sau khi lễ xong, cha mẹ có thể cùng con dạo quanh chùa, kể cho con nghe về lịch sử ngôi chùa, ý nghĩa các pho tượng, hoặc đơn giản là hỏi trẻ cảm nhận thế nào khi ở nơi yên tĩnh. Những câu hỏi như: ‘Con thấy trong chùa có gì khác ngoài phố?’, ‘Vì sao mọi người nói chuyện nhỏ nhẹ? giúp trẻ tự suy nghĩ và rút ra bài học. Với trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể gợi mở về việc đặt mục tiêu đầu năm: Học tốt hơn, giúp đỡ phụ huynh nhiều hơn, biết chia sẻ với bạn bè”, cô Thuỳ An gợi ý.
Trong trường hợp trẻ có thái độ cũng như hành vi chưa đúng mực, điều cha mẹ cần làm là không vội trách con. Thực tế, không ít phụ huynh bối rối khi con quấy khóc, chạy nhảy nơi chùa chiền. Song, theo cô Thuỳ An, thay vì nổi nóng hay xấu hổ, cha mẹ cần nhớ rằng, trẻ em học dần qua trải nghiệm. Nếu con còn quá nhỏ, thời gian ở chùa nên ngắn, tránh tới vào giờ cao điểm đông đúc. Khi con mắc lỗi, phụ huynh hãy kiên nhẫn nhắc nhở, giải thích bằng lời lẽ phù hợp. Quan trọng hơn cả là giữ cho trải nghiệm đi chùa của trẻ mang cảm xúc tích cực. Nếu chuyến đi gắn liền với la mắng, căng thẳng, trẻ sẽ hình thành tâm lý sợ hãi hoặc phản cảm với chốn tâm linh.
Giáo viên này nhấn mạnh, điều quan trọng là cần gieo hạt giống ý thức từ gia đình. Bởi, đi lễ chùa có ý thức không phải là điều trẻ tự nhiên biết, mà là kết quả của quá trình giáo dục bền bỉ trong gia đình. Từ cách ăn mặc, lời nói, hành vi cho đến suy nghĩ bên trong,… tất cả đều cần sự đồng hành của cha mẹ.
Thực tế, không phải gia đình nào cũng có thể “dạy con hoàn hảo” chỉ sau vài lần đi lễ. Điều quan trọng là sự kiên trì và nhất quán. Mỗi lần nhắc nhở, mỗi lần làm gương của cha mẹ đều góp phần hình thành nhân cách cho trẻ. Khi trẻ cảm nhận được sự tôn trọng, kiên nhẫn từ người lớn, trẻ sẽ dần học cách điều chỉnh hành vi của mình.
Có thể nói, trong xã hội hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, những khoảnh khắc cả gia đình cùng nhau tĩnh lại nơi cửa chùa đầu năm càng trở nên đáng quý. Đó không chỉ là hành trình tâm linh, mà còn là hành trình giáo dục - nơi cha mẹ gieo vào lòng con những hạt giống của sự tôn trọng, chừng mực và lòng hướng thiện. Dạy trẻ đi lễ chùa có ý thức, suy cho cùng, chính là dạy trẻ cách làm người. Và bài học ấy, nếu được bắt đầu từ những ngày đầu năm, sẽ theo con suốt cả hành trình trưởng thành.
