Đổi mới giáo dục Pháp ngữ từ duy trì tiếng đến xây dựng hệ sinh thái hợp tác

Khi bài toán không còn chỉ là dạy và học tiếng Pháp

Tiếng Pháp có vị trí đặc biệt trong quan hệ hợp tác giáo dục, văn hóa và đối ngoại của Việt Nam. Tuy nhiên, trong môi trường ngoại ngữ ngày càng đa dạng, việc duy trì sức hút của tiếng Pháp trong nhà trường đặt ra không ít thách thức.

Thực tế này đòi hỏi giáo dục Pháp ngữ phải tìm được những động lực phát triển mới. Nếu chỉ tiếp cận tiếng Pháp như một môn ngoại ngữ, việc thu hút người học và duy trì đội ngũ có thể gặp nhiều giới hạn.

Ngược lại, khi tiếng Pháp được đặt trong mối liên hệ với nghiên cứu, giao lưu văn hóa, giáo dục đại học, cơ hội học tập quốc tế và các lĩnh vực tri thức mới, giá trị của ngôn ngữ sẽ được mở rộng. Đây cũng là cách tiếp cận được đặt ra trong các hoạt động hợp tác giáo dục Pháp ngữ tại Việt Nam thời gian qua.

Tại Diễn đàn Giáo dục Pháp ngữ tổ chức tại hồi tháng 5/2026, vấn đề phát triển giáo dục Pháp ngữ không chỉ được nhìn từ góc độ giảng dạy ngoại ngữ. Chương trình thảo luận nhiều nội dung gắn với những thay đổi căn bản của giáo dục hiện nay như: chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, phát triển học liệu số, giáo dục vì sự phát triển bền vững và đào tạo công dân toàn cầu.

Điều đó cho thấy một hướng chuyển dịch đáng chú ý: từ câu chuyện duy trì tiếng Pháp sang câu chuyện làm mới môi trường học tập và hệ sinh thái hợp tác bằng tiếng Pháp.

Đổi mới bắt đầu từ chính người dạy

Một trong những điểm nghẽn quan trọng của giáo dục ngoại ngữ là chất lượng và khả năng thích ứng của đội ngũ giáo viên. Vì vậy, phát triển giáo dục Pháp ngữ không thể tách rời việc tăng cường trao đổi chuyên môn và tạo cơ hội để giáo viên tiếp cận những phương pháp mới.

Chương trình giáo viên tình nguyện Pháp ngữ được triển khai lần đầu tại Việt Nam trong năm học 2026-2027 là một minh chứng. 10 giáo viên đến từ Benin, Burundi, Cameroon, Mozambique và Pháp sẽ làm việc tại 10 cơ sở giáo dục ở Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Thái Nguyên, Phú Thọ và Cần Thơ. Các giáo viên đều có bằng thạc sĩ, ít nhất 5 năm kinh nghiệm giảng dạy tiếng Pháp như một ngoại ngữ và trình độ tiếng Pháp từ C1 trở lên.

Theo cách tổ chức chương trình, giáo viên tình nguyện sẽ phối hợp, đồng giảng dạy với giáo viên Việt Nam; chia sẻ kinh nghiệm, phương pháp sư phạm và hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn.

Họ cũng tham gia hoạt động văn hóa, hỗ trợ phát triển các câu lạc bộ tiếng Pháp, qua đó tạo thêm môi trường để học sinh, sinh viên sử dụng ngôn ngữ và tiếp xúc với những nền văn hóa khác nhau.

Như vậy, người giáo viên được đặt vào vị trí cầu nối, không chỉ giữa ngôn ngữ và người học mà còn giữa phương pháp, văn hóa và các cộng đồng giáo dục.

Đây cũng là hướng có ý nghĩa lâu dài hơn so với việc chỉ đưa nguồn nhân lực quốc tế vào giảng dạy trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu quá trình đồng giảng dạy tạo ra được sự trao đổi thực chất, kinh nghiệm và phương pháp mới có thể tiếp tục được vận dụng bởi đội ngũ giáo viên tại chỗ.

Chương trình giáo viên tình nguyện do OIF khởi xướng từ năm 2020. Đến nay, hơn 200 giáo viên đã được đưa tới công tác tại nhiều quốc gia đối tác. Việc mở rộng sang Việt Nam trong năm 2026 vì thế mở thêm một kênh kết nối nhân lực và chuyên môn trong cộng đồng Pháp ngữ.

Từ lớp học đến không gian nghiên cứu và giao lưu

Nếu đội ngũ giáo viên là một mắt xích quan trọng, thì hợp tác giữa các cơ sở giáo dục lại quyết định khả năng mở rộng không gian phát triển của giáo dục Pháp ngữ.

Tại Diễn đàn Giáo dục Pháp ngữ, các đại biểu không chỉ trao đổi về phương pháp giảng dạy mà còn đề cập tới hợp tác học thuật, nghiên cứu khoa học và chính sách phát triển tiếng Pháp trong giáo dục phổ thông.

