Một nghiên cứu kéo dài suốt 10 năm do Đại học Anglia Ruskin (ARU) và Đại học Imperial College London thực hiện vừa công bố phát hiện đặc biệt: dấu vết giống tế bào hồng cầu được bảo tồn trong hóa thạch xương hàm của một con khủng long cổ đại có khối u.
Hóa thạch thuộc về loài Telmatosaurus transsylvanicus – khủng long ăn cỏ có mỏ vịt, sống tại khu vực nay là Romania cách đây khoảng 66–70 triệu năm.
Nghiên cứu bắt đầu từ năm 2016 khi Giáo sư Justin Stebbing, chuyên gia ung thư tại ARU, đọc được thông tin về mẫu hóa thạch có khối u trong xương hàm.
Đây là dạng u lành tính có tên ameloblastoma, cũng xuất hiện ở người, từ đó làm dấy lên câu hỏi về điểm chung ở cấp độ phân tử giữa ung thư cổ đại và hiện đại.
Đến năm 2017, một nhóm nghiên cứu liên ngành – gồm Tiến sĩ Biancastella Cereser (Đại học Imperial) và Giáo sư Pramodh Chandrasinghe (Sri Lanka) – bắt đầu phân tích hóa thạch bằng thiết bị khoan siêu nhỏ và kính hiển vi điện tử quét (SEM) có độ phân giải cao.
Kết quả cho thấy các cấu trúc giống như tế bào hồng cầu vẫn còn hiện diện trong mô xương hóa thạch.
Ông Stebbing nhận định: “Cho đến gần đây, hóa thạch chủ yếu được dùng để nghiên cứu các cấu trúc cứng như xương hoặc vỏ. Tuy nhiên, giờ đây, chúng ta có thể quan sát cả mô mềm – tức là chính phần ‘thịt’ của khối u.”
Phát hiện này mở ra khả năng sử dụng hóa thạch để truy nguyên nguồn gốc ung thư và hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của môi trường lên căn bệnh này qua hàng triệu năm.
Ông Stebbing giải thích thêm: “Protein, nhất là protein trong mô vôi hóa như xương, bền hơn DNA và ít bị phân hủy hay nhiễm tạp. Điều đó khiến chúng trở thành công cụ lý tưởng để nghiên cứu bệnh cổ đại như ung thư.”
Tuy không thể thu hồi DNA từ mẫu vật như trong phim “Công viên kỷ Jura”, nhóm nghiên cứu vẫn xác định được các protein trong mô mềm có khả năng tồn tại lâu dài.
Các nhà khoa học nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn hóa thạch lâu dài, để thế hệ nghiên cứu sau này tiếp tục khai thác tiềm năng của các kỹ thuật phân tích phân tử tiên tiến.
