Trong bối cảnh bùng nổ thông tin hiện nay, mạng xã hội đã trở thành một kênh tiếp nhận tri thức phổ biến của xã hội, đặc biệt là đối với học sinh, sinh viên. Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện lợi đó là sự gia tăng nhanh chóng của tin giả, thông tin sai lệch với mức độ tinh vi ngày càng cao.
Điều đáng nói không chỉ là nội dung sai lệch, mà là tốc độ lan truyền chóng mặt của thông tin đó, kéo theo hàng loạt bình luận hoài nghi, thậm chí phủ nhận những giá trị đã được kiểm chứng.
Từ góc độ của một giảng viên Toán học, tôi nhận thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở việc thông tin đúng hay sai, mà sâu xa hơn là năng lực tiếp nhận, phân tích và kiểm chứng thông tin của người học.
Toán học rèn luyện cho người học khả năng suy luận logic, tư duy hệ thống và thói quen kiểm chứng. Trong Toán học, mọi kết luận đều phải được xây dựng trên cơ sở lập luận chặt chẽ. Không có chỗ cho suy đoán cảm tính hay những khẳng định thiếu căn cứ.
Nếu thiếu tư duy phản biện, người tiếp nhận rất dễ bị cuốn theo cách trình bày mà không nhận ra bản chất vấn đề.
Từ thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy rằng trách nhiệm của giảng viên Toán học không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức chuyên môn, mà còn là:
Trang bị cho sinh viên năng lực tư duy logic
Hình thành thói quen kiểm chứng thông tin
Bồi dưỡng tinh thần độc lập và phản biện
Trong thời đại số, tin giả không chỉ đơn thuần là thông tin sai, mà còn có thể làm xói mòn niềm tin, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội. Nếu người học không có khả năng tự sàng lọc thông tin, họ rất dễ bị dẫn dắt bởi những lập luận thiếu căn cứ nhưng được trình bày hấp dẫn.
Tôi tin rằng, khi mỗi sinh viên đều có khả năng suy nghĩ độc lập, biết kiểm chứng và đánh giá thông tin một cách khoa học, thì việc bảo vệ những giá trị đúng đắn sẽ không còn là nhiệm vụ mang tính áp đặt, mà trở thành một năng lực nội tại.
Đó cũng chính là sứ mệnh của người giảng viên trong thời đại mới KHÔNG CHỈ DẠY KIẾN THỨC MÀ CÒN DẠY CÁCH TƯ DUY ĐÚNG ĐẮN.
Góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ bắt đầu từ những vấn đề lớn lao, mà trước hết đến từ việc xây dựng một thế hệ có khả năng nhận diện sự thật, kiên định với những giá trị đúng đắn và có bản lĩnh trước những luồng thông tin sai lệch.
Có video lãnh đạo phát biểu gây sốc, có những hình ảnh chống phá, bôi nhọ Đảng và Nhà nước lan truyền nhanh có hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội nhưng hoàn toàn là giả. Nhiều người đang tin vào một “sự thật” được tạo ra chỉ bằng vài cú nhấp chuột của trí tuệ nhân tạo.
Thời đại của deepfake — công nghệ ứng dụng AI để tạo ra hình ảnh, video và giọng nói giả giống thật đến mức khó phân biệt. Khi tin giả không còn là vài dòng chữ vô danh mà có thể mang gương mặt thật, giọng nói thật và cảm xúc thật. Cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng cũng bước vào một thách thức chưa từng có: bảo vệ niềm tin của con người giữa ma trận thông tin thật – giả đan xen.
