Điều quan trọng là cha mẹ cần hiểu nguyên nhân đằng sau những hành vi ấy để có cách ứng xử phù hợp, giúp con trưởng thành trong yêu thương và kỷ luật tích cực.
Trước việc nhiều trẻ bộc lộ những hành vi nghịch phá rõ rệt khi bước vào kỳ nghỉ hè, thay vì chỉ quát mắng hay trừng phạt, các chuyên gia khuyến khích phụ huynh thiết lập nền nếp, tạo cơ hội để con giải tỏa năng lượng đúng cách và biết chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Tình huống “dở khóc dở cười”
Kỳ nghỉ hè vốn được xem là khoảng thời gian để trẻ nghỉ ngơi, vui chơi sau một năm học tập căng thẳng. Thế nhưng, với không ít gia đình, đây cũng là lúc những tiếng quát mắng xuất hiện nhiều hơn khi trẻ liên tục bày bừa đồ đạc, leo trèo, chạy nhảy khắp nhà, tranh cãi với anh chị em hoặc nghĩ ra đủ trò nghịch ngợm khiến người lớn “đứng ngồi không yên”.
Nhiều phụ huynh thừa nhận, chỉ sau vài tuần trẻ nghỉ hè, họ đã cảm thấy kiệt sức vì phải liên tục xử lý những “sự cố” do con gây ra. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, nghịch phá không hoàn toàn là biểu hiện của việc trẻ hư hay thiếu ý thức. Điều quan trọng là cha mẹ cần hiểu nguyên nhân đằng sau hành vi đó để có cách ứng phó phù hợp, giúp trẻ phát triển tích cực thay vì chỉ sử dụng những hình thức quát mắng, trừng phạt.
Một clip đang được lan tỏa rộng rãi trên mạng xã hội cho thấy nỗi khó nhọc của ông bà khi phải chăm sóc “khối nghỉ hè” và “sức tàn phá” của lứa tuổi nhất quỷ nhì ma. Mở đầu clip là khung cảnh thanh bình trên khoảng sân rộng ở quê, nơi người bà đang cặm cụi quét và phơi những đống thóc sau vụ thu hoạch. Ở góc sân là bể bơi tự chế được dựng lên, chứa đầy nước để làm nơi giải nhiệt cho 5 đứa trẻ.
Cảnh êm đềm bị phá vỡ khi lũ trẻ đùa nghịch quá đà làm sập một bên thành bể bơi. Chỉ trong chớp mắt, nước ào ạt tràn ra tạo thành dòng “lũ” càn quét khắp mặt sân. Dòng nước tràn thẳng vào khu vực phơi thóc, cuốn trôi và làm ướt sũng một lượng lớn nông sản đang khô ráo. Trong khi bọn trẻ ngẩn ngơ giây lát rồi tiếp tục chơi, người lớn hớt hải tìm cách cứu chỗ lúa đang phơi nhưng rồi cũng đành “bó tay”, chỉ biết đứng nhìn thẫn thờ.
Mạng xã hội cũng được một phen cười nghiêng ngả trước đoạn clip ghi lại cảnh “dở khóc dở cười” của một gia đình. Nhân vật chính là một cậu nhóc mặc áo Spiderman - bộ trang phục vốn đại diện cho siêu anh hùng giải cứu thế giới, nhưng trong trường hợp này, “siêu nhân” lại đang là người cần được giải cứu gấp. Cậu bé đã tự “luồn lách” để toàn bộ phần đầu và một cánh tay chui tọt qua phần lỗ trống ở bệ tì tay và lưng của chiếc ghế nhựa giả mây. Kết quả là chiếc ghế bỗng biến thành một món “phụ kiện thời trang” bất đắc dĩ, ôm khít lấy người cậu bé.
