Vì vậy, việc cân bằng giữa không khí lễ hội và nền nếp sinh hoạt đóng vai trò thiết yếu đối với sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của trẻ.
“Bài kiểm tra” về thói quen
Kỳ nghỉ lễ không chỉ là thời gian sum họp mà còn là “bài kiểm tra” đối với nếp sinh hoạt và sức khỏe của trẻ em. Khi thói quen hằng ngày bị xáo trộn bởi những chuyến đi cũng như các hoạt động gia đình, nhiều trẻ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, cáu kỉnh hoặc ốm vặt. Việc tìm ra sự cân bằng giữa vui chơi và nền nếp vì thế trở thành yếu tố then chốt giúp trẻ tận hưởng mùa lễ hội một cách trọn vẹn.
Trẻ em phát triển tốt hơn khi có thói quen rõ ràng và nhất quán. Một lịch trình ổn định giúp trẻ hiểu trước điều gì sẽ xảy ra, từ đó giảm lo lắng và hạn chế các vấn đề về hành vi. Ngay cả trong mùa lễ hội với nhiều thay đổi khó đoán, các thói quen quen thuộc về sinh hoạt, việc nhà và kỳ vọng hằng ngày vẫn tạo nên nền tảng an tâm cho trẻ.
Nhiều chuyên gia cho rằng, việc duy trì nền nếp sinh hoạt giúp trẻ điều chỉnh cảm xúc tốt hơn và khuyến khích hành vi tích cực, đặc biệt trong những giai đoạn dễ bị kích thích quá mức như kỳ nghỉ lễ. Do đó, trong dịp Tết, thay vì loại bỏ hoàn toàn thói quen thường ngày, cha mẹ có thể linh hoạt kết hợp các hoạt động lễ hội vào lịch trình quen thuộc của con.
Những hoạt động như trang trí nhà cửa hay nấu ăn, làm bánh có thể được sắp xếp vào những khung giờ trẻ thường rảnh rỗi trong kỳ nghỉ. Khi lập kế hoạch cho kỳ nghỉ, cha mẹ nên ưu tiên duy trì ổn định các yếu tố cốt lõi như bữa ăn và giấc ngủ. Việc giải thích trước lịch trình trong ngày giúp trẻ cảm thấy yên tâm hơn. Một bảng lịch trực quan, thậm chí để con cùng tô màu hoặc trang trí, có thể giúp trẻ dễ hình dung và hợp tác hơn.
Bên cạnh đó, việc cha mẹ cho con tham gia vào quá trình lập kế hoạch cũng mang lại cảm giác được kiểm soát ở trẻ. Những lựa chọn nhỏ, như để trẻ chọn đồ trang trí, có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc giảm căng thẳng.
Một yếu tố vô cùng quan trọng khác là cha mẹ cần duy trì thói quen đi ngủ của trẻ. Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Khi thói quen ngủ bị gián đoạn, trẻ dễ trở nên cáu kỉnh hoặc hiếu động quá mức. Dù trong những ngày nghỉ lễ náo nhiệt, cha mẹ vẫn nên cố gắng duy trì thói quen đi ngủ càng giống ngày thường càng tốt. Các hoạt động giúp trẻ thư giãn trước giờ ngủ, chẳng hạn như đọc truyện hoặc thực hiện những bài giãn cơ nhẹ, có thể hỗ trợ bé ổn định tâm trạng và dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Kỳ nghỉ đồng nghĩa với việc trẻ có nhiều thời gian rảnh hơn. Điều này vừa là cơ hội, nhưng vừa có thể trở thành thách thức nếu không được quản lý hợp lý. Vì vậy, cha mẹ nên hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử của con. Thay vào đó, cần khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời để giải phóng năng lượng và tăng cường sức khỏe thể chất. Bên cạnh đó, các hoạt động trong nhà như xếp hình hay chơi trò chơi không chỉ kích thích trí não mà còn giúp tăng cường sự gắn kết gia đình.
Không gian lễ hội với đồ trang trí, ánh đèn, âm thanh và đám đông có thể khiến một số trẻ bị quá tải giác quan, dẫn đến cáu kỉnh hoặc thu mình. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này là rất quan trọng
Cha mẹ nên giải thích cho trẻ hiểu rằng, cảm giác choáng ngợp là điều bình thường và luôn sẵn sàng hỗ trợ khi con cần. Trong trường hợp này, một khu vực yên tĩnh trong nhà sẽ là nơi lý tưởng để trẻ lui về khi cảm thấy quá tải. Khi ở nơi công cộng, cha mẹ có thể đưa trẻ đến khu vực ít ồn ào hơn và trò chuyện để trấn an. Ngoài ra, việc lên kế hoạch tham quan vào những khung giờ ít đông đúc, như đi các điểm du lịch nổi tiếng vào ngày trong tuần, cũng giúp giảm căng thẳng cho trẻ.
Giữ khỏe mạnh khi di chuyển
Kỳ nghỉ lễ cũng là thời điểm các gia đình di chuyển nhiều hơn. Tuy nhiên, việc trẻ bị ốm có thể làm giảm niềm vui của cả gia đình trong chuyến đi. Theo Tiến sĩ Robert Snyder, Trưởng khoa Chăm sóc Sức khỏe tại Florida của Nemours Children’s Health (Mỹ), những vấn đề trẻ thường gặp trong dịp Tết bao gồm bệnh đường hô hấp, nhiễm trùng tiêu hóa, rối loạn giấc ngủ, mất cân bằng dinh dưỡng và mệt mỏi do di chuyển.
