Nhiều năm qua, cùng với các chính sách hỗ trợ sách giáo khoa dành cho học sinh thuộc diện chính sách, học sinh vùng khó khăn, nhiều địa phương và nhà trường cũng tích cực huy động nguồn lực để bảo đảm học sinh có đủ sách học tập.
Tiếp nối tinh thần nhân văn đó, Nghị định số 271/2026/NĐ-CP đánh dấu bước phát triển mới của chính sách an sinh giáo dục khi mở rộng phạm vi thụ hưởng với yêu cầu từ năm học 2029-2030, tất cả học sinh trên phạm vi toàn quốc được miễn phí sách giáo khoa.
Cụ thể, việc miễn phí sách được thực hiện theo hình thức mượn - trả để tái sử dụng nhiều lần; ưu tiên tận dụng tối đa số lượng sách giáo khoa hiện có và điều chuyển thông qua cơ chế liên thông thư viện giữa các cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn trước khi quyết định mua sắm mới.
Vào đầu mỗi năm học hoặc học kỳ, mỗi học sinh được mượn 1 bộ sách giáo khoa đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục tương ứng với chương trình học tập tại lớp. Sau khi kết thúc năm học hoặc học kỳ, học sinh có trách nhiệm hoàn trả bộ sách cho thư viện nhà trường quản lý.
Quy định này giúp các gia đình giảm bớt một khoản chi thiết yếu đầu năm học, bảo đảm công bằng trong giáo dục; đồng thời, góp phần giảm áp lực lên ngân sách Nhà nước, bảo vệ môi trường, hạn chế lãng phí.
Ngoài lợi ích về kinh tế, mô hình mượn - trả còn vượt ra ngoài ý nghĩa của một chính sách hỗ trợ học tập để góp phần hình thành văn hóa sử dụng tài sản công trong nhà trường. Khi mỗi cuốn sách được gìn giữ để tiếp tục đồng hành với các thế hệ học sinh sau, các em cũng được bồi đắp ý thức trách nhiệm, thói quen tiết kiệm và tinh thần sẻ chia với cộng đồng.
Bên cạnh những giá trị mang lại, việc sách giáo khoa trở thành tài sản công cũng đặt ra yêu cầu mới trong quản lý, sử dụng và bảo quản sách đúng mục đích, khoa học, hiệu quả và phục vụ trực tiếp cho hoạt động dạy - học.
Quy trình quản lý sách giáo khoa tại thư viện cần được nâng lên một bước. Từ tiếp nhận, phân loại, mã hóa, số hóa dữ liệu, cấp phát, điều chuyển, bảo quản đến thu hồi, sửa chữa và tái sử dụng đều cần được tổ chức bằng quy trình khoa học, ứng dụng công nghệ.
Muốn vậy, các cơ sở giáo dục phải chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng thư viện, kho lưu trữ, thiết bị bảo quản, phần mềm quản lý, nhân lực và quy chế vận hành. Song song với đó là yêu cầu vô cùng quan trọng trong xây dựng văn hóa sử dụng sách giáo khoa.
Lộ trình triển khai từ năm học 2029-2030 cho thấy cách tiếp cận thận trọng, bài bản của Chính phủ. Khoảng thời gian chuẩn bị này tạo điều kiện để các địa phương và cơ sở giáo dục đầu tư cơ sở vật chất, nhân lực, hoàn thiện quy trình quản lý và bố trí nguồn lực cần thiết; qua đó bảo đảm chính sách khi đi vào thực tiễn sẽ được triển khai đồng bộ, hiệu quả và bền vững.
Có thể nói, Nghị định số 271/2026/NĐ-CP sẽ tạo nên những thay đổi căn bản trong tư duy quản lý và sử dụng sách giáo khoa trong nhà trường. Nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng và triển khai hiệu quả, thành công của chính sách sẽ không chỉ được đo bằng việc bảo đảm sách giáo khoa cho mọi học sinh hay hiệu quả sử dụng hàng triệu bộ sách qua nhiều năm học, mà còn ở những giá trị giáo dục bền vững được vun đắp.
Đó là sự hình thành một văn hóa mới trong nhà trường, nơi từng cuốn sách được trân trọng và mỗi học sinh được bồi đắp ý thức trách nhiệm, tinh thần sẻ chia thông qua việc gìn giữ và trao lại cơ hội học tập cho các thế hệ sau.
