Cải lương không mất đi khi còn người 'giữ lửa'

GD&TĐ - Dẫu sức hút của sân khấu cải lương không còn như thời hoàng kim, nhưng những câu vọng cổ chưa bao giờ ngừng ngân vang.

Cải lương, đờn ca tài tử có vị trí rất đặc biệt trong đời sống tinh thần của người dân miền Tây Nam Bộ.
Cải lương, đờn ca tài tử có vị trí rất đặc biệt trong đời sống tinh thần của người dân miền Tây Nam Bộ.

Những câu vọng cổ từ ký ức

Ở miền Tây Nam Bộ, cải lương và đờn ca tài tử không đơn thuần là những loại hình biểu diễn nghệ thuật. Đó còn là một phần đời sống tinh thần, gắn với những buổi sinh hoạt cộng đồng, những đêm đờn ca bên hiên nhà, những cuộc vui trong dịp lễ, Tết và cả những câu chuyện buồn vui của người dân sông nước.

Có những câu vọng cổ được người nghe thuộc nằm lòng, có những vở cải lương đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ. Từ những phận người trong Tình anh bán chiếu, chuyện tình ngang trái của Võ Đông Sơ - Bạch Thu Hà đến những câu chuyện giàu tình cảm gia đình, quê hương, cải lương từng đưa những tâm tư bình dị của người miền Tây lên sân khấu, để rồi từ sân khấu trở lại đời sống.

Thế nhưng, không khó để nhận ra cải lương đang đối mặt với nhiều thách thức. Các loại hình giải trí hiện đại ngày càng đa dạng, phương thức thưởng thức nghệ thuật thay đổi, sân khấu truyền thống khó duy trì sức hút rộng rãi như trước. Lớp khán giả gắn bó lâu năm với cải lương ngày càng lớn tuổi, trong khi việc thu hút người trẻ đến với loại hình nghệ thuật này vẫn là bài toán cần lời giải.

2aoborelsy0vxp6qpi5beally1ysqhtahhtjmyga-679.jpg
Cố Soạn giả - NSND Viễn Châu, người có thành tựu lớn với cải lương, đờn ca tài tử.

Dẫu vậy, sự thay đổi trong thị hiếu thưởng thức không đồng nghĩa với việc cải lương sẽ mai một. Bởi giá trị của một loại hình nghệ thuật không chỉ được đo bằng số lượng khán giả trong một đêm diễn, mà còn nằm ở khả năng lưu giữ ký ức, phản ánh đời sống và tạo nên bản sắc văn hóa của một cộng đồng.

Với người dân miền Tây, câu vọng cổ không chỉ để nghe mà còn để nhớ, để kể về quê hương, tình người và những điều đã đi qua trong cuộc đời. Đờn ca tài tử cũng vậy, từ sinh hoạt văn nghệ dân gian đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những giá trị ấy không dễ mất đi, nếu vẫn còn người yêu, người thực hành và những thế hệ sẵn lòng tiếp nối.

Trong bối cảnh đó, việc tỉnh Vĩnh Long khánh thành Công trình Văn hóa, du lịch Khu lưu niệm cố Soạn giả - NSND Viễn Châu tại xã Đôn Châu tối ngày 21/11 mang ý nghĩa vượt ra ngoài việc xây dựng một công trình tưởng niệm. Đây còn là nỗ lực tạo dựng không gian để công chúng tìm hiểu, thưởng thức và tiếp tục nuôi dưỡng tình yêu đối với nghệ thuật cải lương, đờn ca tài tử.

2aoborebmpkzef37opkbh2cuswo4k83d0v6afyby.jpg
Ông Nguyễn Quỳnh Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long phát biểu tri ân những đóng góp của cố Soạn giả - NSND Viễn Châu.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Quỳnh Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, khẳng định sự nghiệp và những giá trị nghệ thuật mà cố Soạn giả - NSND Viễn Châu để lại không chỉ góp phần làm rạng danh nghệ thuật cải lương, đờn ca tài tử Nam Bộ mà còn là niềm tự hào của quê hương Vĩnh Long. Tên tuổi và các tác phẩm của ông sẽ tiếp tục được trân trọng, gìn giữ, phát huy và lan tỏa đến các thế hệ hôm nay, mai sau.

Di sản của Viễn Châu và hành trình trao truyền

Sinh ra và lớn lên tại vùng đất Đôn Châu, cố Soạn giả - NSND Viễn Châu, tên thật Huỳnh Trí Bá, đã dành gần 70 năm hoạt động nghệ thuật để tạo nên dấu ấn đặc biệt trong lịch sử sân khấu cải lương Nam Bộ.

Từ niềm đam mê đàn ca vọng cổ, ông sớm khẳng định tài năng với đàn tranh. Năm 19 tuổi, ông đã được biết đến trên sân khấu cải lương. Sau khi lên Sài Gòn hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp vào cuối thập niên 1940, ông bước vào hành trình sáng tạo bền bỉ, để lại gia tài đồ sộ với hơn 2.000 bài ca vọng cổ và trên 50 vở cải lương.

2aoborebqomflag073bjrgzzmf8lc0ese7fib0ic.jpg
Tượng cố Soạn giả - NSND Viễn Châu đặt tại khu lưu niệm.

