Ảnh minh hoạ (nguồn: vov.vn)
Khi tin giả có thể nói bằng giọng thật
Đã có sinh viên ngành Sư phạm Toán của trường Đại học Tân Trào tâm sự với tôi rằng:
Em rất tò mò khi thấy đoạn video có tiêu đề vô cùng “câu khách”: “Có một sự thật khác được che giấu trong bài giảng lịch sử” em cũng ngỡ ngàng, sửng sốt với “sự thật” mà người ta tung ra. Định hùa theo mọi người nhưng với tư duy của một sinh viên sư phạm Toán khiến em dừng lại suy nghĩ. “Có điều gì đó chưa thuyết phục, sao một số dữ liệu họ đưa ra cái thì bị làm mờ, cái thì không rõ chữ. Sao tự nhiên họ lại đưa ra thông tin vào đúng thời điểm nhạy cảm này?”.
Một câu chuyện nhỏ nhưng bài học thì không hề nhỏ. Hiện trạng thực tế là chỉ vài phút sau khi xem một đoạn video trên TikTok, nhiều người đã vội vàng chia sẻ với tâm trạng hoang mang: Một lãnh đạo phát biểu gây sốc, một giáo viên bị cắt ghép lời nói, một clip “nóng” gắn khuôn mặt người nổi tiếng, hay thậm chí giọng nói giả của người thân gọi điện vay tiền khẩn cấp. Điều đáng sợ nhất không còn là “tin giả”, mà là tin giả ngày nay giống thật đến mức con người bắt đầu nghi ngờ cả sự thật.
Trong thời đại AI và deepfake, điều nguy hiểm nhất không chỉ là một video giả hay một phát ngôn bị cắt ghép mà là sự xói mòn niềm tin xã hội - nền móng quan trọng của ổn định chính trị, đoàn kết dân tộc và sự đồng thuận xã hội. Âm thầm nhưng nguy hiểm hơn cả là chiến lược làm người dân mất niềm tin: mất niềm tin vào thông tin chính thống, mất niềm tin vào thể chế, mất niềm tin vào giá trị thật - giả, và cuối cùng là thờ ơ với chính trị, với trách nhiệm công dân. Khi con người không còn biết tin vào điều gì, đó cũng là lúc nền tảng tư tưởng dễ bị lung lay nhất.
Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng càng có ý nghĩa chiến lược. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị đã khẳng định nhiệm vụ tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cũng nhấn mạnh yêu cầu: “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên quyết và thường xuyên đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch” nhằm giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Đại hội XIII cũng xác định cần “làm tốt công tác tư tưởng, lý luận”, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời trên internet và mạng xã hội để nâng cao “sức đề kháng” trước các thông tin xấu độc, xuyên tạc. Đây không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị, của toàn xã hội, đặc biệt là đội ngũ trí thức, nhà giáo và thế hệ trẻ, những chủ thể trực tiếp tham gia, kiến tạo và lan tỏa thông tin trong môi trường số, xây dựng môi trường không gian mạng an toàn, lành mạnh, giàu tính định hướng xã hội chủ nghĩa.
Khi niềm tin trở thành mục tiêu tấn công
Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ người dân sử dụng internet và mạng xã hội cao trong khu vực, với gần 80 triệu người dùng internet và hơn 70 triệu tài khoản mạng xã hội. Đây vừa là cơ hội lớn để lan tỏa thông tin tích cực, vừa là môi trường dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng để phát tán tin giả, thông tin sai lệch và các luận điệu xuyên tạc. Chỉ riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã ghi nhận hàng nghìn vụ việc lừa đảo trực tuyến có liên quan đến việc giả mạo hình ảnh, giọng nói bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiều người dân đã bị lừa chuyển tiền sau khi nhận được các cuộc gọi sử dụng công nghệ deepfake giả giọng nói người thân. Đồng thời, các nền tảng mạng xã hội lớn như Facebook và TikTok cũng đã phối hợp xử lý, gỡ bỏ gần 16.000 nội dung vi phạm, trong đó riêng Facebook đã chặn, gỡ gần 9.000 bài viết có nội dung chống phá Đảng và Nhà nước. Những con số ấy cho thấy cuộc đấu tranh bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin và giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trước đây, một thông tin sai lệch thường cần thời gian để lan truyền. Nhưng hiện nay, chỉ một video dài 30 giây cũng có thể tiếp cận hàng triệu lượt xem trong vài giờ. Nguy hiểm hơn, AI đang khiến mọi thứ trở nên “thật” hơn bao giờ hết: giả giọng nói, giả khuôn mặt, giả biểu cảm, giả cả ngữ cảnh. Nhiều vụ việc thời gian qua cho thấy: người dân bị lừa chuyển tiền vì nghe đúng giọng người thân; học sinh bị bôi nhọ bằng ảnh ghép AI; nhiều clip cắt ghép phát ngôn gây hoang mang dư luận; các trang mạng sử dụng tiêu đề kích động, xuyên tạc để câu tương tác. Đáng lo ngại hơn cả là việc một bộ phận giới trẻ đang dần tiếp nhận thông tin theo cảm xúc thay vì kiểm chứng. Chỉ cần một video có nhạc buồn, vài dòng phụ đề mạnh, hàng nghìn bình luận đồng cảm là đủ khiến nhiều người tin đó là sự thật. Trong thời đại “mỗi người dân là một nhà phát tán thông tin”, tốc độ lan truyền đôi khi còn nhanh hơn tốc độ kiểm chứng. Và đó chính là mảnh đất màu mỡ để các luận điệu sai trái, xuyên tạc len lỏi, tác động âm thầm đến nhận thức xã hội.