Các tham luận về đổi mới nghiên cứu khoa học thông qua hợp tác trong cộng đồng Pháp ngữ, về chính sách giảng dạy tiếng Pháp ở bậc phổ thông, cũng như cơ hội giao lưu văn hóa - ngôn ngữ - giáo dục giữa Việt Nam và các nước Pháp ngữ cho thấy một thực tế: giáo dục Pháp ngữ chỉ có thể phát triển bền vững khi được kết nối theo chiều ngang giữa các cơ sở và theo chiều dọc từ phổ thông đến đại học, nghiên cứu.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh người học ngày nay không chỉ quan tâm đến việc biết một ngoại ngữ, mà còn đặt câu hỏi ngoại ngữ đó giúp họ tiếp cận những cơ hội nào.

Nếu học tiếng Pháp có thể mở ra cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo, mạng lưới nghiên cứu, học bổng, giao lưu quốc tế và cộng đồng học thuật, thì động lực học tập sẽ không còn chỉ đến từ yêu cầu của một môn học.

Đó là cơ sở để giáo dục Pháp ngữ chuyển từ mô hình truyền đạt ngôn ngữ sang tạo dựng không gian học tập và hợp tác.

Đằng sau một ngôn ngữ luôn là văn hóa, cách tư duy và khả năng giao tiếp giữa con người với con người. Với giáo dục Pháp ngữ, đây càng là yếu tố quan trọng bởi cộng đồng Pháp ngữ không chỉ được kết nối bằng tiếng Pháp mà còn bởi sự đa dạng về văn hóa và bối cảnh xã hội của các quốc gia thành viên.

Vì vậy, thách thức không phải là lựa chọn giữa phương pháp truyền thống và công nghệ, mà là tìm cách kết hợp hai yếu tố để tạo ra môi trường học tập hiệu quả hơn.

Giáo viên tình nguyện quốc tế, câu lạc bộ tiếng Pháp, giao lưu văn hóa, học liệu số và AI, nếu được kết nối trong cùng một mô hình, có thể tạo ra một không gian học tập phong phú hơn nhiều so với lớp học ngoại ngữ theo cách truyền thống.

Cần một hệ sinh thái đủ sức giữ người học và phát triển đội ngũ

Nhìn từ những hoạt động đang được triển khai, có thể thấy giáo dục Pháp ngữ tại Việt Nam đang đứng trước yêu cầu lớn hơn việc mở rộng các chương trình dạy tiếng Pháp.

Đó là xây dựng hệ sinh thái trong đó người học có động lực, giáo viên có cơ hội phát triển chuyên môn, cơ sở giáo dục có mạng lưới hợp tác, nhà nghiên cứu có không gian kết nối và người học có thể nhìn thấy giá trị của tiếng Pháp trong tương lai của mình.

Để làm được điều đó, sự tham gia của các tổ chức quốc tế là quan trọng nhưng chưa đủ. Vai trò của các cơ sở giáo dục Việt Nam, đội ngũ giáo viên, các trường đại học, cơ quan quản lý và các đối tác trong cộng đồng Pháp ngữ cần được kết nối thành những chương trình có tính liên tục.

Việc Việt Nam lần đầu tiên tiếp nhận chương trình giáo viên tình nguyện Pháp ngữ có thể xem là một bước khởi đầu cụ thể. Nhưng giá trị của chương trình sẽ được quyết định bởi những gì được tạo ra sau thời gian các giáo viên hoàn thành nhiệm vụ.

Nếu kinh nghiệm giảng dạy được chuyển hóa thành năng lực của giáo viên Việt Nam; nếu các câu lạc bộ tiếp tục hoạt động; nếu những kết nối giữa các trường được duy trì; nếu học liệu và phương pháp mới được tiếp tục khai thác, chương trình sẽ tạo ra hiệu ứng vượt ra ngoài 10 cơ sở giáo dục ban đầu.

Ở tầm rộng hơn, điều này cũng phù hợp với định hướng Việt Nam tăng cường hội nhập quốc tế, phát triển năng lực ngoại ngữ, năng lực số, năng lực khoa học và khả năng hợp tác quốc tế cho thế hệ trẻ.

Như Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhấn mạnh tại Diễn đàn Giáo dục Pháp ngữ, giáo dục cần hướng tới những công dân có khả năng đổi mới sáng tạo, thích ứng và phát triển trong một thế giới luôn biến đổi. Trong định hướng ấy, tiếng Pháp có thể tiếp tục giữ vai trò là một cầu nối quan trọng của hợp tác, tri thức và hội nhập quốc tế.

Vấn đề vì thế không phải là giữ tiếng Pháp bằng mọi giá trong một không gian giáo dục đang thay đổi, mà là tạo ra những lý do mới để người học lựa chọn tiếng Pháp.