Đằng sau câu chuyện tiền mừng tuổi là một bài học lớn về nuôi dạy con trong xã hội hiện đại - nơi pháp luật, truyền thống và tình cảm gia đình song hành.
Tâm điểm của những tranh luận pháp lý và xã hội
Mỗi dịp Tết Nguyên đán, những phong bao mừng tuổi đỏ thắm lại xuất hiện trong hầu hết các gia đình Trung Quốc như một biểu tượng quen thuộc của may mắn, chúc phúc và sự gắn kết giữa các thế hệ. Thế nhưng, đằng sau nghi thức tưởng chừng đơn giản ấy, tiền mừng tuổi đang dần trở thành tâm điểm của những tranh luận pháp lý và xã hội.
Khi các tòa án lần đầu tiên khẳng định quyền sở hữu tiền mừng tuổi thuộc về trẻ em, một câu hỏi lớn được đặt ra: Liệu truyền thống gia đình lâu đời có thể tiếp tục vận hành theo thói quen cũ, hay sẽ phải điều chỉnh trước những nguyên tắc pháp quyền ngày càng rõ ràng trong xã hội hiện đại?
Trong dịp Tết Nguyên đán – thời khắc quan trọng nhất trong năm đối với các gia đình Trung Quốc – những phong bao mừng tuổi không chỉ mang theo lời chúc phúc mà còn khơi dậy cuộc tranh luận xã hội lớn về quyền sở hữu tài sản của trẻ em. Một loạt vụ kiện từng được Tòa án Nhân dân Cấp cao tỉnh Sơn Đông công bố đã đưa vấn đề vốn được xem là “chuyện trong nhà” này ra ánh sáng pháp lý, khiến dư luận không khỏi bất ngờ.
Mừng tuổi, hay “yasuiqian” trong tiếng Trung, có lịch sử hàng trăm năm. Theo quan niệm truyền thống, những đồng tiền được đặt trong phong bao đỏ có tác dụng xua đuổi tà ma, bảo vệ trẻ em và mang lại may mắn trong năm mới.
Trong nhiều gia đình, việc trao mừng tuổi mang tính biểu tượng nhiều hơn là giá trị vật chất. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế và thay đổi lối sống, số tiền trong những phong bao đỏ ngày càng lớn, khiến ý nghĩa tinh thần ban đầu dần bị lu mờ.
Từ lâu, một thông lệ không chính thức đã hình thành: Người lớn tặng mừng tuổi cho con cháu, nhưng cha mẹ sẽ giữ số tiền đó. Cách làm này thường được lý giải là để “giữ hộ”, “tiết kiệm cho tương lai” hoặc để cân đối lại các khoản chi khi họ cũng phải mừng tuổi con của người khác. Trong bối cảnh đó, rất ít người đặt câu hỏi: Về mặt pháp lý, tiền mừng tuổi thực sự thuộc về ai?
Câu hỏi này đã được đưa ra trước tòa trong một số vụ việc cụ thể. Một trường hợp gây chú ý liên quan đến một phụ nữ họ Shi ở tỉnh Sơn Đông. Trong nhiều năm, bà Shi đã giữ lại tổng cộng 45.000 nhân dân tệ tiền mừng tuổi mà bà tặng cho cháu trai 11 tuổi tên Taotao. Sau khi con trai bà và vợ ly hôn, Taotao chuyển đến sống cùng mẹ. Bà Shi cho rằng, vì cháu không còn sống cùng gia đình bên nội, bà có quyền giữ lại số tiền đã mừng tuổi cho cháu trước đó.
Tuy nhiên, thẩm phán phụ trách vụ việc đã bác bỏ lập luận này. Tòa chỉ ra rằng, số tiền được gửi vào tài khoản ngân hàng của bà Shi đều diễn ra ngay sau Tết Nguyên đán mỗi năm, đủ để chứng minh đây là tiền mừng tuổi dành cho Taotao. Phán quyết yêu cầu bà Shi phải trả lại toàn bộ số tiền cho cháu trai, khẳng định rằng người được tặng mừng tuổi – chứ không phải người giữ tiền – mới là chủ sở hữu hợp pháp.
