Khi STEAM ‘chắp cánh’ cho văn hóa dân tộc

Gieo mầm bản sắc từ “gốc rễ”

Ở bậc học mầm non, mỗi trải nghiệm đều có thể trở thành “hạt giống” đầu tiên hình thành nhân cách và nhận thức cho trẻ. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khi trẻ em có điều kiện tiếp cận đa dạng nền văn hóa, việc gìn giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc ngay từ sớm càng trở nên cần thiết.

Không ít chuyên gia cho rằng, thiếu nền tảng từ sớm khiến trẻ dễ rơi vào tình trạng tiếp nhận nhiều nhưng thiếu chiều sâu, thậm chí xa rời cội nguồn. Vì vậy, giáo dục văn hóa dân tộc cần được đặt trong định hướng phát triển toàn diện, thay vì chỉ dừng ở hoạt động bổ trợ.

Theo ông Lưu Tiến Quang – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk, đưa yếu tố văn hóa dân tộc vào giáo dục mầm non không thể làm theo cách áp đặt hay rập khuôn, mà cần được tổ chức linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng tiếp nhận của trẻ nhỏ.

“Khi văn hóa không còn là kiến thức để ghi nhớ mà trở thành trải nghiệm sống động trong từng hoạt động học tập, trẻ sẽ tiếp nhận bằng cảm xúc và sự hứng thú. Chính những trải nghiệm giản dị nhưng sâu sắc đó dần bồi đắp nên nền tảng nhân cách vững chắc, tạo tiền đề cho sự phát triển lâu dài của mỗi cá nhân và của cả thế hệ tương lai”, ông Quang nhấn mạnh.

Trong xu thế đổi mới, giáo dục STEAM được xem là hướng tiếp cận phù hợp để tổ chức các hoạt động học tập theo hướng trải nghiệm. Việc kết hợp giữa yếu tố hiện đại và giá trị truyền thống góp phần tạo nên môi trường học tập gần gũi, giúp trẻ tiếp cận văn hóa dân tộc một cách tự nhiên.

Khi “bản sắc Tây Nguyên” vào lớp học

Tại Trường Mầm non Rạng Đông (phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk), việc tích hợp STEAM với giáo dục văn hóa dân tộc được triển khai thông qua chuyên đề “Lễ hội bản sắc Tây Nguyên” cấp cụm, với sự tham gia của 31 cơ sở giáo dục trong Cụm chuyên môn số 11.

Tại buổi sinh hoạt, bà H’Wal Buôn Krông – Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh, ứng dụng STEAM không chỉ là đổi mới phương pháp dạy học, mà còn là cơ hội để đưa văn hóa dân tộc đến gần hơn với trẻ.

STEAM là hành trình để trẻ khám phá thế giới thông qua trải nghiệm thực tế. Khi lồng ghép với văn hóa dân tộc, hành trình ấy càng trở nên ý nghĩa, bởi trẻ không chỉ học về khoa học hay kỹ năng mà còn được tiếp cận với những giá trị truyền thống ngay trong môi trường học tập của mình.

Cụ thể, trong các hoạt động trải nghiệm, trẻ được tham gia dệt thổ cẩm, nặn gốm, tìm hiểu hoạt động giã gạo, gùi nước, nhận biết nhạc cụ truyền thống, trang phục và các lễ hội đặc trưng của vùng Tây Nguyên. Những hoạt động tưởng chừng quen thuộc ấy lại trở thành “chất liệu sống” quý giá để tổ chức các bài học theo định hướng STEAM.

Tự tay thực hiện, quan sát và sáng tạo, trẻ không chỉ hiểu về quy trình, đặc điểm của từng hoạt động mà còn phát triển kỹ năng vận động, tư duy và cảm thụ nghệ thuật. Quan trọng hơn, văn hóa không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành trải nghiệm gần gũi, sinh động trong đời sống học đường.

Không chỉ ở các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa, nhiều cơ sở giáo dục mầm non còn linh hoạt đưa yếu tố vùng miền vào STEAM thông qua âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn.

Ở Trường Mẫu giáo Hoa Sen (xã Liên Sơn), hoạt động STEAM là một hành trình âm nhạc đầy màu sắc, là dịp để các bé được hòa mình với những làn điệu âm nhạc đặc trưng, sự đa dạng văn hóa của ba miền.

Các hoạt động được tổ chức theo hướng trải nghiệm, kết hợp âm nhạc, vận động và tương tác, qua đó giúp trẻ phát triển tư duy, khả năng cảm thụ và kỹ năng giao tiếp – những yếu tố cốt lõi của giáo dục STEAM.

Từ những màn múa lân sôi động trong tiếng trống rộn ràng, đến làn điệu dân ca Nam Bộ mộc mạc, trong trẻo hay âm hưởng dân ca Ê Đê đậm chất núi rừng, mỗi tiết mục đều mở ra cho trẻ một “cánh cửa” cảm nhận văn hóa theo cách gần gũi, sinh động.

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy việc đưa STEAM vào giáo dục mầm non không chỉ là đổi mới phương pháp dạy học, mà còn là cách để giáo dục mầm non góp phần gìn giữ “hồn cốt” dân tộc trong dòng chảy hội nhập ngày càng sâu rộng.