Triển khai hiệu quả, bền vững miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn - trả

Chính sách nhân văn, thúc đẩy công bằng giáo dục và ý thức sẻ chia

Ngày 3/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 271/2026/NĐ-CP quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông. Nghị định quy định miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn - trả; đồng thời, quy định rõ về quản lý, cung cấp, điều chuyển và thu hồi sách giáo khoa. Chính sách miễn phí sách giáo khoa được thực hiện theo lộ trình. Từ năm học 2029-2030, tất cả học sinh trên phạm vi toàn quốc được miễn phí sách giáo khoa…

Theo cô Lã Thị Hè - giáo viên Trường THCS Thuỵ Liên (Thái Thụy, Hưng Yên), miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn - trả có ý nghĩa thiết thực, nhân văn và có ý nghĩa thiết thực. Chính sách này giúp xóa bỏ rào cản tài chính đầu năm học, bảo đảm mọi học sinh - không phân biệt hoàn cảnh kinh tế - đều được tiếp cận hệ thống sách giáo khoa đầy đủ, chất lượng.

Bên cạnh đó, việc chuyển từ hình thức "sở hữu cá nhân" sang "sẻ chia cộng đồng" giúp học sinh hình thành giá trị tích cực như lòng biết ơn, ý thức trách nhiệm và thói quen giữ gìn tài sản công cộng.

Đồng thời, tối ưu hóa vòng đời của sách giáo khoa giúp tiết kiệm chi phí in ấn, giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước và các gia đình, tiết kiệm tài nguyên giấy, giảm lượng rác thải ra môi trường.

Ông Nguyễn Văn Dương - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT THCS Na Mèo (xã Na Mèo, Thanh Hóa) nhận định, Nghị định 271/2026/NĐ-CP mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, tạo cơ hội học tập cho học sinh cả nước, giảm bớt gánh nặng kinh tế cho gia đình có con theo học phổ thông. Đặc biệt, học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn sẽ được tiếp cận chính sách này sớm hơn, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận giáo dục.

Mô hình "mượn - trả" không chỉ bảo đảm quyền được học tập của học sinh mà còn giáo dục các em ý thức giữ gìn tài sản công, tinh thần tiết kiệm và trách nhiệm chia sẻ sách giáo khoa cho các thế hệ sau.

Bên cạnh đó, việc khuyến khích phát triển sách giáo khoa điện tử và các hình thức cung cấp học liệu số cũng tạo điều kiện để người học tiếp cận tài liệu thuận lợi hơn, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong giáo dục.

Để chính sách phát huy hiệu quả bền vững

Ông Thái Văn Lộc - Hiệu trưởng Trường THCS Võ Thị Sáu (xã Buôn Đôn, Đắk Lắk) cũng đánh giá Nghị định số 271/2026/NĐ-CP là một chủ trương lớn, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận giáo dục, giảm gánh nặng kinh tế cho gia đình học sinh và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước.

Để chính sách đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả lâu dài, ông Thái Văn Lộc cho rằng cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cơ sở vật chất, quy chế quản lý, ứng dụng công nghệ, nguồn nhân lực; đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và nhà trường trong xây dựng văn hóa sử dụng, bảo quản, chia sẻ sách giáo khoa như một tài sản công phục vụ nhiều thế hệ học sinh.

Về phía nhà trường, cần đẩy mạnh tuyên truyền để cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh hiểu rõ ý nghĩa của mô hình mượn - trả sách giáo khoa, từ đó tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện. Bên cạnh đó, chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất; xây dựng quy trình quản lý khoa học; dự báo chính xác nhu cầu sách giáo khoa hằng năm để chủ động kế hoạch mua sắm, cấp phát.

Nhà trường đồng thời cần huy động thêm các nguồn lực xã hội hóa, kêu gọi sự đồng hành của các tổ chức, cá nhân và mạnh thường quân nhằm bổ sung nguồn sách, góp phần bảo đảm chính sách được triển khai hiệu quả và bền vững.