Khi tin giả có thể nói bằng giọng thật
Có học sinh khoa Toán của trường Đại học Tân Trào tâm sự với tôi rằng:
Em rất tò mò khi thấy đoạn video có tiêu đề vô cùng “câu khách”: “Có một sự thật khác được che giấu trong bài giảng lịch sử…” em cũng ngỡ ngàng, sửng sốt với “sự thật” mà người ta tung ra. Định hùa theo mọi người nhưng với tư duy của một sinh viên sư phạm Toán khiến em khựng lại. “Có cái gì đó sai sai ấy nhỉ, sao một số dữ liệu họ đưa ra cái thì bị làm mờ, cái thì không rõ chữ. Sao tự nhiên họ lại đưa ra thông tin vào đúng thời điểm nhạy cảm này?…”.
Một câu chuyện nhỏ nhưng bài học thì không hề nhỏ. Hiện trạng thực tế là chỉ vài phút sau khi xem một đoạn video trên TikTok, nhiều người đã vội vàng chia sẻ với tâm trạng hoang mang: Một lãnh đạo phát biểu gây sốc, một giáo viên bị cắt ghép lời nói, một clip “nóng” gắn khuôn mặt người nổi tiếng, hay thậm chí giọng nói giả của người thân gọi điện vay tiền khẩn cấp. Điều đáng sợ nhất không còn là “tin giả”, mà là tin giả ngày nay giống thật đến mức con người bắt đầu nghi ngờ cả sự thật.
Trong thời đại AI và deepfake, điều nguy hiểm nhất không chỉ là một video giả hay một phát ngôn bị cắt ghép, mà là sự xói mòn niềm tin xã hội - nền móng quan trọng của ổn định chính trị, đoàn kết dân tộc và sự đồng thuận xã hội. Đó cũng chính là lý do bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hôm nay không còn là vấn đề lý luận đơn thuần, mà đã trở thành yêu cầu sống còn trên không gian mạng. Các thế lực xấu hiện nay không còn sử dụng những phương thức tuyên truyền thô cứng hay chỉ sử dụng những luận điệu công kích trực diện như trước. Họ tận dụng AI, mạng xã hội và thuật toán lan truyền để tác động vào tâm lý đám đông bằng những nội dung ngắn, cảm xúc mạnh, khó kiểm chứng.
Một video deepfake có tiêu đề hấp dẫn, giật gân có thể khiến người xem hoài nghi về cán bộ, một thông tin sai lệch có thể làm méo mó nhận thức của giới trẻ, còn hàng nghìn bình luận tiêu cực lặp đi lặp lại có thể tạo ra cảm giác “điều sai đang trở thành điều đúng”. Âm thầm nhưng nguy hiểm hơn cả là chiến lược làm người dân mất niềm tin: mất niềm tin vào thông tin chính thống, mất niềm tin vào thể chế, mất niềm tin vào giá trị thật – giả, và cuối cùng là thờ ơ với chính trị, với trách nhiệm công dân. Khi con người không còn biết tin vào điều gì, đó cũng là lúc nền tảng tư tưởng dễ bị lung lay nhất.
Trong cuộc chiến này, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ còn là nhiệm vụ của báo chí hay lực lượng chuyên trách, mà đang trở thành bài toán cấp thiết của giáo dục, của nhận thức xã hội và của từng người dân trên không gian mạng.
Khi niềm tin trở thành mục tiêu tấn công.
Trước đây, một thông tin sai lệch thường cần thời gian để lan truyền. Nhưng hiện nay, chỉ một video dài 30 giây cũng có thể tiếp cận hàng triệu lượt xem trong vài giờ. Nguy hiểm hơn, AI đang khiến mọi thứ trở nên “thật” hơn bao giờ hết: giả giọng nói, giả khuôn mặt, giả biểu cảm, giả cả ngữ cảnh. Nhiều vụ việc thời gian qua cho thấy: người dân bị lừa chuyển tiền vì nghe đúng giọng người thân; học sinh bị bôi nhọ bằng ảnh ghép AI; nhiều clip cắt ghép phát ngôn gây hoang mang dư luận; các trang mạng sử dụng tiêu đề kích động, xuyên tạc để câu tương tác. Đáng lo ngại hơn cả là việc một bộ phận giới trẻ đang dần tiếp nhận thông tin theo cảm xúc thay vì kiểm chứng. Chỉ cần một video có nhạc buồn, vài dòng phụ đề mạnh, hàng nghìn bình luận đồng cảm là đủ khiến nhiều người tin đó là sự thật. Trong thời đại “mỗi người dân là một nhà phát tán thông tin”, tốc độ lan truyền đôi khi còn nhanh hơn tốc độ kiểm chứng. Và đó chính là mảnh đất màu mỡ để các luận điệu sai trái, xuyên tạc len lỏi, tác động âm thầm đến nhận thức xã hội.
