Vai trò giáo viên chuyển từ truyền đạt sang tổ chức và định hướng
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với giáo dục. Với khả năng xử lý ngôn ngữ tự nhiên, tạo sinh nội dung, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định, AI ngày càng tham gia vào nhiều khâu của quá trình giáo dục, từ thiết kế chương trình, xây dựng học liệu, tổ chức hoạt động học tập, kiểm tra đánh giá đến quản lý giáo dục.
Theo TS Trần Ngọc Hà, Trưởng phòng Công nghệ Thông tin - Thư viện, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, trong dạy học, AI có thể hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu số, phân tích kết quả học tập và cá thể hóa việc học. Với người học, AI cũng mở rộng khả năng tiếp cận và khai thác tri thức.
AI vì thế không còn chỉ là một công cụ hỗ trợ giáo dục mà đang trở thành một thành tố quan trọng của hệ sinh thái giáo dục số. Thực tế này đặt ra yêu cầu giáo viên tương lai phải biết khai thác và sử dụng hiệu quả các công cụ AI trong hoạt động nghề nghiệp.
“Trong môi trường giáo dục số, vai trò của giáo viên đang chuyển từ người truyền đạt kiến thức sang người tổ chức, hướng dẫn và kiến tạo môi trường học tập.
Giá trị của giáo viên không còn nằm ở việc cung cấp thông tin mà ở khả năng định hướng, giúp người học khai thác, đánh giá và vận dụng tri thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Điều này đòi hỏi giáo viên phải có năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo, khả năng hợp tác với AI, phát triển tư duy phản biện và hướng dẫn học sinh sử dụng AI một cách an toàn, có trách nhiệm”, TS Trần Ngọc Hà chia sẻ.
Đi sâu hơn vào yêu cầu mới về năng lực của giáo viên trong thời đại AI, TS Trần Ngọc Hà cho rằng, giáo viên cần có khả năng lựa chọn công cụ AI phù hợp, xây dựng yêu cầu (prompt) hiệu quả, kiểm chứng và điều chỉnh nội dung do AI tạo ra, đồng thời kết hợp kết quả từ AI với tri thức chuyên môn để đưa ra các quyết định giáo dục phù hợp.
Bên cạnh đó, giáo viên cần được trang bị kiến thức về đạo đức AI, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm nghề nghiệp trong sử dụng công nghệ, bảo đảm AI được ứng dụng hiệu quả và đúng chuẩn mực.
Yêu cầu mới với cơ sở đào tạo giáo viên
Trước những tác động của AI, theo TS Trần Ngọc Hà, các trường đại học sư phạm cần tiếp tục đổi mới toàn diện chương trình đào tạo theo hướng phát triển năng lực.
AI cần được tích hợp xuyên suốt chương trình thông qua cập nhật chuẩn đầu ra, đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá và tăng cường các học phần về AI trong giáo dục. Đồng thời, các cơ sở đào tạo cần phát triển đội ngũ giảng viên có năng lực ứng dụng AI, đầu tư hạ tầng số, xây dựng học liệu số và hoàn thiện các quy định về sử dụng AI trong đào tạo và nghiên cứu khoa học.
TS Trần Ngọc Hà nhấn mạnh, đổi mới đào tạo giáo viên trong bối cảnh AI không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là tái cấu trúc toàn diện mục tiêu, nội dung và phương thức đào tạo nhằm chuẩn bị đội ngũ giáo viên có năng lực số, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với giáo dục thông minh.
Trong những năm gần đây, thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ và Bộ GD&ĐT về chuyển đổi số, nhiều cơ sở đào tạo giáo viên đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động đào tạo.
AI được sử dụng ngày càng phổ biến trong xây dựng học liệu số, hỗ trợ giảng dạy, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học và quản lý đào tạo; đồng thời nhiều trường đã tổ chức các hội thảo, chương trình tập huấn và bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực ứng dụng AI cho giảng viên và sinh viên.
Những hoạt động này bước đầu góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên.
Tuy nhiên, TS Trần Ngọc Hà đánh giá, việc ứng dụng AI tại các cơ sở đào tạo giáo viên hiện vẫn chủ yếu tập trung ở cấp độ sử dụng các công cụ hỗ trợ, trong khi việc tích hợp AI vào chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và mô hình đào tạo giáo viên vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
So với yêu cầu của giáo dục trong kỷ nguyên AI, hoạt động đào tạo giáo viên vẫn tồn tại nhiều khoảng trống cần được nhận diện đầy đủ. Cụ thể là khoảng trống về triết lý đào tạo và chuẩn đầu ra, khoảng trống trong chương trình đào tạo, khoảng trống về phương pháp đào tạo và đánh giá, khoảng trống về đội ngũ giảng viên, khoảng trống về hạ tầng số và cơ chế quản trị.
Những khoảng trống này không chỉ nằm ở việc thiếu công nghệ mà còn phản ánh sự chậm chuyển đổi về tư duy đào tạo, mô hình quản trị và phương thức phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên tương lai.
Từ đó cho thấy, đổi mới đào tạo giáo viên trong bối cảnh AI không thể chỉ tập trung vào công nghệ mà cần được tiếp cận như một quá trình chuyển đổi toàn diện của hệ thống đào tạo.
“Đổi mới đào tạo giáo viên trong bối cảnh AI không chỉ dừng lại ở việc bổ sung các nội dung hoặc công cụ công nghệ vào chương trình đào tạo, mà cần được tiếp cận như một quá trình chuyển đổi toàn diện, từ mục tiêu, chuẩn đầu ra, nội dung, phương thức đào tạo đến quản trị và xây dựng môi trường giáo dục số.
Trong đó, phát triển năng lực số, năng lực ứng dụng AI, tư duy đổi mới sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp cần trở thành những thành tố cốt lõi của mô hình đào tạo giáo viên”, TS Trần Ngọc Hà nhấn mạnh.
Ông cho rằng, các trường đại học sư phạm cần chủ động đi đầu trong nghiên cứu, xây dựng và triển khai các mô hình đào tạo giáo viên thích ứng với AI; đồng thời phát triển khung năng lực số, đổi mới chương trình đào tạo và tăng cường hợp tác với các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và tổ chức công nghệ.
Đây sẽ là nền tảng quan trọng để đào tạo đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn vững vàng, làm chủ công nghệ, thích ứng với sự phát triển của AI, đồng thời giữ vững các giá trị cốt lõi và đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo.