Cuộc chiến mới không chỉ nằm ngoài đời thực mà còn ở trên điện thoại
Ngày nay, mặt trận tư tưởng không còn chỉ diễn ra trên báo giấy hay diễn đàn truyền thống mà xuất hiện: trong từng video TikTok, từng livestream, từng hội nhóm Facebook, từng đoạn clip ngắn trên YouTube, thậm chí trong những bình luận tưởng như vô hại. Một người trẻ có thể dành 5-7 giờ mỗi ngày trên không gian mạng nhưng lại rất ít kỹ năng kiểm chứng thông tin. Họ biết cách tạo video, chỉnh ảnh, dùng AI… nhưng chưa chắc biết: phân biệt nguồn tin chính thống, nhận diện nội dung thao túng cảm xúc, kiểm tra video deepfake, hay tự bảo vệ mình trước “bẫy thông tin”. Họ rất dễ bị lợi dụng, dụ dỗ để tiếp tay cho các đối tượng xấu, các thế lực thù địch chống phá Đảng và Nhà nước.
“Sức đề kháng số” phải bắt đầu từ giáo dục
Không thể chống tin giả lâu dài chỉ bằng việc gỡ bài hay xử phạt. Điều quan trọng hơn là tạo ra một thế hệ có “miễn dịch thông tin”. Cũng giống như cơ thể cần kháng thể để chống virus, người dùng mạng xã hội hôm nay cần “sức đề kháng số” để chống lại tin giả và deepfake.
Tôi đã nhận ra điều này bằng trải nghiệm thực tế của một giảng viên dạy Toán. Có lần khi trao đổi với sinh viên, có em hỏi: “Cô ơi, trên mạng nói chỗ này, chỗ kia trong sách giáo khoa không đúng, vậy tụi em nên tin cái nào?”. Thay vì trả lời ngay, tôi đã hỏi lại: “Theo em, làm sao để biết thông tin đó đúng hay sai?”. Ban đầu, các em lúng túng. Nhưng khi được gợi ý so sánh nguồn, kiểm tra dẫn chứng, phân tích lập luận, các em dần nhận ra rằng không phải thông tin nào “nghe có vẻ hợp lý” cũng là sự thật.
Trải nghiệm ấy giúp tôi nhận ra sứ mệnh của người giảng viên không chỉ là truyền thụ tri thức sẵn có, mà là trang bị cho người học phương pháp luận để tự tìm ra lời giải. Trong một thế giới đầy nhiễu loạn thông tin, đây chính là trách nhiệm cốt lõi của một giảng viên giảng dạy môn Toán: Biến những con số và định lý thành công cụ tư duy phản biện, giúp thế hệ trẻ hình thành “màng lọc” trí tuệ để không bị cuốn theo những lập luận cảm tính.