Cuộc chiến mới không chỉ nằm ngoài đời thực mà còn ở trên điện thoại
Ngày nay, mặt trận tư tưởng không còn chỉ diễn ra trên báo giấy hay diễn đàn truyền thống mà xuất hiện: trong từng video TikTok, từng livestream, từng hội nhóm Facebook, từng đoạn clip ngắn trên YouTube, thậm chí trong những bình luận tưởng như vô hại. Một người trẻ có thể dành 5–7 giờ mỗi ngày trên không gian mạng nhưng lại rất ít kỹ năng kiểm chứng thông tin. Họ biết cách tạo video, chỉnh ảnh, dùng AI… nhưng chưa chắc biết: phân biệt nguồn tin chính thống, nhận diện nội dung thao túng cảm xúc, kiểm tra video deepfake, hay tự bảo vệ mình trước “bẫy thông tin”. Họ rất dễ bị lợi dụng, dụ dỗ để tiếp tay cho những dối tượng xấu, các thế lực thù địch Đảng, quấy phá Đảng. Đây là vấn đề rất đáng suy nghĩ và cần được quan tâm.
“Sức đề kháng số” phải bắt đầu từ giáo dục
Không thể chống tin giả lâu dài chỉ bằng việc gỡ bài hay xử phạt. Điều quan trọng hơn là tạo ra một thế hệ có “miễn dịch thông tin”. Cũng giống như cơ thể cần kháng thể để chống virus, người dùng mạng xã hội hôm nay cần “sức đề kháng số” để chống lại tin giả và deepfake.
Tôi đã nhận ra điều này bằng trải nghiệm thực tế của một giáo viên dạy Toán. Có lần khi trao đổi với học sinh, có em hỏi: “Cô ơi, trên mạng nói chỗ này, chỗ kia trong sách giáo khoa không đúng, vậy tụi em nên tin cái nào?”. Thay vì trả lời ngay, tôi đã hỏi lại: “Theo em, làm sao để biết thông tin đó đúng hay sai?”. Ban đầu, các em lúng túng. Nhưng khi được gợi ý so sánh nguồn, kiểm tra dẫn chứng, phân tích lập luận, các em dần nhận ra rằng không phải thông tin nào “nghe có vẻ hợp lý” cũng là sự thật.
Trải nghiệm ấy giúp tôi nhận ra sứ mệnh của người giáo viên không chỉ là truyền thụ tri thức sẵn có, mà là trang bị cho người học phương pháp luận để tự tìm ra lời giải. Trong một thế giới đầy nhiễu loạn thông tin, đây chính là trách nhiệm cốt lõi của một giáo viên Toán: Biến những con số và định lý thành công cụ tư duy phản biện, giúp thế hệ trẻ hình thành “màng lọc” trí tuệ để không bị cuốn theo những lập luận cảm tính.
