Cơ hội để đột phá
Dưới góc độ quản lý giáo dục, cô Lê Thị Anh – Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTNT Đăk Glong (xã Quảng Khê, tỉnh Lâm Đồng) đánh giá cao về Đề án "Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến năm 2045".
Có nhiều năm gắn bó cùng học trò người dân tộc thiểu số, cô Lê Thị Anh hiểu hơn ai hết sự thiếu thốn trong điều kiện sống và học tập nơi đây là rào cản lớn, khiến hành trình theo đuổi tri thức của học sinh thêm khó khăn.
Do đó, Đề án tập trung nâng cao năng lực và chất lượng hệ thống cơ sở đào tạo, đặc biệt là các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và cơ sở dự bị đại học; đồng thời đầu tư có trọng tâm cho một số cơ sở giáo dục đại học chủ chốt nhằm bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, chương trình đào tạo và đội ngũ giảng viên, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho người dân tộc thiểu số.
Chương trình, giáo trình và tài liệu giảng dạy sẽ được rà soát, điều chỉnh hoặc xây dựng mới theo hướng hiện đại, phù hợp với trình độ người học và điều kiện kinh tế – xã hội vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo sẽ trực tiếp tháo gỡ nhiều điểm nghẽn mang tính bước ngoặt.
Thứ nhất, học sinh được thụ hưởng môi trường giáo dục chuẩn hóa và hiện đại. Trong bối cảnh chuyển đổi số, Đề án mang tới nguồn kinh phí đầu tư vào cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, phòng máy tính và hạ tầng số; đây là nền tảng để nhà trường tăng hàm lượng các tiết thực hành trong chương trình đào tạo và học sinh dân tộc thiểu số từng bước hòa nhập vào làn sóng công nghệ.
Thứ hai, cơ hội tiếp cận chương trình giảng dạy chất lượng cao. Bên cạnh kiến thức văn hóa phổ thông, học trò được trang bị kỹ năng mềm, chú trọng tư duy sáng tạo, đặc biệt là trau dồi năng lực ngoại ngữ. Song song với đó, Đề án còn chú trọng tới sự kết nối chặt chẽ giữa trường phổ thông với các đại học trọng điểm.
Cô Lê Thị Anh phân tích thêm: “Giảng viên đại học có vai trò tư vấn, hướng nghiệp cho học sinh dựa trên kinh nghiệm chuyên môn. Đồng thời, đại học có thêm dữ liệu thực tế từ quá trình hợp tác để xây dựng lộ trình xét tuyển rõ ràng, phù hợp.
Nhờ vậy mà lộ trình bước vào các trường đại học hàng đầu của học sinh dân tộc thiểu số rút ngắn rõ rệt, cơ hội trúng tuyển vào các ngành học phù hợp với nhu cầu lao động của xã hội và tỷ lệ có việc làm cao sau tốt nghiệp cũng tăng”.
Thứ 3, học sinh yên tâm học tập nhờ chính sách an sinh học đường toàn diện; sự quan tâm của Đề án đối với hệ thống trường chuyên biệt đồng nghĩa với việc các chính sách về học bổng, chi phí sinh hoạt, ăn ở của học sinh được bảo đảm và cải thiện.
“Đây là không chỉ là sự hỗ trợ vật chất mà còn là sự động viên tinh thần to lớn, gạt bỏ gánh nặng tài chính các hộ gia đình khó khăn. Đồng thời, góp phần xây dựng một môi trường nội trú an toàn, lành mạnh nơi các em an tâm học tập, rèn luyện và tự tin nuôi dưỡng ước mơ của mình”, cô Lê Thị Anh chia sẻ.
Ngoài ra, điểm đột phá của Đề án còn thể hiện ở chiến lược gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. Cụ thể, học sinh được trải nghiệm và thực hành, cọ xát thực tế sớm để hiểu rõ nhu cầu của thị trường lao động địa phương, từ đó sớm định hình tư duy lập nghiệp ngay tại quê hương.
Giải pháp phát triển nhân lực bền vững
Bài toán thu hút và giữ chân giáo viên trẻ về công tác tại các trường PTDTNT ở vùng khó đang đứng trước thách thức không hề nhỏ. Cô Lê Thị Anh tâm sự: “Dù có khát vọng cống hiến và đam mê với nghề, nhưng áp lực từ môi trường vùng sâu, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn khiến thầy cô không thể gắn bó lâu nếu thiếu đi các chính sách hỗ trợ”.
Bất cập đó đòi hỏi sự linh hoạt, đổi mới trong phương thức tuyển chọn và quản lý nhà giáo để khắc phục. Cụ thể, nhà trường DTNT cần chủ động tìm kiếm, xác định nguồn giáo viên chất lượng cao thông qua kết nối chặt chẽ với các trường Đại học Sư phạm. Quan trọng hơn, môi trường công tác hiện đại và giao quyền tự chủ là chìa khóa giữ chân nhân tài.
Từ thực tế đó, cô Lê Thị Anh gợi ý có thể giao cho giáo viên trẻ làm nòng cốt trong các tổ công nghệ số, câu lạc bộ STEM,... Qua đó, các thầy cô có thêm không gian tự khẳng định năng lực chuyên môn, thúc đẩy nhiều phương pháp giảng dạy mới lạ, sáng tạo.
“Sự cởi mở trong cách thức quản lý, không áp đặt lối mòn sẽ biến trường học thành môi trường làm việc năng động, nơi giáo viên thực sự muốn cống hiến thay vì chỉ làm việc theo nhiệm vụ”, cô Lê Thị Anh cho hay.
Mặt khác, về đời sống nội trú của cán bộ không những cần đảm bảo mức sống ổn định, mà còn chăm lo đời sống tinh thần, tiến tới hình thành văn hóa “Trường là nhà”.
Nhìn nhận một cách sâu sắc, cô Lê Thị Anh kỳ vọng Đề án sẽ mang tới sự đột phá trong chất lượng đầu ra, thay đổi tư duy người học và chuẩn hóa toàn diện của đội ngũ nhà giáo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trên cơ sở đó, cô đề xuất 3 giải pháp cốt lõi, bao gồm: Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chuẩn đầu ra đặc thù. Giữa mỗi địa phương có sự chênh lệch về điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm và mục tiêu phát triển nguồn nhân lực cũng khác nhau. Vì vậy, cần có khung đánh giá năng lực riêng cho học sinh DTNT chất lượng cao (ưu tiên ngoại ngữ, kỹ năng số, năng lực thực hành) thay vì chỉ áp dụng chung một công thức thi cử như vùng xuôi.
Cải thiện mạnh mẽ chính sách “An sinh nội trú”. Kiến nghị tăng định mức chi phí ăn ở, sinh hoạt phí và chăm sóc y tế cho học sinh nội trú.
Kiến thiết cơ chế giữ chân giáo viên giỏi bằng “vốn an cư”. Để giáo viên trẻ yên tâm bám bản, bám trường, Đề án cần phân bổ nguồn vốn cho xây dựng các cụm nhà công vụ đạt chuẩn ngay trong khuôn viên trường học. Đồng thời, bổ sung chính sách hỗ trợ đất hoặc nhà ở xã hội tại địa phương cho giáo viên khi cam kết gắn bó lâu dài.
