Thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khối ngành Khoa học xã hội

Hội thảo được tổ chức tại Đại học Kinh tế quốc dân (Hà Nội). Đây là một trong những hoạt động quan trọng nhằm triển khai các nghị quyết của Trung ương, chuẩn bị cho năm học mới và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục đại học.

Thúc đẩy ứng dụng, nghiên cứu ứng dụng AI trong giáo dục đại học

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân cho biết, Bộ đang triển khai hai nhiệm vụ lớn là: xây dựng đại học tinh hoa, các trung tâm xuất sắc và thúc đẩy ứng dụng, nghiên cứu ứng dụng AI trong giáo dục đại học.

Tiếp nối hội thảo dành cho khối các trường đào tạo giáo viên, hội thảo hôm nay tập trung vào việc thúc đẩy ứng dụng AI trong các ngành khoa học xã hội, kinh tế, quản lý, luật, khoa học sức khỏe và giáo dục. “Đây đều là những lĩnh vực có số lượng người học lớn, giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển đất nước” Thứ trưởng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, tái cấu trúc chương trình đào tạo là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách của các cơ sở giáo dục đại học. Trên tinh thần đó, Thứ trưởng gợi mở, các chương trình cần được thiết kế theo hướng rộng mở, tăng khả năng thích ứng của người học với thị trường lao động.

Người học có thể lựa chọn ngành học theo năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp, song dù học ở lĩnh vực nào cũng cần được trang bị năng lực công nghệ. Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức đào tạo cũng như yêu cầu về nguồn nhân lực, vì vậy AI không nên chỉ được giảng dạy như một môn học riêng mà cần được tích hợp vào từng ngành, từng chương trình đào tạo.

Từ các ngành kinh tế, quản lý, luật, giáo dục đến khoa học xã hội hay khoa học sức khỏe đều đang chịu tác động mạnh mẽ của AI. Việc tích hợp AI vào chương trình đào tạo sẽ giúp sinh viên có khả năng thích ứng tốt hơn với sự thay đổi của công nghệ, biết sử dụng, làm chủ và từng bước sáng tạo công nghệ trong quá trình học tập và làm việc.

Cùng với đổi mới chương trình đào tạo, Thứ trưởng đề nghị các trường đại học, đặc biệt là các trường đầu ngành, chủ động xây dựng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc về AI gắn với lĩnh vực thế mạnh của mình.

Nghiên cứu AI cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của nhà trường

Theo Thứ trưởng, nghiên cứu AI cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của nhà trường, phục vụ trực tiếp cho đổi mới đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị, từ đó tạo ra các mô hình có khả năng nhân rộng và chuyển giao vào thực tiễn.

Đề cập vấn đề, tái cấu trúc chương trình đào tạo cùng với đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, vấn đề không phải là hạn chế hay cấm sử dụng AI trong lớp học mà là thay đổi cách thức tổ chức dạy học.

Mục tiêu của giáo dục đại học là đào tạo những con người biết sử dụng và làm chủ công nghệ, có tư duy giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo, thay vì chỉ khai thác AI để tìm kiếm câu trả lời.

AI đang tạo ra những thay đổi lớn trong việc xây dựng học liệu, thiết kế bài giảng và tổ chức các hoạt động học tập. Điều này đòi hỏi giảng viên phải chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực người học, thiết kế các hoạt động học tập gắn với chuẩn đầu ra của môn học và chương trình đào tạo.

Theo Thứ trưởng, việc ứng dụng công nghệ cũng cần được đẩy mạnh trong quản trị đại học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động và chất lượng phục vụ người học.

“Sau hội thảo, các cơ sở giáo dục đại học cần xây dựng kế hoạch ứng dụng AI trong 5 năm tới, báo cáo Bộ GD&ĐT để tổng hợp và triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống” – Thứ trưởng nhấn mạnh, đồng thời cho biết, tới đây có thể sẽ nghiên cứu xây dựng các chỉ số đánh giá mức độ ứng dụng AI tại các cơ sở giáo dục đại học. Đây là cơ sở để các trường từng bước đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí gián tiếp và tạo thêm nguồn lực phát triển nhà trường.

Thứ trưởng đề nghị các trường tiếp tục cụ thể hóa các yêu cầu về chuẩn đầu ra đã được quy định trong quy chế đào tạo đại học mới, trong đó chú trọng nâng cao năng lực số, năng lực ứng dụng AI và chuẩn ngoại ngữ của người học.

Trong đó, chuẩn ngoại ngữ cần được đánh giá bằng năng lực thực chất, còn năng lực công nghệ là yêu cầu mà các cơ sở giáo dục đại học cần triển khai ngay để đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Chia sẻ từ thực tiễn của cơ sở giáo dục đại học

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ sở giáo dục đại học đã chia sẻ nhiều mô hình, kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học đối với khối ngành khoa học xã hội.