Từ trải nghiệm cá nhân, tôi thiết nghĩ, trong công cuộc đấu tranh bảo vệ lẽ phải, bảo vệ đất nước - giáo dục phải đi trước một bước. Nhà trường không chỉ dạy kiến thức, mà cần: dạy kỹ năng kiểm chứng thông tin, kỹ năng phản biện, văn hóa ứng xử trên mạng, khả năng nhận diện thao túng truyền thông. Một học sinh, sinh viên biết đặt câu hỏi: “Nguồn này từ đâu?” “Video này có bị cắt ghép không?” “Ai được lợi từ việc lan truyền thông tin này?” … sẽ khó bị dẫn dắt hơn rất nhiều. Đó cũng chính là nền tảng của một xã hội tỉnh táo trước thông tin độc hại.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI không chỉ là phản bác luận điệu sai trái, mà còn là bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin xã hội và bảo vệ khả năng nhận thức đúng đắn của người dân - đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong cuộc chiến ấy, giáo dục đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Một học sinh biết kiểm chứng thông tin, biết phản biện trước các clip giật gân, biết đặt câu hỏi trước những nội dung kích động… sẽ khó bị dẫn dắt bởi tin giả hơn rất nhiều.
Báo chí chính thống phải thay đổi cách tiếp cận
Trong cuộc cạnh tranh thông tin hiện nay, báo chí chính thống không thể chậm hơn mạng xã hội. Hơn thế nữa, báo chí chính thống cũng cần đổi mới mạnh mẽ cách truyền tải. Trên chiến trường không gian mạng, thông tin đúng phải đủ nhanh, đủ hấp dẫn và đủ gần gũi để giữ được vai trò định hướng dư luận. Nếu báo chí chậm hơn mạng xã hội, khoảng trống niềm tin rất dễ bị lấp đầy bởi tin giả và những luận điệu xuyên tạc. Nếu thông tin đúng nhưng khô cứng, còn tin giả lại hấp dẫn, cảm xúc và lan truyền nhanh, người trẻ sẽ rất dễ bị cuốn theo. Muốn giữ vai trò định hướng, báo chí cần: nhanh hơn, gần gũi hơn, trực quan hơn, sử dụng ngôn ngữ số hiện đại hơn. Những video ngắn giải thích sự thật, đồ họa trực quan, podcast, clip phản biện nhanh… chính là cách báo chí bước vào “mặt trận mới”. Bảo vệ nền tảng tư tưởng hôm nay không chỉ là viết đúng, mà còn phải truyền tải đúng cách để người dân muốn nghe, muốn đọc và muốn tin.
Trường Đại học Tân Trào quyết tâm bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng trong thời đại mới
Không ai có thể ngăn công nghệ phát triển nhưng chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng: bản lĩnh số, văn hóa số, trách nhiệm số.
Thầy và trò trường Đại Học Tân Trào phát động các chương trình hoạt động “lá chắn mềm” gần gũi, thiết thực nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên số như: Tổ chức chương trình “Sinh viên Tân Trào với không gian mạng sạch”, hướng dẫn sinh viên nhận diện tin giả, Deepfake và kỹ năng kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội. Thành lập đội “Phản ứng nhanh truyền thông số” gồm giảng viên và sinh viên trẻ nhằm lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc về Đảng và Nhà nước trên không gian mạng. Lồng ghép nội dung giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức số và văn hóa ứng xử trên mạng vào các buổi sinh hoạt công dân đầu khóa và hoạt động Đoàn – Hội. Phối hợp với lực lượng công an, chuyên gia an ninh mạng tổ chức tọa đàm “An toàn thông tin và trách nhiệm công dân số”, giúp sinh viên hiểu rõ tác hại của tin giả, Deepfake và hành vi phát tán thông tin sai sự thật.
Triển khai mô hình “Mỗi đoàn viên là một tuyên truyền viên tích cực”, khuyến khích sinh viên chia sẻ thông tin chính thống, lan tỏa giá trị tốt đẹp và góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại mới không còn là khẩu hiệu mang tính lý luận đơn thuần, mà đang trở thành yêu cầu rất thực tế của đời sống hôm nay. Bởi nếu không bảo vệ được sự thật, con người sẽ rất dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc. Và nếu để niềm tin bị thao túng, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại trên màn hình điện thoại.
