Thời gian qua, công tác này được triển khai ngày càng đa dạng, thiết thực, với nhiều hình thức như “Tuần sinh hoạt công dân” đầu và cuối khóa, hội thảo, tọa đàm, câu lạc bộ pháp luật, phiên tòa giả định, thi tìm hiểu pháp luật, sân khấu hóa, hội trại, diễn đàn… Hoạt động bồi dưỡng giáo viên Giáo dục công dân, Giáo dục kinh tế và pháp luật được duy trì thường xuyên; tài liệu phổ biến giáo dục pháp luật được triển khai kịp thời và sử dụng khá hiệu quả thông qua tích hợp vào các môn học, hoạt động giáo dục phù hợp.
Qua đó, phổ biến, giáo dục pháp luật góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh và cha mẹ học sinh; củng cố nền nếp, kỷ cương trường học, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và hạn chế vi phạm pháp luật trong ngành.
Tuy nhiên, hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật vẫn có những hạn chế. Ở một số nơi, nội dung thiên về truyền đạt quy định; hoạt động ngoại khóa chưa thực sự hấp dẫn, thời lượng và tài liệu hạn chế; tủ sách pháp luật chưa được khai thác hiệu quả; sự phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng liên quan chưa thường xuyên, trong khi nguồn lực đầu tư cho công tác này chưa đáp ứng yêu cầu.
Trong khi đó, đòi hỏi thực tiễn những biến đổi nhanh của đời sống đang đặt ra yêu cầu mới. Người học có thể nắm quy định nhưng vẫn lúng túng trước các tình huống cụ thể, như lừa đảo trên mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bản quyền, hợp đồng lao động, an toàn giao thông hay trách nhiệm khi sử dụng AI…
Bởi vậy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng ở việc giúp người học nắm quy định, mà phải hướng tới hình thành kỹ năng, ý thức tuân thủ pháp luật.
Muốn vậy, nội dung giáo dục trước hết phải gần với đời sống. Những vấn đề người học gặp hằng ngày cần trở thành chất liệu của bài học. Một tình huống thực tế về gian lận trong học tập, phát ngôn trên mạng xã hội, vi phạm bản quyền hay sử dụng công nghệ không đúng quy định có thể giúp người học hiểu pháp luật sâu hơn nhiều so với việc ghi nhớ hàng loạt điều khoản. Từ tình huống, học sinh, sinh viên được phân tích, tranh luận, lựa chọn cách xử lý và nhận diện hậu quả của từng hành vi.
Phương pháp cũng cần thay đổi theo hướng trải nghiệm và giải quyết vấn đề. Người học phải biết tìm nguồn pháp luật đáng tin cậy, kiểm chứng thông tin, xác định quyền và nghĩa vụ của mình, biết khi nào cần tìm đến cơ quan, tổ chức hoặc người có chuyên môn để được hỗ trợ... Đây là kỹ năng đặc biệt cần thiết trong môi trường số. Nhà trường cần tạo những kênh để người học được hỏi, được phản ánh và được giải quyết kiến nghị minh bạch.
Quan trọng hơn, nhà trường phải là nơi thực hành văn hóa tuân thủ pháp luật. Không thể yêu cầu người học đúng giờ nếu người dạy thường xuyên vi phạm giờ giấc; khó giáo dục trung thực nếu việc đánh giá thiếu minh bạch; càng khó yêu cầu tôn trọng quy định nếu chính nhà trường giải quyết công việc thiếu nhất quán.
Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật vì thế không thể chỉ trông vào những giờ học hay hoạt động tuyên truyền, mà phải được hình thành từ môi trường giáo dục và những hành vi hằng ngày. Khi người học tự giác lựa chọn cách ứng xử đúng ngay cả khi không có sự giám sát, giáo dục pháp luật mới thực sự đi vào đời sống.
