Sau này, ông là chính trị viên trung đội và được cử là đội trưởng đội bảo vệ Bác Hồ. Ngày 2/9/1945, ông chính là người đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ Bác trên lễ đài giữa Quảng trường Ba Đình lịch sử.
Nhớ mãi buổi chiều lịch sử 1/9/1945
Trung tướng Nam Long sinh năm 1921 tại huyện Hòa An (Cao Bằng) là một trong những cái nôi của phong trào cách mạng. Hòa An là quê của nhiều chiến sĩ cách mạng lão thành như Hoàng Đình Dong, Hoàng Siêu Hải… cho nên việc ông đến với cách mạng vào năm 1937 như một tất yếu. Năm đó ông vừa tròn 16 tuổi. Theo phả hệ, thì ông Dong, ông Hải là họ hàng bên ngoại của ông Nam Long.
Năm 1941, cùng với các ông Đàm Quang Trung, Vũ Lập, Hoàng Văn Thái, ông Nam Long được cử sang học quân sự tại Hoàng Phố (Trung Quốc) cho tới năm 1944 thì trở về.
Về đến Tổ quốc vừa lúc Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân (VNTTGPQ) được thành lập tại khu rừng Trần Hưng Đạo, ông và các đồng chí vinh dự được tham gia luôn.
Trong bức ảnh thành lập Đội VNTTGPQ, người cao cao cầm cờ đứng giữa chính là Vũ Nam Long, bên phải là ông Đàm Quang Trung. Đứng ngoài chỉ huy là Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Từ tháng 5/1945, ông được cử làm đội trưởng đội bảo vệ Bác. Cuối tháng 8, ông nhận nhiệm vụ tháp tùng Chủ tịch Hồ Chí Minh về Hà Nội.
Họ đi qua Bắc Kạn, Thái Nguyên và về đến Phú Thượng (làng Gạ) trọ ở đó một đêm. Hà Nội lúc này đã ngập cờ và hoa. Hôm sau xe đón mọi người đến nhà ông Trịnh Văn Bô tại 48 Hàng Ngang.
Ông Nam Long đã luôn có mặt tại ngôi nhà lịch sử này để bảo vệ Bác, khi cách mạng bắt đầu những ngày trứng nước. Ông là người đã chứng kiến đêm đêm khi chiếc máy chữ đánh tí tách, chính là lúc Hồ Chủ tịch viết bản Tuyên ngôn độc lập cho dân tộc.
Chiều 1/9/1945 trước ngày lễ trọng đại, Bác Hồ đã triệu tập một cuộc họp mặt thân mật với các chiến sĩ cách mạng từ chiến khu. Đa phần họ nằm trong trung đội Chiến sĩ Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân đầu tiên (25/34 người).
Các chiến sĩ Cao Bằng đi về Hà Nội làm 3 đợt. Hai chi đội đầu tiên đi theo đồng chí Võ Nguyên Giáp từ ATK về thẳng Hà Nội. Một chi đội dưới sự lãnh đạo của ông Đàm Quang Trung đánh chiếm xong tỉnh lị Thái Nguyên mới về Hà Nội.
Chi đội sau cùng dưới sự lãnh đạo của đội trưởng là Lê Quảng Ba, đội phó là Nông Thị Trưng, giải phóng xong Hòa An cũng kịp về đến Hà Nội vào chiều 31/8.
Theo lời kể của ông Nam Long, chiều 1/9 khi vào Bắc Bộ Phủ, ông đã gặp lại ở đây những đồng hương Cao Bằng khác như: ông Hoàng Siêu Hải, ông Đàm Quang Trung, ông Vũ Lập, bà Đàm Thị Loan, ông Hoàng Đình Dong…
Bác Hồ nói: Hôm nay trong căn phòng nhỏ ấm áp này, Bác rất vui được gặp những người anh em, các pi noọng, đồng chí, những người con quê hương cách mạng Cao Bằng, khu giải phóng Việt Bắc, Tây Bắc… về đây mừng ngày độc lập của nước nhà.
