Hãng RT đăng tải bài viết về cuộc xung đột đang diễn ra, bài viết của Farhad Ibragimov, nhà phân tích chính trị chuyên về Trung Đông.
Tấn công bất ngờ
Sáng 28/2, Israel và Mỹ phát động chiến dịch quân sự chống lại Iran, một hành động mà Tehran coi là gây hấn vô cớ và đặc biệt gây sốc khi các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra.
Tình hình càng trở nên căng thẳng hơn khi chỉ vài giờ trước các cuộc tấn công, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai tuyên bố rằng chưa có quyết định cuối cùng nào về Iran được đưa ra.
Trong khi bày tỏ sự thất vọng về tiến độ đàm phán, ông nhấn mạnh rằng các cuộc thảo luận tiếp theo dự kiến sẽ diễn ra vào tuần tới.
Về phía Iran, vẫn còn đó một niềm hy vọng thận trọng về tiến triển, dù chỉ là một phần trăm nhỏ nhưng đủ để có thể đạt được một thỏa hiệp.
Các nhà quan sát lưu ý rằng các cuộc đàm phán đang ở giai đoạn nhạy cảm: Các bên đã thống nhất về một số điểm kỹ thuật, và các kênh ngoại giao vẫn đang hoạt động.
Trong khi đó, báo chí Mỹ đã chứng kiến một số thông tin rò rỉ gây chú ý vào ngày hôm trước. Hai quan chức quân sự cấp cao Mỹ nói với tờ New York Times rằng, bất chấp sự hiện diện quân sự gia tăng gần Iran, Lầu Năm Góc vẫn thiếu lực lượng và đạn dược cần thiết cho một chiến dịch không kích kéo dài.
Đáng chú ý, đài NBC News, dẫn lời một nhà ngoại giao cấp cao, đưa tin rằng Israel đã thực hiện các bước đi cụ thể nhằm phá hoại tiến trình gần như hoàn tất của các cuộc đàm phán Mỹ-Iran tuần trước.
Một lần nữa, khi các cuộc đàm phán sắp đạt được thành công, Israel lại can thiệp, cho thấy hành động của Israel đã định hình đáng kể chính sách đối ngoại của Mỹ vào thời điểm các bước đột phá quan trọng đang trong tầm tay.
Sự tham gia của Saudi Arabia
Sau các cuộc tấn công, Iran đã đáp trả gần như ngay lập tức. Tehran nhắm mục tiêu vào các căn cứ của Mỹ tại UAE, Qatar, Bahrain và Saudi Arabia, gây ra sự chỉ trích gay gắt từ tất cả các quốc gia này.
Một số báo cáo cho thấy Saudi Arabia đang tham gia vào hành động quân sự chống lại Iran, chính thức thể hiện lập trường của mình.
Điều quan trọng cần nhớ là Iran đã nhiều lần cảnh báo các nước láng giềng Ả Rập, bao gồm Saudi Arabia và UAE, rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ hoặc Israel vào lãnh thổ Iran sẽ biến các cơ sở quân sự của Mỹ trong khu vực thành mục tiêu hợp pháp.
Điều này chủ yếu đề cập đến các căn cứ của Mỹ trên khắp vùng Vịnh. Theo học thuyết quân sự của Iran, những phản ứng này được coi là tự vệ: Cơ sở hạ tầng được sử dụng để tấn công Iran tự động trở thành mục tiêu được phép.
Với việc các quan chức Mỹ và Israel công khai tuyên bố tính hợp pháp của việc loại bỏ giới lãnh đạo chính trị cao nhất của Iran, bao gồm Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei và Tổng thống Masoud Pezeshkian, Tehran coi đây không phải là áp lực hạt nhân, mà là một nỗ lực nhằm lật đổ hoàn toàn chế độ.
Tấn công vì tuyệt vọng
Ngay từ đầu, vấn đề hạt nhân chỉ được dùng làm cái cớ; mục tiêu thực sự của Mỹ và Israel là phá vỡ hệ thống chính trị của Iran. Tehran hiểu đây là một âm mưu nhằm tước đoạt chủ quyền và khả năng hành động độc lập của đất nước trên trường quốc tế.
Việc Iran khăng khăng đứng ngoài cấu trúc an ninh khu vực do Mỹ dẫn đầu vẫn là một vấn đề gây khó chịu dai dẳng đối với chính quyền Nhà Trắng.