Vụ việc khác xảy ra tại tỉnh Vân Nam, nơi một nữ sinh viên đại học kiện cha mẹ đã ly hôn của mình vì từ chối chi trả học phí. Cô yêu cầu cha mẹ trả lại số tiền mừng tuổi tích lũy từ nhỏ, tổng cộng 58.000 nhân dân tệ. Sau quá trình hòa giải, hai bên đã đạt được thỏa thuận: Cha mẹ đồng ý chu cấp cho con gái 1.500 nhân dân tệ mỗi tháng cho đến khi cô tốt nghiệp, nhằm trang trải học phí và chi phí sinh hoạt.
Những phán quyết này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, tạo ra làn sóng tranh luận mạnh mẽ. Nhiều phụ huynh bày tỏ sự ngạc nhiên, thậm chí lo ngại. Hoa Yến Hoàng, một bà mẹ ở Thượng Hải có con trai 15 tuổi, cho rằng các phán quyết như vậy chỉ phù hợp trong bối cảnh gia đình ly hôn. Theo phụ huynh này, con trai bà nhận được hơn 10.000 nhân dân tệ tiền mừng tuổi trong năm, đồng nghĩa với việc vợ chồng bà cũng đã mừng tuổi cho con của người khác số tiền tương đương.
“Đây là sự có qua có lại”, phụ huynh này nói, đồng thời cho biết dù cho con quyền tiêu tiền, bà vẫn xem tiền mừng tuổi là tài sản chung của gia đình.
Trước những ý kiến trái chiều, Tòa án Nhân dân Cấp cao Sơn Đông đã đưa ra giải thích pháp lý chi tiết. Dù luật Trung Quốc không có điều khoản riêng về tiền mừng tuổi, song, tòa cho rằng hành vi này tương đương với một “hợp đồng tặng cho” theo Luật Hợp đồng. Theo đó, khi một cá nhân tự nguyện chuyển giao tài sản cho người khác, người nhận tài sản sẽ trở thành chủ sở hữu hợp pháp. Trong trường hợp mừng tuổi, trẻ em chính là bên được tặng.
Tòa án cũng nhấn mạnh rằng, cha mẹ chỉ có quyền quản lý tài sản của con chưa thành niên vì lợi ích của trẻ. Việc tự ý chiếm đoạt hoặc sử dụng số tiền này cho mục đích cá nhân là trái pháp luật. Tuy nhiên, phán quyết cũng để ngỏ sự linh hoạt, cho phép cha mẹ sử dụng tiền mừng tuổi để mua bảo hiểm, đóng học phí hoặc chi trả cho các hoạt động giáo dục, ngoại khóa của trẻ.
Giá trị thực sự
Cuộc tranh luận về mừng tuổi diễn ra trong bối cảnh áp lực tài chính dịp Tết ngày càng gia tăng. Dữ liệu từ một ứng dụng tài chính cá nhân cho thấy, mức mừng tuổi trung bình có sự chênh lệch lớn giữa các khu vực. Tỉnh Phúc Kiến dẫn đầu cả nước với mức trung bình khoảng 3.500 nhân dân tệ mỗi phong bao mừng tuổi, trong khi Quảng Đông chỉ khoảng 50 nhân dân tệ. Hãng thông tấn Tân Hoa Xã nhận định, mừng tuổi ngày nay đã trở thành một thước đo so sánh xã hội, khiến không ít người xem Tết Nguyên đán như một gánh nặng vì áp lực chi tiêu.
Ngược lại, nhiều người ở Quảng Đông cho rằng, giá trị thực sự của mừng tuổi nằm ở lời chúc may mắn, không phải số tiền bên trong. “Đối với chúng tôi, mừng tuổi là cách duy trì mối quan hệ và lan tỏa niềm vui”, Zhang Ming, một người dân Quảng Châu, chia sẻ sau khi tặng hàng chục phong bao 50 nhân dân tệ trong dịp Tết vừa qua.
Nhìn rộng hơn, những vụ kiện liên quan đến tiền mừng tuổi phản ánh sự thay đổi trong nhận thức pháp lý và xã hội tại Trung Quốc. Chúng đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa truyền thống gia đình và quyền lợi cá nhân, đặc biệt là quyền tài sản của trẻ em. Khi xã hội ngày càng coi trọng pháp quyền, những phong bao đỏ nhỏ bé đã trở thành biểu tượng cho một cuộc đối thoại lớn hơn: Làm thế nào để dung hòa giữa giá trị văn hóa lâu đời và các nguyên tắc pháp lý hiện đại?