Đóng góp nổi bật của Viễn Châu là việc cải tiến, phát triển bài ca vọng cổ, đặc biệt là sáng tạo hình thức kết hợp giữa tân nhạc và vọng cổ, hình thành thể loại Tân cổ giao duyên. Sự kết hợp này mở ra cách thể hiện mới, giúp vọng cổ có thêm không gian biểu đạt, tiếp cận nhiều đối tượng công chúng và tạo nên dấu ấn riêng trong đời sống âm nhạc Nam Bộ.

Nhiều tác phẩm của ông như Tình anh bán chiếu, Võ Đông Sơ - Bạch Thu Hà, Chuyện tình Lan và Điệp, Tình mẫu tử, Sầu vương ý nhạc, Ông lão chèo đò… đã sống lâu trong lòng công chúng. Không chỉ viết nên những câu chuyện lay động người nghe, ông còn biết khai thác sở trường, chất giọng của từng nghệ sĩ để sáng tác tác phẩm phù hợp, góp phần tạo dựng tên tuổi cho nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương như Út Trà Ôn, Thành Được, Minh Cảnh, Minh Vương, Ngọc Giàu, Út Bạch Lan, Thanh Nga, Lệ Thủy, Thanh Kim Huệ...

2aoborelqwoyypkpocfjm30rm035ztk0sxbrx9do.jpg
Khán giả say sưa với những câu cải lương trong đêm khánh thành khu lưu niệm cố Soạn giả - NSND Viễn Châu tại xã Đôn Châu, tỉnh Vĩnh Long.

Những cống hiến ấy được Đảng, Nhà nước và công chúng ghi nhận qua danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1988, Nghệ sĩ Nhân dân năm 2012 và Huân chương Lao động hạng Ba năm 2014. Nhưng có lẽ, sự ghi nhận sâu sắc nhất đối với một người nghệ sĩ chính là việc những tác phẩm của ông vẫn được biểu diễn, được nhắc nhớ và tiếp tục chạm đến tình cảm của người yêu cải lương.

Để tri ân những đóng góp đó, tỉnh Vĩnh Long đã xây dựng khu lưu niệm trên diện tích 11.300m² tại quê hương của ông. Công trình có tổng mức đầu tư 70 tỷ đồng, trong đó 60 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa và 10 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh.

Đáng nói, nguồn vốn xã hội hóa chiếm phần lớn tổng mức đầu tư cho thấy sự đồng hành, chung tay của các doanh nghiệp, nhà tài trợ, văn nghệ sĩ, mạnh thường quân trong và ngoài tỉnh đối với công trình. Theo ông Nguyễn Quỳnh Thiện, sự quan tâm, ủng hộ của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hồ Chí Minh cùng các tổ chức, cá nhân đã góp phần quan trọng tạo nguồn lực để công trình hoàn thành.

2aoboreakd0hrx5azt2o4yrm2ppmyfrcp71psjpy.jpg
Khu lưu niệm cố soạn giả - NSND Viễn Châu.

Tuy nhiên, khánh thành khu lưu niệm mới là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để nơi đây thực sự trở thành không gian văn hóa sống động, nơi di sản không chỉ được trưng bày mà còn được thực hành, trải nghiệm và trao truyền. Tại buổi lễ, lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long đề nghị ngành văn hóa tiếp tục sưu tầm tư liệu, hình ảnh, hiện vật về cuộc đời, sự nghiệp của NSND Viễn Châu; phối hợp với nghệ sĩ, nghệ nhân tổ chức các hoạt động biểu diễn, giao lưu, giáo dục truyền thống định kỳ.

Đây cũng là hướng đi cần thiết để đưa cải lương, đờn ca tài tử đến gần hơn với thế hệ trẻ. Khi các em có cơ hội tìm hiểu về những nghệ sĩ tài danh, được nghe những câu vọng cổ, xem biểu diễn và trực tiếp trải nghiệm nhạc cụ truyền thống, di sản sẽ không còn là câu chuyện xa xưa trong sách vở mà trở thành một phần có thể cảm nhận trong đời sống hôm nay.

Cải lương có thể không còn ở thời kỳ hoàng kim, nhưng không có nghĩa là đã khép lại hành trình của mình. Chừng nào vẫn còn những người nghệ sĩ miệt mài trên sân khấu, những nghệ nhân giữ nhịp đàn, những khán giả còn thổn thức với câu vọng cổ và những không gian văn hóa được tạo dựng để thế hệ sau tiếp nối, chừng đó cải lương vẫn còn sức sống.

Khu lưu niệm cố Soạn giả - NSND Viễn Châu vì thế không chỉ là nơi tưởng nhớ một người đã dành cả đời cho nghệ thuật. Đó còn là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc văn hóa miền Tây. Và với những người yêu cải lương, câu trả lời cho nỗi lo về sự mai một có lẽ không nằm ở việc níu giữ quá khứ, mà ở cách làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay.

Cải lương không mất đi khi còn người giữ lửa.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ

Cảnh quan đảo Padar đẹp như thế giới thần tiên. Ảnh: Atlasobscura.com

Đảo cát hồng hiếm gặp

GD&TĐ - Nếu bình chọn những bãi biển lãng mạn nhất thế giới, Padar - hòn đảo với bãi cát hồng mơ màng - chắc chắn đứng đầu.