Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, trong năm qua, tỷ lệ học sinh sau lớp 9 được vào học lớp 10 tăng từ 75% lên trên 80%; một số địa phương đạt 95%, thậm chí 97%. Kết quả này cho thấy nỗ lực mở rộng cơ hội học tập của giáo dục phổ thông, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
Để có được chuyển biến ấy, bên cạnh nhu cầu học tiếp THPT của học sinh, phụ huynh, nhiều địa phương đã quan tâm đầu tư trường lớp, cơ sở vật chất, nâng cao khả năng tiếp nhận của hệ thống giáo dục phổ thông. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành THPT và tương đương theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Khi quy mô học sinh tiếp tục tăng và mục tiêu mở rộng cơ hội học tập được đặt ra rõ hơn, công tác tuyển sinh đầu cấp cũng cần thay đổi để đáp ứng yêu cầu mới. Theo hướng đó, dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy tiếp cận, thể hiện ngay từ tên gọi: “tiếp nhận” học sinh đầu cấp, thay vì “tuyển sinh” như xưa nay.
Cụ thể, dự thảo quy định, không thực hiện kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn đối với lớp 1. Với lớp 6, không phân loại, tuyển chọn, trừ trường hợp cơ sở giáo dục được cấp có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, học sinh có thành tích nổi bật để phục vụ mục tiêu phát triển giáo dục mũi nhọn của địa phương thì được tiếp nhận bằng phương thức xét tuyển theo quy định.
Đối với lớp 10, dự thảo giữ các phương thức hiện hành nhưng định hướng giảm tổ chức thi tuyển khi chưa thực sự cần thiết. Nếu thi tuyển sẽ gồm 2 môn Toán và Ngữ văn, nhằm giảm áp lực thi cử, tạo sự ổn định để học sinh chủ động học tập và giảm nguồn lực tổ chức kỳ thi.
Có thể thấy, nếu tuyển sinh thường được nhìn từ phía nhà trường với yêu cầu lựa chọn học sinh theo chỉ tiêu và điều kiện đầu vào, thì tiếp nhận đặt ra yêu cầu rộng hơn đối với cơ quan quản lý: phải chủ động chuẩn bị các điều kiện để đáp ứng nhu cầu học tập của người dân.
Trọng tâm vì thế không chỉ là tổ chức tuyển sinh thế nào, mà còn là hệ thống giáo dục đã chuẩn bị ra sao để học sinh đến tuổi đi học có cơ hội tiếp tục học tập phù hợp. Nếu trường lớp, giáo viên và thiết bị không được chuẩn bị tương ứng, áp lực sẽ chuyển từ khâu tuyển sinh sang điều kiện dạy và học, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục.
Cùng với đó, bảo đảm cơ hội học tập sau THCS không có nghĩa mọi học sinh phải đi theo một lộ trình duy nhất. THPT công lập, trường tư thục, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên đều có vai trò trong việc đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học. Điều cần quan tâm là các lựa chọn ấy phải có chất lượng, phù hợp với năng lực, nguyện vọng của học sinh và được hỗ trợ bằng công tác hướng nghiệp, phân luồng hiệu quả.
Chuyển từ tư duy tuyển chọn sang chủ động chuẩn bị điều kiện tiếp nhận học sinh là yêu cầu cần thiết để mở rộng cơ hội học tập. Nhưng đi cùng sự thay đổi ấy cần là năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục, từ trường lớp, đội ngũ giáo viên đến bảo đảm các điều kiện dạy học. Bởi đích đến không chỉ là đáp ứng nhu cầu học tập, mà còn bảo đảm các em được học trong môi trường có chất lượng, phù hợp với năng lực và định hướng tương lai của mình.
.