Trong khi các phán quyết của tòa án về quyền sở hữu tiền mừng tuổi làm dấy lên nhiều tranh luận pháp lý và xã hội, một câu chuyện đời thường khác lại mang đến góc nhìn cảm xúc và nhân văn hơn về ý nghĩa của những phong bao đỏ. Vài ngày sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm 2024, một bé gái 7 tuổi đến từ thành phố Túc Thiên, tỉnh Giang Tô đã khiến cộng đồng mạng xúc động khi đề nghị tặng toàn bộ số tiền mừng tuổi cho mẹ như một lời cảm ơn vì đã nuôi dưỡng mình và em trai.
Theo Qianjiang Video, cô bé đã cẩn thận gom 6.530 nhân dân tệ – toàn bộ tiền mừng tuổi nhận được từ người thân – thành một cọc tiền mặt để đưa cho mẹ. Trong đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, người mẹ ban đầu từ chối, cho rằng mừng tuổi là tiền dành cho trẻ em. Tuy nhiên, cô bé đã nghiêm túc “lý luận” với mẹ bằng những lời lẽ khiến nhiều người không khỏi nghẹn ngào.
“Tiền mừng là cho trẻ con, nhưng mẹ mới là người sinh ra con”, cô bé nói, rồi chậm rãi giải thích rằng việc nuôi con rất vất vả, phải lo tiền sinh hoạt, tiền chữa bệnh khi ốm đau và học phí. Trong khi đó, số tiền mừng tuổi mà bé có “chỉ là món quà và phần thưởng nhỏ” dành cho mẹ vì đã chăm sóc các con suốt nhiều năm.
Theo chia sẻ của người mẹ trên Douyin, cô bé còn có một em trai đang học mẫu giáo. “Lúc đầu tôi thấy buồn cười, nhưng xem lại video vài lần thì thực sự xúc động”, người mẹ nói. Bà thừa nhận rằng, không ngờ con gái mình dù còn rất nhỏ lại có thể hiểu chuyện và chu đáo đến như vậy. Câu chuyện nhanh chóng được chia sẻ rộng rãi, trở thành một ví dụ khác cho thấy cách trẻ em Trung Quốc ngày nay tiếp nhận và diễn giải giá trị của tiền mừng tuổi không chỉ như tài sản vật chất mà còn là phương tiện thể hiện tình cảm.
Trên thực tế, những khoảnh khắc trẻ nhỏ bộc lộ tình yêu thương với gia đình như vậy thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội Trung Quốc: Từ bé gái hai tuổi ở Bắc Kinh từng khiến cư dân mạng tan chảy với lời chúc sinh nhật mẹ “Cảm ơn mẹ đã chờ con ra đời”, cho đến bé gái 10 tuổi ở tỉnh Chiết Giang dùng tiền tiêu vặt tiết kiệm suốt ba năm để mua vòng tay tặng ông nội.
Những câu chuyện này, đặt cạnh các tranh luận pháp lý về quyền sở hữu tiền mừng tuổi, đã góp phần làm nổi bật sự đan xen giữa luật pháp, truyền thống và tình cảm gia đình trong xã hội Trung Quốc hiện đại.
Từ các phán quyết của tòa án cho đến những câu chuyện đời thường lan truyền trên mạng xã hội, mừng tuổi ở Trung Quốc hôm nay không còn đơn thuần là vài tờ tiền trong phong bao đỏ. Nó phản ánh sự giao thoa giữa luật pháp và phong tục, giữa quyền cá nhân và trách nhiệm gia đình, giữa giá trị vật chất và ý nghĩa tinh thần.
Việc pháp luật xác định tiền mừng tuổi là tài sản của trẻ em không nhằm phá vỡ truyền thống, mà đặt ra một khuôn khổ để bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế hơn trong gia đình. Trong khi đó, những hành động hồn nhiên nhưng đầy thấu hiểu của trẻ nhỏ lại nhắc nhở rằng, dù luật pháp có phân định rạch ròi đến đâu, giá trị cốt lõi của mừng tuổi vẫn nằm ở tình yêu thương, sự biết ơn và mối liên kết bền chặt giữa các thế hệ - điều làm nên ý nghĩa thực sự của Tết Nguyên đán.
