Lộ trình thay đổi để nâng cao chất lượng tuyển sinh đại học

Dự kiến mỗi ngành còn một phương thức xét tuyển

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy định về việc xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học với nhiều điểm mới.

Đáng chú ý, với tuyển sinh đại học từ năm 2027, việc xét tuyển mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ được dùng tối đa 3 phương thức, năm 2028 chỉ còn một phương thức xét tuyển duy nhất. Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT dự kiến từ năm 2027 sẽ chỉ còn điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách. Các trường không được sử dụng điểm cộng do mình tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung.

Theo lý giải của Bộ GD&ĐT, đây là điều chỉnh cấp thiết nhằm bảo đảm mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành được đánh giá theo cùng yêu cầu đầu vào, trên cùng thang đo; đồng thời làm cho tuyển sinh minh bạch, đơn giản và thực chất hơn.

Theo ThS Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương), quy định mới sẽ giảm sự phức tạp của phương thức xét tuyển, thống nhất cách tính điểm, tăng khai thác dữ liệu, trách nhiệm công khai của cơ sở đào tạo. Ông cho rằng, đây được xem là những thay đổi tích cực. Tuy nhiên, dự kiến mỗi ngành/chương trình chỉ sử dụng "cứng" một phương thức xét tuyển có thể khiến cả học sinh và nhà trường khó khăn.

“Mỗi người học có những thế mạnh rất khác nhau. Một thí sinh nổi bật qua kết quả thi tốt nghiệp THPT, người khác thể hiện tốt hơn qua kỳ thi đánh giá năng lực. Trong khi một số ngành lại cần năng khiếu, ngoại ngữ hoặc những năng lực đặc thù. Nếu một phương thức được hiểu quá hẹp, cơ sở đào tạo có thể khó thiết kế công cụ tuyển chọn phù hợp với chuẩn đầu vào riêng của từng chương trình”, ThS Công nêu ý kiến.

Vì vậy, ông cho rằng dự thảo nên làm rõ khái niệm “một phương thức tuyển sinh” ở góc độ trong một phương thức có được tích hợp nhiều thành tố đánh giá hay không? mức độ kết hợp tới đâu?…

TS Mai Đức Toàn, chuyên gia hướng nghiệp đại học, Giám đốc Trung tâm tuyển sinh - Truyền thông Trường Đại học Gia Định cho rằng, với quy định chỉ còn một phương thức xét tuyển cho mỗi ngành/chương trình đào tạo, các em chỉ còn một “cửa” để xét tuyển vào đại học. Nếu “đặt cược” vào một phương thức, kèm điều kiện các em cần đạt điểm sàn theo Quy chế thực hiện từ năm 2026, cơ hội vào đại học của nhiều em sẽ mong manh, đặc biệt học sinh có học lực vừa chạm ngưỡng để vào đại học

Đồng quan điểm, một Phó trưởng Phòng Tuyển sinh của đại học công lập ở TPHCM cho rằng, nếu áp dụng mỗi ngành chỉ dùng một phương thức có thể sẽ thu hẹp cơ hội vào đại học của thí sinh. Ông cho rằng, mỗi phương thức đo lường một khía cạnh năng lực khác nhau.

Cụ thể, điểm thi tốt nghiệp THPT phản ánh kiến thức phổ thông diện rộng, kỳ thi đánh giá năng lực riêng biệt của từng trường đánh giá khả năng tư duy theo định hướng đào tạo của từng trường, còn học bạ thể hiện cả quá trình học tập. Khi chỉ còn “một cửa” duy nhất, việc thí sinh có các năng lực riêng biệt, đặc thù với ngành học có thể bị lỡ cơ hội vào đại học.