Để triển khai hiệu quả Nghị định 271/2026/NĐ-CP, Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Na Mèo xác định sẽ phát huy tối đa hiệu quả hệ thống thư viện được Nhà nước đầu tư theo Dự án trường phổ thông nội trú liên cấp.

Nhà trường sẽ chủ động lập dự toán số lượng sách cần cấp căn cứ vào số học sinh hiện có, đồng thời dự báo số học sinh có thể chuyển đến trong năm học mới nhằm bảo đảm đủ sách giáo khoa cho 100% học sinh. Song song với đó, trường xây dựng quy chế quản lý việc mượn - trả sách theo đúng tinh thần của Nghị định, bảo đảm cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đều nắm rõ và thực hiện thống nhất.

Ông Nguyễn Văn Dương cho biết, quy trình quản lý sách sẽ được thực hiện chặt chẽ ngay từ khâu tiếp nhận. Sau khi được cấp, toàn bộ sách giáo khoa sẽ được nhập kho, dán nhãn, phân loại và cập nhật đầy đủ dữ liệu lên hệ thống quản lý để sẵn sàng phục vụ năm học mới.

Trước ngày khai giảng, nhà trường sẽ tổ chức phát sách cho học sinh tại thư viện, thực hiện ký nhận rõ ràng về số lượng và tình trạng từng cuốn sách. Đồng thời, thông qua các buổi sinh hoạt dưới cờ và sinh hoạt lớp, giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh cách bọc, sử dụng và bảo quản sách đúng quy định, tuyệt đối không viết, vẽ lên sách để có thể tái sử dụng cho các khóa học tiếp theo. Nhà trường cũng sẽ phối hợp với phụ huynh ký cam kết cùng giám sát, nhắc nhở học sinh giữ gìn sách trong suốt quá trình sử dụng.

Cuối mỗi năm học, toàn bộ sách giáo khoa sẽ được thu hồi để kiểm tra chất lượng theo đúng cam kết khi bàn giao. Đối với những trường hợp làm mất hoặc làm hư hỏng sách đến mức không thể tiếp tục sử dụng, nhà trường sẽ áp dụng cơ chế đền bù bằng sách mới hoặc chi phí tương đương theo quy chế nội bộ nhằm bổ sung, duy trì quỹ sách phục vụ các năm học tiếp theo.

Theo ông Nguyễn Văn Dương, chỉ khi có quy trình quản lý chặt chẽ cùng sự phối hợp trách nhiệm giữa nhà trường, học sinh và phụ huynh, mô hình mượn - trả sách giáo khoa mới có thể vận hành hiệu quả và bền vững trong thực tế.

Cũng nêu giải pháp, cô Lã Thị Hè nhấn mạnh trước hết điều kiện cơ sở vật chất với việc mở rộng không gian thư viện hoặc xây dựng kho lưu trữ chuyên dụng, trang bị hệ thống tủ, kệ bảo quản chắc chắn cùng các thiết bị chống ẩm mốc, mối mọt nhằm bảo quản sách trong thời gian nghỉ hè.

Về hạ tầng kỹ thuật, ứng dụng phần mềm quản lý thư viện hiện đại, tích hợp mã vạch hoặc mã QR cho từng cuốn sách, đồng thời xây dựng hồ sơ điện tử gắn với mã học sinh để theo dõi lịch sử mượn - trả và tình trạng sách qua từng năm học.

Cô Lã Thị Hè đồng thời cho rằng cần tập huấn nâng cao năng lực cán bộ thư viện, thành lập Ban chỉ đạo hỗ trợ sách giáo khoa với sự tham gia của Ban giám hiệu, cán bộ thư viện, Đoàn - Đội và giáo viên chủ nhiệm nhằm phối hợp tổ chức, điều hành.

Bên cạnh đó, việc phối hợp với chính quyền địa phương để dự báo chính xác quy mô học sinh hằng năm cũng rất quan trọng, giúp lập kế hoạch đăng ký số lượng sách phù hợp, hạn chế tình trạng thiếu hoặc thừa cục bộ.