Hệ thống chính sách về phòng, chống bạo lực học đường hiện nay được xây dựng tương đối đầy đủ, tạo hành lang pháp lý cho việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện.
Trong đó, nòng cốt là Nghị định số 80/2017/NĐ-CP quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường. Đây là văn bản chuyên biệt và toàn diện nhất hiện nay về lĩnh vực này.
Ngoài Nghị định 80, Bộ GD&ĐT ban hành nhiều văn bản nhằm tăng cường các giải pháp phòng ngừa bạo lực học đường từ sớm, từ xa: quy định công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông; hướng dẫn công tác xã hội trong trường học; quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục... Cùng với đó là các văn bản chỉ đạo hằng năm, hoặc theo vụ việc của Bộ GD&ĐT nhằm tăng cường công tác bảo đảm an ninh, an toàn trường học…
Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành tương đối đầy đủ, song thực tiễn cho thấy tình trạng bạo lực học đường vẫn diễn biến phức tạp, tiếp tục là vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm.
Bạo lực học đường là hệ quả của nhiều yếu tố đan xen phức tạp, như môi trường gia đình, nhà trường, xã hội, yếu tố tâm lý lứa tuổi. Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội tồn tại không ít nội dung độc hại, làm gia tăng nguy cơ phát sinh hành vi lệch chuẩn.
Trong khi đó, lứa tuổi học sinh chưa đủ trưởng thành, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn trước xung đột trong học tập, sinh hoạt.
Ở góc độ thực thi chính sách, nhiều cơ sở giáo dục khó khăn về nguồn lực để triển khai hiệu quả các giải pháp phòng ngừa như đội ngũ tư vấn tâm lý học đường thiếu, chủ yếu kiêm nhiệm; hoạt động hỗ trợ tâm lý, phát hiện sớm học sinh có nguy cơ chưa thường xuyên, chuyên nghiệp.
Không ít vụ việc chỉ được phát hiện khi đã gây hậu quả hoặc lan truyền trên mạng xã hội, làm gia tăng tác động tiêu cực đối với học sinh, môi trường giáo dục.
Cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội ở một số địa phương chưa chặt chẽ, khiến việc quản lý, theo dõi và hỗ trợ học sinh thiếu tính liên tục…
Cũng cần nói thêm, dù hệ thống văn bản hiện hành đã quy định khá đầy đủ các biện pháp phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp, song cơ chế giám sát, đánh giá trách nhiệm và xử lý các tổ chức, cá nhân liên quan khi để xảy ra hoặc chậm xử lý các vụ việc bạo lực học đường chưa thật sự cụ thể. Điều này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi chính sách.
Mới đây, Bộ GD&ĐT đã có văn bản gửi các Sở GD&ĐT về việc tăng cường chấn chỉnh, xử lý, ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường trong cơ sở giáo dục. Những yêu cầu mới nhất của Bộ GD&ĐT cho thấy, bên cạnh xử lý nghiêm vi phạm, trọng tâm của công tác phòng, chống bạo lực học đường cần đặt ở khâu phòng ngừa.
Việc tổng rà soát các điều kiện bảo đảm an toàn trường học; phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm, tổ tư vấn tâm lý học đường; chủ động nắm bắt mâu thuẫn của học sinh ngay từ khi mới phát sinh; duy trì sự phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương là những giải pháp cần thiết để hạn chế nguy cơ phát sinh bạo lực.
Về lâu dài, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng môi trường giáo dục thực sự an toàn, nơi không chỉ trang bị kiến thức mà còn quan tâm sức khỏe tinh thần, kỹ năng sống và văn hóa ứng xử của học sinh.
Cùng tăng cường công tác tư vấn tâm lý học đường, cần đẩy mạnh giáo dục cảm xúc, kỹ năng giải quyết xung đột và sử dụng mạng xã hội an toàn; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quản lý, hỗ trợ học sinh.
Chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa phòng ngừa từ sớm, phát hiện và can thiệp kịp thời với cơ chế quy trách nhiệm rõ ràng, xử lý nghiêm vi phạm, công tác phòng, chống bạo lực học đường mới có thể chuyển từ ứng phó sang ngăn ngừa nguy cơ từ gốc.