Chiếc ghế nhựa cứng cáp, còn đầu cậu bé thì kẹt cứng. Mỗi lần cố nhúc nhích là một lần “tiến thoái lưỡng nan”. Trước tình huống này, ông bố đã phải ra tay đóng vai “đội trưởng đội cứu hộ”. Ban đầu, hai bố con loay hoay tìm đủ mọi góc để đưa đầu cậu bé ra nhưng bất thành. Người mẹ đứng ngoài quay clip thì chỉ biết vừa cười vừa “bó tay” trước độ sáng tạo vô bờ bến của con trai.
Hầu hết trẻ em đều có nhu cầu vận động, khám phá và tìm hiểu thế giới xung quanh. Trong suốt năm học, thời gian của trẻ thường được sắp xếp khá chặt chẽ với lịch học trên lớp, bài tập về nhà và các hoạt động ngoại khóa.
Khi bước vào kỳ nghỉ hè, nhịp sinh hoạt đột ngột thay đổi khiến nhiều trẻ có cảm giác “thừa năng lượng”. Nếu không có những hoạt động phù hợp để giải tỏa nhu cầu vận động và khám phá, trẻ dễ tìm đến những trò nghịch ngợm như tháo lắp đồ dùng trong nhà, chạy nhảy quá mức, vẽ bậy lên tường, nghịch nước, tranh giành đồ chơi hoặc liên tục gây sự chú ý từ người lớn.
Tạo không gian giải phóng năng lượng tích cực
Trên thực tế, không phải mọi hành vi nghịch phá đều mang ý nghĩa tiêu cực. Với trẻ nhỏ, đó có thể là cách các em học hỏi thông qua trải nghiệm trực tiếp. Việc đổ nước từ cốc này sang cốc khác, tháo rời một món đồ chơi hay đặt ra hàng loạt câu hỏi đôi khi đơn giản chỉ là biểu hiện của sự tò mò. Tuy nhiên, nếu cha mẹ chỉ nhìn nhận đây là hành vi “quậy phá” cần chấm dứt ngay lập tức, trẻ có thể cảm thấy bản thân luôn bị phê phán, từ đó ảnh hưởng đến sự tự tin và mối quan hệ với gia đình.
Chia sẻ về vấn đề này, cô Nguyễn Thuỳ An – giáo viên Trường THCS Trần Đăng Ninh (Hà Nội) cho rằng, trong nhiều trường hợp, việc gắn cho trẻ những nhãn mác như “quá quậy”, “phá phách”, “không biết điều” có thể tạo ra những tác động tiêu cực lâu dài. Khi liên tục nghe những nhận xét như vậy, trẻ dễ hình thành niềm tin rằng, mình vốn là người không tốt và không thể thay đổi.
Vì vậy, thay vì đánh giá con thông qua một vài hành vi, cha mẹ nên tập trung vào việc quan sát hoàn cảnh dẫn đến những hành động đó. Phụ huynh nên đặt những câu hỏi như: Trẻ đang buồn chán? Muốn thu hút sự chú ý? Đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc? Hay đơn giản là chưa được hướng dẫn những cách vui chơi phù hợp?
Bên cạnh đó, cha mẹ cần hiểu đúng nguyên nhân để tìm ra giải pháp hiệu quả hơn. Một trong những nguyên nhân khiến trẻ dễ mất kiểm soát trong kỳ nghỉ hè là lịch sinh hoạt bị đảo lộn hoàn toàn. Thức khuya, ngủ dậy muộn, dành quá nhiều thời gian cho thiết bị điện tử hoặc không có kế hoạch cho cả ngày khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái chán nản, cáu gắt. Do đó, cha mẹ nên xây dựng một thời gian biểu linh hoạt nhưng có tính ổn định. Trong đó, cần cân bằng giữa thời gian nghỉ ngơi, vận động, hỗ trợ việc nhà, đọc sách và vui chơi tự do.