Đất nước này từ mai sẽ là của dân tộc Việt Nam, của người Kinh người Thổ, người Nùng, người Thái, Ê Đê… Trên con đường giải phóng chúng ta đã đi cùng nhau, cùng chịu đựng khó khăn, gian khổ hy sinh để giành độc lập.
Nay đất nước đã về ta, chính quyền đã về ta. Ngày mai, Chính phủ lâm thời nước Việt Nam mới sẽ tuyên bố trước đồng bào cả nước, tuyên bố với toàn thế giới, nước Việt Nam đã trở thành một nước tự do độc lập…
Mọi người có mặt trong phòng đều lặng đi xúc động. Nói xong, Hồ Chí Minh ngắm nhìn những gương mặt thân yêu của mình. Cuộc gặp mặt kết thúc nhanh gọn sau khi Bác giao nhiệm vụ cho những cán bộ sẽ giữ trọng trách trong ngày lễ trọng đại của ngày mai.
Bà Đàm Thị Loan được giao nhiệm vụ kéo cờ trong buổi lễ. Bà Nông Thị Trưng được giao nhiệm vụ chỉ huy đội dân quân gái các dân tộc diễu binh trên quảng trường.
Ông Đàm Quang Trung chỉ huy diễu binh đội chiến sĩ vệ quốc quân. Ông Nam Long (sau này là trung tướng Nam Long) đặc trách về bảo vệ Bác trên lễ đài. Cuối cùng ngày lễ lớn nhất của dân tộc đã đến - sáng 2/9/1945. Một chương mới của đất nước bắt đầu.
Lần gặp cuối cùng với Lãnh tụ kính yêu
Sau ngày 2/9/1945, con đường cách mạng tiếp tục trải dài và mở rộng ra nhiều hướng. Cuối tháng 9/1945, một số các đồng chí được phân công nam tiến như: Hoàng Đình Dong, Đức Thanh, Nam Long…
Riêng chi đội của ông Nam Long vào đến tận Sài Gòn hoàn thành nhiệm vụ rồi quay ra. Những người khác tham gia chiến đấu bảo vệ Hà Nội như ông Hoàng Siêu Hải (Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô đầu tiên), ông Đàm Quang Trung, ông Vũ Lập cũng tham gia quân đội và sau này đều là những cán bộ quân đội cao cấp, một số người đã ngã xuống trên chiến trường như ông Đàm Minh Viễn.
Từ năm 1950 - 1953, ông Nam Long làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 141, Sư 312. Tới khi đánh Điện Biên Phủ, ông làm Tham mưu trưởng Sư 304 tấn công Hồng Cúm.
Từ năm 1956 - 1959, ông làm Tham mưu trưởng Pháo binh rồi Phó Tư lệnh quân khu Tả Ngạn. Từ năm 1962 - 1966, ông làm Phó Tư lệnh quận khu 4 và sau đó làm Tư lệnh quân khu 4.
Tới năm 1967 mặt trận miền Nam nóng bỏng ông được cử vào làm Phó Tư lệnh B4 mặt trận Trị Thiên cho tới tận ngày giải phóng Sài Gòn. Một lần vào tháng 8/1969 ông Nam Long được ra Hà Nội đi học.
Sau khi học xong, ông tranh thủ về Cao Bằng thăm quê hương. Ông vừa đến Cao Bằng thì nhận được điện của Trung ương phải quay về gấp Hà Nội: Bác Hồ mệt nặng và muốn gặp!
Lập tức Tỉnh ủy Cao Bằng cử 2 lái xe đưa ông chạy suốt đêm về tới Hà Nội. Đêm 1/9, ông vào thăm Hồ Chủ tịch và gọi tên nhưng Bác chỉ gật gật. Sau này, mỗi khi kể lại kỷ niệm đó, ông Nam Long lại xúc động rơi nước mắt…