Lấy dẫn chứng, một số ngành đặc thù như nghệ thuật, kiến trúc, y khoa, sư phạm hay công nghệ đều cần cách tuyển chọn riêng. Nếu bó buộc chung cho một phương thức sẽ khó tuyển chọn được sinh viên phù hợp. “Nhiều phương thức vốn tạo điều kiện cho thí sinh vùng khó khăn, học sinh trường chuyên hay các nhóm có hoàn cảnh khác nhau đều tìm được đường vào phù hợp. Khi thu hẹp lại có nguy cơ làm giảm tính đa dạng của sinh viên và gây bất lợi cho một số nhóm sinh viên có điều kiện học tập khó khăn hơn”, ông nói.

Nhìn nhận về chủ trương chung, vị Phó phòng tuyển sinh cho rằng, mục tiêu của chính sách là đảm bảo chất lượng đầu vào của thí sinh. Tuy nhiên, việc một thí sinh vào trường bằng phương thức nào, nếu chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, chuẩn kiểm định và cơ chế sàng lọc trong quá trình học đủ tốt, thì vẫn có thể trở thành người tốt nghiệp có chất lượng, đạt chuẩn đầu ra.

“Đảm bảo chuẩn đầu vào là cần thiết, nhưng chất lượng sinh viên còn thể hiện ở việc các em đều được đào tạo tốt và tốt nghiệp với năng lực thật, chứ không chỉ ở việc các em bước vào trường qua một cánh cửa được chuẩn hóa”, ông nói.

TS Mai Đức Toàn đề xuất, giai đoạn đầu cần giữ lộ trình 3 phương thức gồm: xét điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm thi kỳ thi đánh giá năng lực để giảm sự xáo động quá lớn cho thí sinh. “Lộ trình 3 phương thức xét tuyển có thể duy trì đến năm 2030, sau đó căn cứ vào tình hình thực tế để tính toán bước tiếp theo”, TS Toàn nói.

Không cộng điểm để tạo công bằng

Về dự kiến không cộng điểm cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ, thí sinh đạt giải học sinh giỏi, chuyên gia bày tỏ quan điểm ủng hộ chủ trương này.

TS Mai Đức Toàn cho rằng, với học sinh các thành phố lớn như Hà Nội và TPHCM, các em có điều kiện, môi trường học ngoại ngữ tốt hơn. Nếu dùng chứng chỉ làm điểm cộng vô tình sẽ tạo ra sự bất bình đẳng với các em ở vùng quê, vùng có điều kiện khó khăn.

Các trường đại học có thí sinh đạt chứng chỉ ngoại ngữ, có thể phân bổ các em vào những lớp hoặc chương trình phù hợp, giúp phát huy năng lực của mình. “Thi chứng chỉ ngoại ngữ vẫn cần được khuyến khích để phân loại năng lực, tạo điều kiện cho các em nâng cao trình độ. Tuy nhiên, không nên xét điểm cộng cho kỳ thi quốc gia”, TS Toàn nói.

Ông cho rằng, sự thay đổi quy chế theo hướng không cộng điểm với chứng chỉ ngoại ngữ, giải học sinh giỏi cần lộ trình thực hiện, tốt nhất áp dụng từ năm 2028. Bởi hiện nay đã có nhiều em ôn luyện hoặc dành thời gian thi chứng chỉ ngoại ngữ. Nếu áp dụng quy định sẽ ảnh hưởng quyền lợi các em, gây ra tâm lý hụt hẫng.

“Thay đổi để nâng cao chất lượng giáo dục nhưng cũng cần tránh xáo động lớn đến xã hội”, TS Toàn nói.

Trong khi đó, vị Phó phòng tuyển sinh đại học công lập tại TPHCM lo ngại nếu bỏ cộng điểm, nhiều học sinh giỏi có thể cân nhắc việc sang nước ngoài học tập. Nhiều đại học ở nước ngoài coi trọng ứng viên có hồ sơ đa dạng như giải thưởng học thuật, chứng chỉ quốc tế, hoạt động ngoại khóa… Với phạm vi đánh giá rộng hơn của các đại học nước ngoài, xét cả quá trình học tập, năng lực cá nhân lẫn tiềm năng phát triển, cùng với các chế độ học bổng hấp dẫn, sẽ thu hút học sinh ra nước ngoài hơn.