Nhìn từ quá khứ
Theo tờ The Wall Street Journal của Mỹ, Tổng thống Nga Putin hồi năm 2010 đã có một phát biểu nổi tiếng, đó là "Ai không nuối tiếc Liên Xô, kẻ đó không có trái tim. Ai muốn quay trở lại thời Liên Xô, người đó không có khối óc”.
Đúng 25 năm sau ngày Liên Xô sụp đổ (ngày 25/12/1991), người ta đã thử làm phép so sánh mô hình xã hội chủ nghĩa thời Liên Xô đặt trọng tâm vào kinh tế nhà nước với nước Nga theo đường hướng tư bản chủ nghĩa thân hữu hiện nay.
Tiếp đến, người ta đặt hai mô hình này trước một loạt cú sốc lớn như giá dầu lao dốc, các cuộc can dự quân sự ở nước ngoài tốn kém, bị phương Tây bao vây cô lập và nền kinh tế ốm yếu, để sau đó xét xem mô hình nào đủ sức tồn tại.
Nước Nga vẫn đứng vững bất chấp hàng loạt khó khăn
The Wall Street Journal cho rằng khi đối mặt với những thách thức kể trên, Liên Xô đã nhanh chóng sụp đổ. Tuy nhiên, cũng trong tình cảnh ngặt nghèo tương tự, chính quyền của ông Putin vẫn trụ vững, thậm chí còn phát triển.
Điều tạo ra sự khác biệt chính là ở chỗ Tổng thống Nga ưa chuộng chính sách tài khóa, tiền tệ thắt chặt, cùng với đó là khả năng áp đặt các biện pháp khắc khổ.
Theo tờ báo Mỹ, phương Tây thường giải thích Liên Xô sụp đổ là do nền kinh tế tập trung thiếu hiệu quả, nhưng đó chỉ là một phần.
Năm 1985, kinh tế Liên Xô tăng trưởng chậm lại nhưng vẫn duy trì được cân bằng ngân sách, các ngành kinh tế vẫn hoạt động, hàng hóa thiếu thốn nhưng chưa đến mức khiến người tiêu dùng phản kháng. Tuy nhiên, 4 năm sau, đình trệ chuyển sang khủng hoảng. Đến năm 1989, thâm hụt ngân sách lên tới 10% GDP.
Rào cản đối với tăng trưởng của Liên Xô thời đó được tờ báo Mỹ nhận định nằm ở mô hình kinh tế. Mô hình công nghiệp hóa hạng nặng lỗi thời đã tạo ra những nhóm lợi ích, hưởng lợi từ nền kinh tế yếu kém và đó cũng chính là các nhóm phản đối cải cách.
Các ngành công nghiệp nặng cùng với các tổ hợp công nghiệp-quân sự đa phần được nhà nước bao cấp, trong khi nguồn tài chính đó lẽ ra phải được đầu tư cho các nông trại tập thể đang rất cần tiền để mua phân bón và máy cày. Việc phân bổ lại nguồn lực tài chính theo cách này là không thể, mà lý do là vì các nhóm lợi ích.
Nga bắn pháo hoa chào mừng năm mới 2017 tại Moscow
Để tạo động lực tăng trưởng, Liên Xô áp dụng chính sách tài khóa thả nổi, cam kết tăng mạnh các khoản trợ cấp đối với ngành công nghiệp nặng và nông nghiệp để đổi lấy sự ủng hộ đối với các trương chình cải cách thị trường. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thị trường vay nợ của Liên Xô bị hạn chế nên tài khóa mở rộng chỉ còn biết trông chờ vào việc in tiền. Hệ quả là đồng ruble sụp đổ.
Các thị trường không còn minh bạch, bị tắc nghẽn và thiếu hụt hàng hóa. Đến cuối những năm 1980, người dân Liên Xô luôn phải xếp hàng dài chờ mua sữa và bánh mì.
Năm 1989, kinh tế Liên Xô chính thức rơi vào khủng hoảng khi giá cả trên thị trường chợ đen tăng phi mã. Đến năm 1991, nền kinh tế đổ vỡ, Điện Kremli không còn khả năng kiểm soát thuế và chi tiêu. Liên Xô sụp đổ.
Vũ khí kinh tế
Theo The Wall Street Journal, khi Liên Xô gặp khó khăn vào cuối những năm 1980, ông Putin đang là sĩ quan KGB ở Dresden, Đông Đức. Là người trải qua biến cố lịch sử, nhà lãnh đạo nước Nga thề sẽ không bao giời để tái diễn một thảm họa kiểu như vậy.
Bài học cốt lõi nhất mà ông Puti rút ra là: tránh để thâm hụt ngân sách lớn và lạm phát cao.
Lên nắm quyền từ năm 1999, ông Putin kiên trì thực thi chính sách kinh tế vi mô theo đường hướng bảo thủ. Chính điều này đã giúp ông vượt qua các cuộc khủng hoảng mà giới quan sát chắc mẩm rằng sẽ cuốn trôi chính quyền do ông đứng đầu.
Giữa năm 2014, giá dầu bắt đầu lao dốc, cùng lúc phương Tây áp đặt các lệnh cấm vận kinh tế nhằm vào Nga. Thế nhưng, ông Putin vẫn đứng vững.