PGS.TS Đỗ Văn Hùng – Trưởng khoa Quản trị thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ, tại một số tổ chức nghiên cứu, số lượng bài báo gửi công bố tăng khoảng 42%. Ước tính, khoảng 13-14% nội dung trong các bài báo khoa học xã hội và nhân văn được tạo bởi AI. Dù khoảng 70% tạp chí đã ban hành chính sách liên quan đến AI, chỉ 0,1% bài báo công khai tuyên bố sử dụng công nghệ này.

AI giúp việc viết bài trở nên dễ dàng và ít tốn kém hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc công bố khoa học trở nên dễ dàng hơn. Vì vậy, vấn đề quan trọng không nằm ở việc sử dụng AI nhiều hay ít, mà là sử dụng như thế nào để nâng cao chất lượng nghiên cứu và bảo đảm trách nhiệm học thuật.

Nhấn mạnh sự chuyển dịch trong cách tiếp cận AI, từ một “trợ lý nghiên cứu” sang “đối tác nhận thức”, PGS.TS Đỗ Văn Hùng đề xuất khung năng lực 4 lớp đối với nhà nghiên cứu trong kỷ nguyên AI, gồm: năng lực sử dụng – vận hành công cụ; năng lực kiểm chứng – đánh giá kết quả AI; năng lực phương pháp – tích hợp AI một cách hợp lệ; và năng lực đạo đức.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Hùng, nhà nghiên cứu giỏi trong kỷ nguyên AI không nhất thiết là người viết prompt tốt nhất, mà là người đặt câu hỏi tốt, kiểm chứng chặt chẽ và diễn giải có chiều sâu.

Để AI được ứng dụng hiệu quả trong nghiên cứu, các trường đại học cần ban hành hướng dẫn sử dụng, xây dựng hệ thống AI nội bộ an toàn, đào tạo năng lực AI cho giảng viên, sinh viên; đồng thời chuyển từ cách tiếp cận kiểm soát sang đánh giá chất lượng quá trình sử dụng AI.

PGS.TS Nguyễn Đức Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chia sẻ, các diễn đàn trao đổi về AI là cơ hội để đội ngũ quản lý, giảng viên cập nhật kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy quá trình thích ứng với những thay đổi do công nghệ mang lại. Đối với khối ngành khoa học xã hội, việc ứng dụng AI không còn là lựa chọn mà là yêu cầu để đổi mới đào tạo, nghiên cứu và quản trị trong bối cảnh mới.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), ThS. Đặng Thái Thịnh - Phó Trưởng ban Quản lý hạ tầng cho biết, nhà trường đã phát triển hệ thống Notebook UEH trên cơ sở kết hợp các mô hình AI tạo sinh với dữ liệu do trường tự xây dựng và quản lý.

Mô hình này cho phép khai thác hiệu quả năng lực của AI, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, chủ động về công nghệ và có thể triển khai rộng rãi cho giảng viên, sinh viên cũng như các đơn vị trong trường.

Theo Thứ trưởng, các cơ sở giáo dục đại học cần triển khai AI theo lộ trình phù hợp, từ trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng AI cho giảng viên và người học; đẩy mạnh ứng dụng AI trong dạy học, nghiên cứu, tái cấu trúc chương trình đào tạo; đến phát triển nguồn nhân lực có khả năng sáng tạo và làm chủ công nghệ. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng lực của người học, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh mới.

Đánh giá cao những mô hình, kinh nghiệm được các cơ sở giáo dục đại học chia sẻ tại hội thảo, Thứ trưởng Lê Quân đồng thời nhấn mạnh, việc ứng dụng AI trong giáo dục đại học, đặc biệt đối với khối ngành khoa học xã hội, cần được triển khai nhanh, quyết liệt và hướng tới các sản phẩm cụ thể phục vụ đào tạo, nghiên cứu và quản trị.

Bộ GD&ĐT đang rà soát, xây dựng các yêu cầu cụ thể về chuẩn đầu ra đối với sinh viên tốt nghiệp đến năm 2030. Trong đó, năng lực ngoại ngữ và năng lực số được xác định là những yêu cầu quan trọng.

Về ngoại ngữ, mục tiêu được đặt ra là phấn đấu để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, gắn với các chứng chỉ chuẩn quốc tế. Về năng lực số, sinh viên được định hướng phải thành thạo các kỹ năng công nghệ và AI. Qua đó nâng cao khả năng thích ứng với thị trường lao động, hội nhập quốc tế và bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng trong môi trường số.