Các chuyên gia cho rằng, thay vì bắt trẻ phải tỏ ra quá hào hứng, cha mẹ nên giúp con hiểu công sức, thời gian và tình cảm phía sau mỗi món quà để hình thành lòng biết ơn một cách tự nhiên.
Không nên chỉ là “màn trình diễn”
Theo bà Diane Gottsman, chuyên gia về nghi thức xã giao tại Trường Nghi thức Texas (Mỹ), điều quan trọng khi nhận quà một cách lịch sự là thể hiện sự biết ơn. Vì vậy, nhiệm vụ của phụ huynh là chuẩn bị cho con trước.
Thực tế, nhiều cha mẹ vô tình tạo áp lực cho con bằng cách yêu cầu trẻ phải thể hiện sự hào hứng quá mức với mọi món quà. Không ít người còn chuẩn bị sẵn “kịch bản” dài dòng kiểu như: Con phải reo lên thích thú, ôm người tặng, hoặc nói thật nhiều lời cảm động.
Song, theo bà Diane Gottsman, đó không phải là điều cần thiết. Bà cho rằng, trẻ không cần phải “diễn” cảm xúc để làm hài lòng người lớn. Thay vào đó, điều quan trọng nhất là dạy trẻ phép lịch sự cơ bản: Mỉm cười và nói lời cảm ơn. “Hãy bảo trẻ chỉ cần mỉm cười và nói ‘cảm ơn’. Chỉ vậy thôi”, bà Gottsman nói.
Đặc biệt, bà cũng nhấn mạnh rằng, cha mẹ không nên ép trẻ ôm hôn để cảm ơn. Trẻ không nợ ai sự thể hiện tình cảm thông qua tiếp xúc cơ thể chỉ vì được nhận quà, kể cả trong các dịp lễ truyền thống. Thông điệp này ngày càng được nhiều chuyên gia đồng tình, bởi việc tôn trọng ranh giới cá nhân của trẻ cũng là một phần quan trọng trong giáo dục hiện đại.
Một yếu tố quan trọng khác là trẻ cần được “luyện tập” trước những tình huống xã hội. Nghe thì đơn giản, nhưng với trẻ nhỏ, việc kiểm soát cảm xúc khi mở quà thực ra không hề dễ dàng.
Một món đồ chơi không đúng sở thích, một cuốn sách trẻ đã có, hay đơn giản là cảm giác thất vọng khi không nhận được thứ mình mong chờ nhất… tất cả đều có thể khiến trẻ phản ứng rất thật lòng. Vì vậy, chuyên gia Diane Gottsman cho rằng, cha mẹ nên trò chuyện và luyện tập trước với con.
Cha mẹ có thể giải thích rằng, có lúc con sẽ nhận được món quà mình cực kỳ yêu thích. Tuy nhiên, cũng có lúc con sẽ nhận được món quà không đúng ý. Nhưng dù thế nào, người tặng cũng đã dành thời gian và suy nghĩ cho món quà đó. Khi hiểu rằng điều quan trọng không chỉ nằm ở món quà, mà còn ở tấm lòng người tặng, trẻ sẽ dễ học cách cư xử tinh tế hơn.
Để con học cách cho đi
Một trong những cách hiệu quả nhất để trẻ hiểu giá trị của quà tặng là để chính trẻ tham gia vào quá trình tặng quà cho người khác. Nếu điều kiện cho phép, cha mẹ có thể cho con cùng đi mua quà, tự tay gói quà, tham gia quyên góp cho trẻ em khó khăn, hoặc cùng chuẩn bị quà cho ông bà, bạn bè và người thân.
Theo bà Kerry Maunus, đồng sáng lập của “Turkey on the Table” - một cuốn sách và bộ dụng cụ hoạt động nhằm thúc đẩy lòng biết ơn, trải nghiệm này giúp trẻ hiểu được phía sau một món quà là cả sự cân nhắc và công sức.
Nhiều cha mẹ thường chỉ tập trung vào việc dạy con nhận quà lịch sự, nhưng lại quên rằng lòng biết ơn thường được hình thành mạnh mẽ hơn khi trẻ học cách cho đi. Khi tự tay chọn một món quà cho ai đó, trẻ sẽ bắt đầu hiểu tại sao người lớn phải suy nghĩ rất lâu, vì sao có người dành nhiều ngày chuẩn bị và tại sao đôi khi món quà không cần quá đắt tiền nhưng vẫn chứa nhiều tình cảm. Đó là nền tảng đầu tiên của sự đồng cảm.
