Giảng viên đại học đang triển khai học tập trải nghiệm ra sao?

Ngày 31/1, hơn 600 lãnh đạo, giảng viên, nhà khoa học tham dự hội thảo quốc tế "Học tập trải nghiệm trong giáo dục đại học định hướng đổi mới sáng tạo: Từ thực tiễn đến chiến lược".

Theo các chuyên gia, học tập trải nghiệm không chỉ là thực hành hay tham quan, mà là quá trình người học trực tiếp tham gia nghiên cứu, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn, qua đó gắn kết giảng dạy với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp.

"Thường xuyên" tương đương "hiếm khi" áp dụng

TS Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá Chất lượng Đào tạo (Đại học Quốc gia TPHCM) cho biết thời gian qua, nhiều mô hình học tập trải nghiệm đã được triển khai đa dạng tại các trường đại học thành viên.

Ví dụ, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, mô hình Service Learning được tổ chức gắn kết việc học trên lớp với các hoạt động phục vụ cộng đồng, qua đó góp phần giải quyết những nhu cầu thực tế của xã hội.

Trong khi đó, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên triển khai các học phần có hàm lượng trải nghiệm cao như môn Khoa học Trái Đất, thu hút đông đảo sinh viên đăng ký học tập.

Kết quả khảo sát về hiện trạng học tập trải nghiệm tại Đại học Quốc gia TPHCM với sự tham gia của 438 giảng viên đến từ 8 trường đại học thành viên mang đến nhiều thông tin thú vị về bức tranh này.

Hơn 46% giảng viên cho rằng quá trình suy ngẫm sau trải nghiệm là yếu tố quan trọng nhất giúp chuyển hóa hoạt động thực hành thành học tập trải nghiệm đúng nghĩa. Tuy nhiên, một bộ phận giảng viên đồng nhất học tập trải nghiệm với các hoạt động thực hành hoặc đi thực tế đơn thuần.

Theo kết quả khảo sát, 3 yếu tố được đánh giá là quan trọng nhất để triển khai hiệu quả học tập trải nghiệm gồm kỹ năng điều phối của giảng viên, hoạt động phản hồi sau trải nghiệm và bộ công cụ đánh giá.

Nhiều giảng viên đặc biệt đề cao vai trò dẫn dắt của người dạy và giai đoạn sau trải nghiệm.

Quan điểm của giảng viên về học tập trải nghiệm cho thấy sự đa dạng. Một số ý kiến cho rằng học tập trải nghiệm chỉ thực sự cần thiết đối với các ngành kỹ thuật, hoặc chỉ phù hợp với các môn học kỹ năng, khó áp dụng cho các môn học mang tính lý luận.

Nhìn chung, giảng viên có tư duy mở đối với học tập trải nghiệm, song vẫn gặp khó khăn trong việc xác định ranh giới giữa học tập trải nghiệm và thực hành truyền thống, cũng như trong việc xây dựng các công cụ đánh giá khách quan.

Xét tổng thể, hơn 94% giảng viên đã áp dụng học tập trải nghiệm, trong đó 41% thường xuyên, cho thấy xu hướng chuyển từ thử nghiệm sang triển khai hệ thống. Các hình thức học tập trải nghiệm được giảng viên sử dụng phổ biến nhất hiện nay gồm giải quyết tình huống với gần 80%, học theo dự án với hơn 55% và mô phỏng, đóng vai với trên 51%.

Thiếu tính hệ thống, còn rời rạc

Về chủ trương, định hướng của hoạt động học tập trải nghiệm, TS Nguyễn Quốc Chính cho rằng, các trường đều xác định lấy người học làm trung tâm, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời gắn học tập trải nghiệm với các chuẩn mực chất lượng quốc tế.

Tuy nhiên, học tập trải nghiệm vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó vấn đề lớn là thiếu tính độc lập và tính hệ thống.