Từ trải nghiệm cá nhân, tôi thiết nghĩ, trong công cuộc đấu tranh bảo vệ lẽ phải, bảo vệ đất nước, giáo dục phải đi trước một bước. Nhà trường không chỉ dạy kiến thức, mà cần: dạy kỹ năng kiểm chứng thông tin, kỹ năng phản biện, văn hóa ứng xử trên mạng, khả năng nhận diện thao túng truyền thông. Một học sinh, sinh viên biết đặt câu hỏi: “Nguồn này từ đâu?” “Video này có bị cắt ghép không?” “Ai được lợi từ việc lan truyền thông tin này?” sẽ khó bị dẫn dắt hơn rất nhiều. Đó cũng chính là nền tảng của một xã hội tỉnh táo trước thông tin độc hại.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI không chỉ là phản bác luận điệu sai trái, mà còn là bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin xã hội và bảo vệ khả năng nhận thức đúng đắn của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong cuộc chiến ấy, giáo dục đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Một học sinh, sinh viên biết kiểm chứng thông tin, biết phản biện trước các clip giật gân, biết đặt câu hỏi trước những nội dung kích động… sẽ khó bị dẫn dắt bởi tin giả hơn rất nhiều.
Báo chí chính thống phải thay đổi cách tiếp cận
Trong cuộc cạnh tranh thông tin hiện nay, báo chí chính thống không thể chậm hơn mạng xã hội. Hơn thế nữa, báo chí chính thống cũng cần đổi mới mạnh mẽ cách truyền tải. Trên chiến trường không gian mạng, thông tin đúng phải đủ nhanh, đủ hấp dẫn và đủ gần gũi để giữ được vai trò định hướng dư luận. Nếu báo chí chậm hơn mạng xã hội, khoảng trống niềm tin rất dễ bị lấp đầy bởi tin giả và những luận điệu xuyên tạc. Nếu thông tin đúng nhưng khô cứng, còn tin giả lại hấp dẫn, cảm xúc và lan truyền nhanh, người trẻ sẽ rất dễ bị cuốn theo. Muốn giữ vai trò định hướng, báo chí cần: nhanh hơn, gần gũi hơn, trực quan hơn, sử dụng ngôn ngữ số hiện đại hơn. Những video ngắn giải thích sự thật, đồ họa trực quan, podcast, clip phản biện nhanh… chính là cách báo chí bước vào “mặt trận mới”. Bảo vệ nền tảng tư tưởng hôm nay không chỉ là viết đúng, mà còn phải truyền tải đúng cách để người dân muốn nghe, muốn đọc và muốn tin.
Trường Đại học Tân Trào quyết tâm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại mới
Không ai có thể ngăn công nghệ phát triển nhưng chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng: bản lĩnh số, văn hóa số, trách nhiệm số.
Thầy và trò Trường Đại học Tân Trào phát động các chương trình hoạt động “lá chắn mềm” gần gũi, thiết thực nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên số như: Tổ chức chương trình “Sinh viên Tân Trào với không gian mạng sạch”, hướng dẫn sinh viên nhận diện tin giả, Deepfake và kỹ năng kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội. Thành lập đội “Phản ứng nhanh truyền thông số” gồm giảng viên và sinh viên nhằm lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc về Đảng và Nhà nước trên không gian mạng. Lồng ghép nội dung giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức số và văn hóa ứng xử trên mạng vào các buổi sinh hoạt công dân đầu khóa học và hoạt động Đoàn - Hội. Phối hợp với lực lượng công an, chuyên gia an ninh mạng tổ chức tọa đàm “An toàn thông tin và trách nhiệm công dân số”, giúp sinh viên hiểu rõ tác hại của tin giả, deepfake và hành vi phát tán thông tin sai sự thật.
Triển khai mô hình “Mỗi đoàn viên là một tuyên truyền viên tích cực”, khuyến khích sinh viên chia sẻ thông tin chính thống, lan tỏa giá trị tốt đẹp và góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại mới không còn là khẩu hiệu mang tính lý luận đơn thuần, mà đang trở thành yêu cầu rất thực tế. Chúng ta phải sáng suốt, nhận diện rõ âm mưu, đó là bước đầu tiên để chúng ta đấu tranh, phản bác. Chúng ta không thể đứng yên nhìn những thế lực xấu hoành hành, với tinh thần yêu nước, niềm tin vào Đảng, hãy đấu tranh. Thay vì một bình luận hùa theo, ta hãy bóc trần sự thật. Bởi nếu không bảo vệ được sự thật, con người sẽ rất dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc. Và nếu để niềm tin bị thao túng, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại trên màn hình điện thoại.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3] Hội đồng Lý luận Trung ương (2023), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[4] Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2018), Luật An ninh mạng, số 24/2018/QH14.
[5] Nguyễn Thị Hương Lan (2026), Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong thời đại AI và deepfake, Báo Giáo dục và Thời đại điện tử.