Khi trẻ quá phấn khích, cha mẹ không nên vội gán nhãn “hư” hay “tham” cho con. Bởi, trong ngày lễ nói chung và Quốc tế Thiếu nhi nói riêng, đó thường là khoảng thời gian đầy phấn khích với trẻ nhỏ. Khi đó, các em được gặp nhiều người, ăn nhiều đồ ngọt, liên tục nhận quà và bị cuốn vào bầu không khí náo nhiệt. Trong trạng thái đó, việc trẻ mất kiên nhẫn, muốn xé tung tất cả quà ngay lập tức hoặc trở nên kích động là điều khá tự nhiên.
Bà Julie Ross, chuyên gia giáo dục nuôi dạy con và là tác giả cuốn sách “Nuôi dạy con thực tiễn trong thế kỷ 21”, cho rằng thay vì chỉ trích, cha mẹ nên bắt đầu bằng việc công nhận cảm xúc của trẻ.
“Nếu con bạn khó chịu với việc chờ đợi, trước tiên hãy nhận biết cảm xúc của chúng. Hãy nói, ‘Con có vẻ rất hào hứng với kỳ nghỉ lễ. Thật khó để chờ đợi, phải không?’”, bà Julie Ross chia sẻ về cách kiềm chế sự đòi hỏi quá đáng của trẻ trong dịp đặc biệt.
Theo bà, nhiều trẻ tiếp tục cư xử không đúng mực chỉ vì chúng cảm thấy người lớn chưa hiểu được cảm xúc của mình. Vậy nên, khi nhận ra, về cơ bản chúng ta đang nói, ‘Mẹ/Bố hiểu con cảm thấy thế nào’ và nhiều khi chính điều này sẽ chấm dứt hành vi không đúng mực”, chuyên gia nhận định.
Đây là một thay đổi rất quan trọng trong tư duy nuôi dạy con hiện đại: Thay vì chỉ tập trung sửa hành vi, cha mẹ cần nhìn vào cảm xúc đứng phía sau hành vi đó. Đôi khi, thứ cha mẹ nhìn thấy là “tham lam”, nhưng thực chất chỉ là sự háo hức của trẻ nhỏ.
Chỉ riêng việc thay đổi góc nhìn này cũng có thể giúp không khí gia đình nhẹ nhàng hơn rất nhiều trong các dịp lễ. Bởi khi cha mẹ không còn nhìn con bằng tâm thế thất vọng hay phán xét, họ sẽ dễ bình tĩnh để hướng dẫn trẻ hơn.
Kỹ năng phát triển theo độ tuổi
Nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy con chưa thực sự biết trân trọng quà tặng. Song, theo các chuyên gia phát triển trẻ em, điều này hoàn toàn bình thường. Trẻ nhỏ có thể học cách cư xử lịch sự từ sớm, nhưng để thực sự hiểu sâu sắc về lòng biết ơn lại là một quá trình dài hơn nhiều.
Ông Steven Meyers, Giáo sư tâm lý học tại Đại học Roosevelt và là nhà tâm lý học lâm sàng tại Chicago (Mỹ), chia sẻ trẻ nhỏ đơn giản là chưa phát triển đầy đủ năng lực này. Khi còn nhỏ, trẻ đơn giản là chưa đến giai đoạn mà sự phát triển nhận thức cho phép các em hiểu được trải nghiệm của người khác như thế nào.
Điều đó có nghĩa là nếu một đứa trẻ mở quà rồi vô tư nói rằng mình không thích món đó, chưa chắc đó là dấu hiệu của sự vô ơn hay hư. Rất có thể trẻ chỉ đang phản ứng theo đúng khả năng nhận thức hiện tại của mình. Điều trẻ cần nhất không phải áp lực, mà là sự hướng dẫn một cách đầy kiên nhẫn.
Các chuyên gia nhấn mạnh, việc nuôi dạy lòng biết ơn ở trẻ không thể thực hiện bằng những bài giảng đạo đức dài dòng hay sự xấu hổ. Thay vào đó, điều trẻ cần là được làm gương, luyện tập, cũng như được nhắc nhở nhẹ nhàng và có sự đồng hành kiên nhẫn từ người lớn.
Ngay cả khi cha mẹ đã chuẩn bị kỹ lưỡng, trẻ vẫn có thể có những khoảnh khắc rất “trẻ con”: Thất vọng vì món quà không như ý, lỡ nói điều thiếu tinh tế hoặc chỉ chăm chăm vào món đồ mình thích nhất.
Theo chuyên gia Diane Gottsman, điều quan trọng là người lớn cần giảm áp lực cho cả chính mình lẫn trẻ nhỏ. “Trẻ cần biết rằng, có những kỳ vọng về hành vi của chúng, nhưng cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình cũng cần giảm bớt áp lực cho con”, bà Gottsman nói.