Song, điều này không có nghĩa là biến mùa Hè thành chuỗi ngày học thêm dày đặc. Trẻ vẫn cần cảm nhận được đây là khoảng thời gian thư giãn và tái tạo năng lượng. Mục tiêu của việc xây dựng nề nếp là giúp trẻ có định hướng, tránh cảm giác “không biết làm gì”. Ví dụ, buổi sáng trẻ có thể tham gia hoạt động thể chất, buổi chiều đọc sách hoặc làm thủ công, buổi tối dành thời gian trò chuyện cùng gia đình. Những khung thời gian tương đối ổn định sẽ giúp trẻ dễ thích nghi hơn.
“Cấm đoán hoàn toàn thường không phải giải pháp hiệu quả. Trẻ em cần được trải nghiệm, thử nghiệm và đôi khi là mắc sai lầm trong phạm vi an toàn. Thay vì liên tục nói ‘không được’, cha mẹ có thể tạo ra những không gian để trẻ được thỏa mãn nhu cầu khám phá. Nếu trẻ thích nghịch nước, có thể cho con chơi với chậu nước nhỏ ở ban công dưới sự giám sát. Nếu trẻ thích vẽ, hãy chuẩn bị giấy khổ lớn hoặc bảng vẽ riêng thay vì để con tìm đến bức tường phòng khách”, cô Thuỳ An gợi ý.
Những hoạt động như làm thí nghiệm khoa học đơn giản, trồng cây, nấu ăn cùng bố mẹ, lắp ráp mô hình, chơi đất nặn, làm đồ thủ công... đều có thể trở thành “kênh” giúp trẻ giải phóng năng lượng tích cực. Khi nhu cầu khám phá được đáp ứng đúng cách, nhiều hành vi nghịch phá sẽ tự giảm bớt.
Một trong những cách hiệu quả để hạn chế hành vi nghịch phá là giúp trẻ học cách chịu trách nhiệm. Nếu làm đổ nước, trẻ có thể cùng người lớn lau dọn. Nếu bày bừa đồ chơi, trẻ cần thu dọn trước khi chuyển sang hoạt động khác. Nếu làm hỏng món đồ do thiếu cẩn thận, trẻ có thể sử dụng tiền tiết kiệm để đóng góp một phần vào việc sửa chữa hoặc thay thế. Mục đích của những việc này không phải để trừng phạt mà nhằm giúp trẻ hiểu rằng mọi hành động đều đi kèm hệ quả nhất định.
Đối với nhiều gia đình, kỳ nghỉ hè có thể trở thành khoảng thời gian đầy áp lực khi trẻ liên tục nghịch phá và cha mẹ phải xoay xở giữa công việc cùng trách nhiệm chăm sóc con. Tuy nhiên, nhìn ở một góc độ khác, đây cũng là cơ hội quý giá để người lớn hiểu con hơn. Đằng sau những trò nghịch ngợm đôi khi là sự hiếu kỳ, nguồn năng lượng dồi dào và nhu cầu được kết nối với gia đình.
Không có đứa trẻ nào trưởng thành mà chưa từng làm đổ cốc nước, bày bừa căn phòng hay khiến cha mẹ phải nhiều lần thở dài. Điều quan trọng không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn những hành vi ấy, mà là cách người lớn đồng hành để giúp trẻ học hỏi từ trải nghiệm của mình.
Một mùa Hè ý nghĩa không phải là mùa Hè hoàn hảo, nơi mọi thứ luôn gọn gàng và trẻ lúc nào cũng ngoan ngoãn. Đó có thể là mùa Hè có thêm những cuộc trò chuyện, những lần cùng nhau dọn dẹp sau “tai nạn”, những buổi chiều chơi đùa và cả những bài học về trách nhiệm, sự thấu hiểu. Bởi cuối cùng, điều trẻ nhớ nhất về những ngày hè không phải là mình đã nghịch ngợm ra sao, mà là cách cha mẹ đã ở bên, hướng dẫn và yêu thương các em trong suốt hành trình lớn lên.
