Từ “đánh giá để xếp loại” sang “đánh giá để tiến bộ”
Từ thực tế tại Trường THPT Hoàng Công Chất (Thanh An, Điện Biên), ông Trần Huy Hoàng, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng đổi mới kiểm tra, đánh giá là một trong những khâu then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời góp phần khắc phục bệnh thành tích, bảo đảm công bằng và trung thực trong nhà trường.
Quán triệt tinh thần Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026, nhà trường xác định kiểm tra, đánh giá phải hướng tới mục tiêu đánh giá đúng năng lực, phẩm chất và sự tiến bộ của học sinh, không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp hay điểm số hình thức.
Theo ông Trần Huy Hoàng, thực tế nhiều trường đại học chất lượng đã không còn phương thức xét tuyển bằng học bạ cũng cho thấy yêu cầu ngày càng rõ hơn về việc coi trọng chất lượng và năng lực thực chất của người học. Điều này đặt ra yêu cầu các nhà trường phổ thông phải nâng cao chất lượng đánh giá, để kết quả phản ánh đúng quá trình và năng lực của học sinh.
Từ thực tiễn quản lý và nhiều năm trực tiếp giảng dạy, bà Dương Thị Hồng Minh, Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT THCS Đổng Xá (xã Xuân Dương, Thái Nguyên), cho rằng kiểm tra, đánh giá cần thực sự trở thành công cụ đo đúng mức độ đạt được của học sinh, giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học và giúp học sinh tiến bộ, thay vì chỉ nhằm lấy điểm hoặc xếp loại.
“Cần chuyển từ ‘đánh giá để xếp loại’ sang ‘đánh giá để tiến bộ’”, bà Minh nhấn mạnh.
Theo đó, sau mỗi bài kiểm tra, giáo viên cần trả lời được ba câu hỏi: Học sinh đã đạt được gì, chưa đạt gì và cần hỗ trợ như thế nào? Kết quả đánh giá phải quay trở lại phục vụ hoạt động dạy học, giúp giáo viên nhận diện những nội dung học sinh còn yếu để điều chỉnh phương pháp; đồng thời giúp học sinh nhận ra điểm mạnh, hạn chế, sửa lỗi và cải thiện kết quả ở những lần đánh giá tiếp theo.
Điểm số, theo bà Minh, vẫn cần thiết nhưng không nên trở thành đích đến. Thước đo quan trọng hơn là sau một quá trình học tập, học sinh đã tiến bộ như thế nào so với chính mình trước đó.
Xây dựng văn hóa đánh giá trong nhà trường
Để kiểm tra, đánh giá thực sự phục vụ việc dạy và học, bà Dương Thị Hồng Minh đề xuất trước hết cần thay đổi cách nhìn nhận về hoạt động này. Đánh giá không chỉ trả lời câu hỏi học sinh được bao nhiêu điểm, xếp thứ mấy mà phải chỉ ra học sinh đã đạt được gì, còn hạn chế ở đâu và giáo viên cần làm gì để các em tiến bộ.
Sau mỗi bài kiểm tra, giáo viên không nên chỉ nhập điểm mà cần phân tích những lỗi học sinh thường mắc, xác định nhóm học sinh cần hỗ trợ và điều chỉnh phương pháp dạy học. Với học sinh chưa đạt, cần tạo cơ hội để các em sửa sai, làm lại hoặc thực hiện những nhiệm vụ phù hợp để có thể tiến bộ. Với học sinh khá, giỏi, cần có nhiệm vụ mở rộng nhằm phát huy năng lực.
Ở cấp tổ chuyên môn, việc phân tích kết quả kiểm tra cũng cần được tăng cường. Giáo viên có thể chia sẻ những lỗi học sinh thường mắc, cùng xác định nguyên nhân và thống nhất giải pháp hỗ trợ. Cùng với đó, cần đa dạng hóa hình thức đánh giá thông qua sản phẩm học tập, thực hành, vận dụng, dự án... để có thêm căn cứ đánh giá năng lực thực chất của học sinh.
Bà Minh cũng cho rằng cần tăng cường tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng, qua đó giúp học sinh chủ động nhìn nhận mình đang ở đâu, còn thiếu gì và cần cố gắng điều gì.
Quan trọng hơn, nhà trường cần giảm áp lực về xếp hạng và thành tích, không sử dụng điểm số một cách máy móc để so sánh học sinh, lớp học hay giáo viên. Khi kết quả đánh giá không bị biến thành áp lực thành tích, giáo viên và học sinh sẽ có điều kiện sử dụng đánh giá đúng với mục đích vốn có: hỗ trợ quá trình dạy và học.
“Mong muốn của tôi là hình thành một văn hóa đánh giá trong nhà trường theo hướng: đánh giá để học sinh tiến bộ, đánh giá để giáo viên điều chỉnh cách dạy và đánh giá để nhà trường biết mình cần hỗ trợ gì cho giáo viên và học sinh”, bà Minh chia sẻ.
Theo bà, khi đó, kiểm tra, đánh giá sẽ thực sự trở thành một phần của quá trình dạy học, thay vì chỉ là khâu cuối để lấy điểm và xếp loại. Đích đến của đổi mới đánh giá không phải là tạo ra những bảng xếp hạng đẹp hơn, mà là giúp mỗi học sinh nhận diện được vị trí của mình và có cơ hội tiến bộ.
“Thước đo quan trọng nhất của đánh giá không phải là học sinh đứng thứ bao nhiêu, mà là sau một quá trình học tập, em đã tiến bộ như thế nào so với chính em trước đó; và kết quả đánh giá phải giúp người thầy biết ngày mai mình cần dạy tốt hơn điều gì”, bà Dương Thị Hồng Minh nhấn mạnh.