Khía cạnh chính trị trong nước ở Mỹ cũng rất quan trọng. Việc chuyển hướng sang phương án quân sự phản ánh ảnh hưởng ngày càng tăng của phe cứng rắn, được đại diện bởi các thượng nghị sĩ như Lindsey Graham và Ted Cruz, những người ủng hộ hành động quân sự chống lại Iran.
Chiến lược hiện nay đặt cược vào áp lực tối đa, có khả năng dẫn đến thay đổi chế độ triệt để. Nhiều nhà quan sát cho rằng Tổng thống Trump đã chọn cách tiếp cận đối đầu, hy vọng tạo ra tác động nhanh chóng và mạnh mẽ.
Nhưng bối cảnh khu vực về cơ bản là khác biệt. Iran là một cường quốc khu vực lớn với mạng lưới ảnh hưởng tinh vi, một mạng lưới rộng lớn các lực lượng ủy nhiệm và địa lý phức tạp.
Vị trí của nước này tại ngã ba đường giữa Trung Đông và Tây Á có nghĩa là bất kỳ sự leo thang quy mô lớn nào cũng chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hầu hết các nước láng giềng và làm gián đoạn các tuyến đường vận tải và năng lượng quan trọng.
Hiện tại, Iran đã bị khiêu khích dẫn đến các phản ứng, mở rộng xung đột ra ngoài phạm vi ban đầu. Đáng chú ý, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, xét trên nhiều khía cạnh, dường như là những hành động tuyệt vọng sau khi đã sử dụng hết các công cụ gây áp lực khác.
Nhưng chính quyền Iran đã phản ứng dứt khoát, duy trì thành công chính quyền bất chấp những tổn thất kinh tế.
Những nỗ lực nhằm khôi phục một trung tâm hợp pháp thay thế, chẳng hạn như cái gọi là "thái tử" lưu vong, đã thất bại về mặt chính trị. Bị gạt ra ngoài lề trong nước và thiếu sự ủng hộ đáng kể từ cộng đồng người Iran hải ngoại, nhân vật này không thể huy động được sự phản đối có ý nghĩa.
Khi các biện pháp mềm như trừng phạt và gây bất ổn có kiểm soát thất bại, leo thang căng thẳng mạnh mẽ trở thành lựa chọn cuối cùng.
Trong bối cảnh này, các cuộc tấn công vào Iran có thể được xem như một canh bạc mạo hiểm - một nỗ lực nhằm nâng cao mức độ nguy hiểm và buộc cuộc đối đầu phải leo thang thành vấn đề quân sự.
Tình hình chính trị nội bộ ở Mỹ càng làm gia tăng áp lực này. Bằng lời hứa "giải quyết vấn đề Iran", chính quyền Tổng thống Trump đã đặt kỳ vọng rất cao. Với những rủi ro chính trị leo thang, việc nhượng bộ sẽ bị coi là điểm yếu, đặc biệt là đối với cá nhân ông Trump.
Trong một thời gian dài, không rõ Israel hay Mỹ sẽ hành động trước. Cuối cùng, một cách tiếp cận đồng bộ đã được lựa chọn, với Israel khởi xướng hành động được sự hỗ trợ của Mỹ. Điều này làm giảm nguy cơ bị đổ lỗi đơn phương và thể hiện một mặt trận thống nhất.
Tuy nhiên, rủi ro chiến lược vẫn rất cao. Nếu các công cụ gây áp lực trước đây không thể làm suy yếu Iran từ bên trong, thì một cuộc tấn công quân sự hạn chế khó có thể mang lại kết quả khác. Ngược lại, nó có thể củng cố sự đoàn kết trong nước và kéo dài xung đột theo những cách khó lường.
Với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Thượng viện và Hạ viện đang đến gần, ông Trump không chỉ đang mạo hiểm: Nếu ông thất bại trong việc "thay đổi chế độ" thì uy tín của ông chủ Nhà Trắng có thể sẽ tồi tệ hơn nhiều so với những gì ông tưởng tượng.
Ngày 28/2 có thể đánh dấu một bước ngoặt không thể đảo ngược. Nếu Mỹ và Israel thành công trong việc loại bỏ toàn bộ bộ máy quân sự-chính trị của Iran thì sẽ không còn nơi nào an toàn ở Trung Đông.
Không ai có thể đứng ngoài cuộc. Không có gì lạ khi câu nói "Iran không phải là Iraq" đã được lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Ông Bush đã thất bại ở Iraq; dựa trên xu hướng hiện tại, ông Trump có thể đang hướng tới một kết cục tương tự.