Mặc dù có chủ trương chung, nhưng học tập trải nghiệm chưa được xác định là một định hướng xuyên suốt ở cấp hệ thống mà thường lồng ghép trong các khái niệm dạy học tích cực. Việc thiếu một chiến lược tổng thể khiến quá trình triển khai tại các đơn vị còn mang tính rời rạc, đơn lẻ.

Ở góc độ quản lý, điểm mạnh là các chủ trương đã được cụ thể hóa trong quy chế học vụ, các quy định đào tạo và đề cương chi tiết học phần. Nhiều đơn vị cũng đã ban hành các văn bản hướng dẫn rà soát chương trình đào tạo định kỳ nhằm tích hợp các học phần thực hành, thực tập.

Tuy nhiên, hạn chế các trường vẫn còn thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết hoặc các khuyến nghị mang tính chuyên môn cao để làm cơ sở cho giảng viên thiết kế hoạt động học tập trải nghiệm một cách bài bản.

Về nguồn lực, các trường đã xây dựng được mạng lưới đối tác rộng lớn gồm bệnh viện, doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia thực tập, trải nghiệm thực tế. Nhiều dự án, đề án được cấp ngân sách để triển khai các hoạt động thực địa và điền dã.

Dù vậy, cơ sở vật chất vẫn chưa đồng bộ để hỗ trợ các mô hình hiện đại như phòng học số hay không gian kỹ thuật thực - ảo. Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm đòi hỏi kinh phí lớn, từ thuê thiết bị thực tập đến tổ chức các chuyến đi thực tế, gây áp lực không nhỏ lên ngân sách của đơn vị đào tạo và chi phí của người học.

Cho phép sinh viên làm việc với các "bài toán" từ doanh nghiệp

Tại hội thảo, các diễn giả đến từ những đại học đối tác quốc tế cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm và mô hình triển khai học tập trải nghiệm trong giáo dục đại học, qua đó cung cấp những góc nhìn chiến lược và thực tiễn có giá trị tham khảo cao.

GS.TS Sukhwant Jhaj, Phó Hiệu trưởng phụ trách Đào tạo, Đổi mới Học thuật và Thành tích Sinh viên, Đại học Bang Arizona (Mỹ) nhấn mạnh cách tiếp cận học tập trải nghiệm như một chiến lược ở cấp độ thể chế.

Theo ông, học tập trải nghiệm cần được tích hợp xuyên suốt trong tầm nhìn phát triển, chính sách học thuật, thiết kế chương trình đào tạo và cơ chế đánh giá của nhà trường, thay vì chỉ là sáng kiến đơn lẻ ở từng học phần.

Cách tiếp cận này giúp bảo đảm tính bền vững, khả năng mở rộng và tác động lâu dài của học tập trải nghiệm đối với chất lượng đào tạo và năng lực đổi mới sáng tạo của người học.

Trong khi đó, ông Kevin Koh, Trưởng bộ phận SMU-X, Đại học Quản lý Singapore, giới thiệu mô hình SMU-X, một mô hình học tập trải nghiệm tiêu biểu, gắn chặt hoạt động đào tạo với hệ sinh thái doanh nghiệp và các đối tác xã hội.

Mô hình này cho phép sinh viên làm việc trực tiếp với các bài toán thực tế do doanh nghiệp đặt ra, dưới sự hướng dẫn của giảng viên và chuyên gia thực hành.

Ở góc nhìn chương trình đào tạo chất lượng cao, PGS.TS Wu Qi, Giám đốc chương trình chất lượng cao cử nhân ngành Trí tuệ Nhân tạo, Máy tính và Chuyển đổi số, cùng Tiến sĩ Raine Ng, Đồng Trưởng chương trình cử nhân Quản trị Kinh doanh Toàn cầu của Đại học Hong Kong trao đổi về các mô hình tích hợp học tập trải nghiệm trong cả khối ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học lẫn các ngành ngoài khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.