Festival Thăng Long - Hà Nội 2026: Đánh thức ký ức, nối dòng di sản

Diễn ra từ ngày 11 - 20/9/2026 với chủ đề “Dòng chảy di sản”, Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II mang đến chuỗi trải nghiệm văn hóa đa dạng tại nhiều không gian biểu tượng của Thủ đô. Không chỉ tôn vinh quá khứ, lễ hội còn “đánh thức” ký ức nghìn năm bằng nghệ thuật đương đại, công nghệ số và sự gắn kết cộng đồng, biến di sản thành nguồn lực sáng tạo cho tương lai.

Từ một nét chữ, trở về Hà Nội đất học

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Nét chữ An Nhiên” đưa thư pháp Hán Nôm và Quốc ngữ đến gần công chúng qua trình diễn, giao lưu và trải nghiệm. Không chỉ ngắm một tác phẩm hoàn chỉnh, người xem được quan sát quá trình tạo tác, từ chọn chữ, bố cục đến từng đường bút.

Trong không gian gắn với truyền thống đạo học Thăng Long, mỗi nét chữ không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn nhắc nhớ tinh thần trọng chữ, trọng học và quan niệm học tập gắn với tu dưỡng.

Việc kết hợp thư pháp với âm nhạc truyền thống và hoạt động tương tác cũng mở rộng cách tiếp cận di sản, đặc biệt với người trẻ và những người lần đầu trải nghiệm. Từ một nét bút, ký ức về Hà Nội đất học được kết nối với đời sống ngày nay.

Cũng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” lại bắt đầu câu chuyện từ một vật dụng quen thuộc. Hướng tới dấu mốc 950 năm thành lập trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, chương trình giới thiệu các loại trống, nguyên liệu, kỹ thuật và công đoạn làm trống, đồng thời tạo cơ hội để công chúng gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu câu chuyện giữ nghề.

Theo ông Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, phía sau mỗi tiếng trống là những lớp lịch sử, nghề thủ công, lễ hội, tín ngưỡng và cộng đồng. Bởi vậy, chương trình không dừng ở việc giới thiệu hiện vật mà hướng tới để công chúng hiểu, trải nghiệm và cảm nhận.

Nếu “Nhất trống” kể chuyện bằng âm thanh thì “Nét Kinh kỳ” lại bắt đầu từ những cái tên đã trở thành một phần ký ức đô thị Hà Nội. 36 phố phường được giới thiệu qua hình ảnh, tư liệu, lịch sử tên phố và những nghề từng làm nên diện mạo của các phố Hàng. Đó không chỉ là câu chuyện về địa danh, mà còn là câu chuyện về buôn bán, nghề nghiệp, cộng đồng cư dân và nhịp sống đô thị xưa.

Đặc biệt, ký ức phố nghề được nối với các làng nghề, nghệ nhân đang hoạt động từ Bát Tràng, Bồ Bát đến nghề thêu, cói Kim Sơn, giấy dó Phong Khê... Sự kết nối này khiến câu chuyện về phố nghề không dừng ở hoài niệm. Hà Nội hiện có hệ thống làng nghề phong phú, trong đó nhiều nghề thủ công vẫn được duy trì và tiếp tục tìm cách thích ứng. Bát Tràng, với lịch sử hơn 700 năm, cũng được lựa chọn làm một trong những không gian của Festival.

Từ phố nghề xưa đến làng nghề ngày nay là một hành trình chuyển tiếp di sản. Những kỹ năng, chất liệu và tư duy thủ công có thể trở thành chất liệu cho thiết kế, nghệ thuật và các sản phẩm văn hóa mới.

Đây cũng là cách tiếp cận được đặt ra trong bảo tồn di sản của Hà Nội, chuyển từ “bảo tồn để gìn giữ” sang “bảo tồn để phát triển”, coi di sản không chỉ là đối tượng cần bảo vệ mà còn là nguồn lực văn hóa có thể tạo ra những giá trị mới.

Từ di sản đến nguồn lực sáng tạo

Một lớp ký ức khác được mở ra tại Bảo tàng Hà Nội qua chương trình “Âm nhạc và Di sản”. Tuồng, chèo, ca trù, xẩm được giới thiệu qua các trích đoạn, làn điệu và phần trình diễn. Nhưng điểm đặc biệt nhất là khán giả không chỉ ngồi xem mà có thể gặp nghệ sĩ, tìm hiểu phục trang, hóa trang, đạo cụ và trực tiếp trải nghiệm từng loại hình.

Tiếng trống tuồng, câu hát chèo, tiếng phách ca trù hay làn điệu xẩm trở lại trong một không gian giao tiếp với công chúng. Với di sản phi vật thể, người thực hành chính là một phần quan trọng của quá trình bảo tồn. Khi nghệ sĩ trực tiếp biểu diễn, kể chuyện và hướng dẫn công chúng, di sản không còn chỉ được tiếp nhận qua thông tin mà được cảm nhận bằng âm thanh, hình ảnh và tương tác.

Cũng tại Bảo tàng Hà Nội, “Lửa trên đường ray” đưa công chúng trở về những năm tháng khốc liệt của ngành đường sắt và những con người từng gắn với các chuyến tàu trong chiến tranh. Những nhân chứng như ông Phạm Văn Cung - nguyên lái chính Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội, hay ông Bùi Đình Lục - người từng tham gia Tổ lái máy 424, kể lại những hành trình chở vũ khí, lương thực, vật tư qua vùng chiến sự.

Giữa những câu chuyện ấy, đầu máy hơi nước 141-179 trở thành điểm tựa để ký ức được gọi tên. Lịch sử đường sắt hiện lên không chỉ bằng thông số kỹ thuật hay niên đại của một đầu máy, mà qua những con người, công việc cụ thể và những hành trình gắn với những thời điểm đặc biệt của đất nước.

Tại Bát Tràng, “Thanh âm Gốm” khai thác chính chất liệu và âm thanh của gốm để tạo cách biểu đạt mới cho làng nghề. Trong khi đó, “Sắc màu Hà Nội - The Color of Hanoi” lại sử dụng chất liệu lụa, vẻ đẹp truyền thống cùng những chất liệu thủ công như tre, mây, qua góc nhìn của các nhà thiết kế đương đại.

Ở Hoàng thành Thăng Long, nghệ thuật truyền thống cũng được kết hợp với công nghệ, trong đó có AR và multimedia. Công nghệ được đặt như một phương tiện hỗ trợ cách kể, tạo thêm lớp thị giác và cảm xúc cho câu chuyện di sản, thay vì thay thế giá trị cốt lõi của di sản.

Những thử nghiệm ấy tạo ra dòng chảy xuyên suốt cho di sản, đặt di sản vào mối quan hệ với công nghiệp văn hóa và sáng tạo. Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 chính là dịp để dòng chảy ấy được tôn vinh, lan tỏa và tiếp tục bồi đắp. Đó không chỉ là ngày hội của di sản mà còn là lời khẳng định Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy những giá trị văn hiến, biến di sản thành nguồn lực nội sinh, thành sức mạnh và động lực phát triển trong tương lai.