Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy định kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT. Một điểm mới đáng chú ý là cho phép nhà trường tổ chức một số bài kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện về thiết bị, hạ tầng, phần mềm và nhân lực.
Có thể nói, kiểm tra trên máy tính là bước tiến tự nhiên của đổi mới kiểm tra, đánh giá gắn với chuyển đổi số.
Học sinh ngày nay học tập trong một môi trường ngày càng số hóa, thường xuyên tiếp cận thông tin, xử lý dữ liệu, trình bày ý tưởng và giải quyết vấn đề bằng các công cụ số. Nhà trường vì thế không thể chỉ trang bị cho học sinh năng lực học tập, làm việc trong môi trường số mà khi đánh giá vẫn hoàn toàn dựa trên phương thức được thiết kế cho môi trường truyền thống.
Thêm nữa, hình thức này mang lại nhiều lợi ích thiết thực như giảm thời gian, công sức in sao đề, coi thi, chấm bài; hạn chế sai sót khi nhập điểm, tổng hợp kết quả; thuận lợi lưu trữ, phân tích và khai thác kết quả đánh giá; hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi dùng chung...
Kiểm tra trên máy tính đồng thời là một cơ hội để học sinh được làm quen với công nghệ, việc xử lý và trả lời câu hỏi trên nền tảng số. Giáo viên thuận lợi hơn trong điều chỉnh phương pháp, từ đó nâng cao chất lượng dạy học với dữ liệu đánh giá được tổ chức khoa học. Nhà trường từng bước hình thành năng lực vận hành một hệ thống kiểm tra hiện đại.
Tuy nhiên, để những lợi ích này trở thành hiệu quả thực tế, việc triển khai không thể tách rời điều kiện của từng cơ sở giáo dục. Hiện nay, không phải trường nào cũng có đủ máy tính để tổ chức kiểm tra cho một khối lớp; đường truyền, nguồn điện, máy chủ, phần mềm và nhân lực kỹ thuật ở nhiều nơi cũng chưa đáp ứng yêu cầu.
Bên cạnh điều kiện kỹ thuật, kiểm tra trên môi trường số còn đặt ra yêu cầu cao hơn về chuyên môn. Một bài kiểm tra tốt cần được thiết kế phù hợp với môi trường số, có ngân hàng câu hỏi đủ lớn, ma trận và bản đặc tả chặt chẽ.
Giáo viên cũng cần biết phân tích, khai thác kết quả để điều chỉnh dạy học, thay vì chỉ sử dụng hệ thống như một công cụ chấm điểm tự động. Cùng với đó là yêu cầu bảo mật, an toàn dữ liệu và bảo đảm quyền lợi của học sinh khi xảy ra sự cố.
Bởi vậy, việc triển khai cần một lộ trình đủ thận trọng. Trước hết là chuẩn bị những điều kiện tối thiểu về thiết bị, hạ tầng, phần mềm, bảo mật, ngân hàng câu hỏi, nâng cao năng lực đánh giá của giáo viên... Những trường đáp ứng đầy đủ có thể triển khai trước ở một số môn, khối lớp và dạng bài phù hợp; sau đó đánh giá, hoàn thiện rồi mở rộng.
Đặc biệt, kiểm tra trên máy tính không nên chỉ được hiểu là tin học hóa một công đoạn của hoạt động kiểm tra, đánh giá, đơn thuần chuyển học sinh từ ngồi trước máy tính thay vì cầm bút.
Thêm nữa, thực hiện trên máy tính không phải mục tiêu của đổi mới kiểm tra, đánh giá. Máy tính mà chỉ là một phương tiện. Có những năng lực có thể được đánh giá tốt hơn trên môi trường số, nhưng cũng có những năng lực vẫn cần được thể hiện qua bài viết trên giấy, sản phẩm thực hành hoặc các hình thức đánh giá khác.
Nếu được triển khai đúng hướng, kiểm tra trên máy tính không chỉ giúp hiện đại hóa cách tổ chức đánh giá mà còn mở rộng khả năng đánh giá những năng lực phù hợp trên môi trường số.
Kết quả kiểm tra sẽ trở thành nguồn thông tin hữu ích để giáo viên hiểu rõ hơn việc học của học sinh, nhận diện những điểm cần cải thiện và kịp thời điều chỉnh cách dạy. Khi đó, công nghệ không chỉ làm cho việc kiểm tra thuận tiện hơn, mà thực sự góp phần nâng cao chất lượng đánh giá và chất lượng dạy học.