Trong mùa này, các bệnh như cúm, Covid-19 và cảm lạnh dễ lây lan. Do đó, cha mẹ nên khuyến khích trẻ rửa tay thường xuyên và đảm bảo tiêm phòng đầy đủ. Nhiễm trùng đường tiêu hóa cũng có thể xảy ra. Vì vậy, vệ sinh tay trước bữa ăn và tránh dùng chung dụng cụ ăn uống là điều cần thiết.
Rối loạn giấc ngủ và mất cân bằng dinh dưỡng, đặc biệt ở thanh thiếu niên, cũng là thách thức phổ biến trong dịp Tết. Việc cân bằng các món ăn ngày lễ với trái cây, rau củ và đảm bảo trẻ uống đủ nước sẽ giúp duy trì sức khỏe. Trong những chuyến đi dài, cha mẹ nên lên kế hoạch nghỉ ngơi hợp lý và chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ lành mạnh cho con.
Bên cạnh đó, việc chú trọng giảm căng thẳng và chăm sóc cảm xúc cho trẻ cũng là điều rất cần thiết. Thay đổi thói quen, hoạt động quá mức và kỳ vọng gia đình là những yếu tố chính gây căng thẳng cho trẻ trong kỳ nghỉ lễ. Cha mẹ có thể giảm bớt áp lực cho trẻ bằng cách duy trì các thói quen quen thuộc, lên lịch thời gian nghỉ ngơi và trò chuyện cởi mở về cảm xúc.
Hoạt động thể chất và thời gian yên tĩnh cũng giúp trẻ quản lý căng thẳng hiệu quả hơn. Trong trường hợp di chuyển bằng máy bay vào dịp Tết, đau tai là vấn đề thường gặp ở trẻ. Khi đó, cha mẹ nên cho trẻ nhai kẹo cao su, uống nước trong lúc cất và hạ cánh để giúp giảm cảm giác khó chịu. Nếu trẻ dễ bị nhiễm trùng tai, cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước chuyến đi.
Trẻ em thường phản ánh trạng thái cảm xúc của người lớn. Khi cha mẹ giữ được sự bình tĩnh, trẻ cũng dễ thích nghi hơn với những thay đổi. Việc chuẩn bị một “bộ dụng cụ thoải mái” gồm đồ ăn nhẹ, đồ chơi nhỏ và chăn quen thuộc có thể giúp chuyến đi trở nên nhẹ nhàng hơn. Nếu trẻ xuất hiện các triệu chứng bệnh trong kỳ nghỉ, việc tìm kiếm chăm sóc y tế kịp thời là điều cần thiết, thay vì chờ đến khi kết thúc chuyến đi.
Tiến sĩ Robert Snyder nhấn mạnh, giữ nếp sinh hoạt trong mùa lễ hội không có nghĩa là làm mất đi niềm vui. Ngược lại, những truyền thống nhỏ phù hợp với thói quen hằng ngày, như kể chuyện trước giờ ngủ hay cùng nhau thưởng thức sôcôla nóng tại nhà, có thể trở thành kỷ niệm đáng nhớ đối với trẻ. Bằng cách kết hợp hài hòa giữa lịch sinh hoạt quen thuộc và hoạt động trong dịp Tết, cha mẹ sẽ giúp trẻ tận hưởng mùa lễ một cách vui vẻ, an toàn và không bị quá tải - đúng với tinh thần của những ngày sum vầy cuối năm.
Thực tế, không có một khuôn mẫu cố định nào cho mọi gia đình trong mùa lễ hội. Mỗi đứa trẻ có mức độ nhạy cảm khác nhau trước sự thay đổi của lịch sinh hoạt, môi trường và các mối quan hệ xã hội. Có trẻ dễ thích nghi với nhịp sinh hoạt mới, nhưng cũng có trẻ cần nhiều thời gian và sự hỗ trợ hơn để cảm thấy an toàn. Vì vậy, điều quan trọng không hẳn là giữ mọi thứ hoàn toàn giống ngày thường, mà là nhận biết những dấu hiệu cho thấy trẻ đang bị quá tải hoặc mệt mỏi.
Sự cáu kỉnh kéo dài, khó ngủ, chán ăn hoặc thu mình có thể là cách trẻ “lên tiếng” khi chưa kịp thích nghi với những thay đổi xung quanh. Trong những thời điểm này, sự hiện diện bình tĩnh và thấu hiểu của cha mẹ đóng vai trò then chốt. Việc lắng nghe, giải thích và điều chỉnh lịch trình kịp thời giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng và an tâm hơn.
Bên cạnh đó, mùa lễ hội cũng là cơ hội để cha mẹ quan sát và hiểu rõ hơn nhu cầu của con mình. Những khoảnh khắc sinh hoạt chung, dù đơn giản, có thể trở thành nền tảng để xây dựng sự gắn kết và giúp trẻ học cách điều chỉnh cảm xúc trong những hoàn cảnh khác nhau. Khi trẻ cảm thấy được đồng hành, các thay đổi trong mùa lễ hội sẽ trở nên nhẹ nhàng và tích cực hơn.
Mùa lễ hội sẽ trở nên ý nghĩa hơn khi niềm vui được đặt trên nền tảng của sự cân bằng và an toàn. Việc duy trì các thói quen sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe thể chất và chú ý đến cảm xúc của trẻ không chỉ giúp hạn chế căng thẳng, mệt mỏi mà còn tạo điều kiện để trẻ thích nghi tốt hơn với những thay đổi. Bằng sự chuẩn bị chu đáo và cách tiếp cận linh hoạt, cha mẹ có thể giúp con mình tận hưởng trọn vẹn những khoảnh khắc sum vầy, đồng thời xây dựng kỷ niệm gia đình tích cực và bền vững.
