Theo thầy Vũ Ngọc Hòa - giáo viên Trường THPT Ngô Quyền (Đồng Nai), trong tiến trình triển khai Chương trình, vai trò trung tâm của giáo viên và cán bộ quản lý được thể hiện rõ qua ba phương diện: chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục; đổi mới phương pháp dạy học; năng lực quản trị sự thay đổi trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế.
Từ truyền thụ sang kiến tạo
Thầy Vũ Ngọc Hòa cho rằng, nếu trước đây giáo viên chủ yếu thực hiện theo sách giáo khoa với cách dạy thiên về truyền thụ kiến thức, thì nay vai trò đã chuyển sang định hướng, tổ chức và kiến tạo hoạt động học tập cho học sinh. Giáo viên được yêu cầu khắc phục tình trạng dạy học theo lối “đọc - chép”, lệ thuộc vào sách giáo khoa; đồng thời nâng cao năng lực sư phạm, năng lực dạy học tích hợp và dạy học phân hóa của đội ngũ giáo viên.
Trong thực tiễn, điều đó đồng nghĩa với việc giáo viên không còn bị bó buộc vào một ngữ liệu cố định. Ở môn Ngữ văn, giáo viên tập trung hướng dẫn phương pháp đọc hiểu theo thể loại. Khi kiểm tra, đánh giá, có thể sử dụng văn bản ngoài sách giáo khoa nhưng tương đương về thể loại và độ khó để đánh giá năng lực thực sự của học sinh. Cách làm này đòi hỏi giáo viên phải có nền tảng chuyên môn vững vàng, khả năng thẩm định và lựa chọn ngữ liệu phù hợp, thay vì phụ thuộc vào giáo án có sẵn.
Một thách thức rõ nét khác là việc tổ chức dạy học các môn tích hợp ở THCS như Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lí. Giáo viên các bộ môn thành phần phải phối hợp chặt chẽ trong xây dựng kế hoạch giảng dạy theo chủ đề, tránh tình trạng tách rời nội dung. Việc tìm kiếm các điểm giao thoa kiến thức để tổ chức dạy học xuyên suốt không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là minh chứng cho năng lực thích ứng và tự bồi dưỡng của đội ngũ giáo viên trong bối cảnh mới.
Bên cạnh yêu cầu chuyên môn, đội ngũ nhà giáo còn giữ vai trò quan trọng trong việc tạo dựng sự đồng thuận của phụ huynh và xã hội đối với đổi mới giáo dục. Thực tế cho thấy, mỗi thay đổi về sách giáo khoa, phương thức đánh giá hay hình thức thi cử đều có thể làm phát sinh tâm lý lo ngại.
Vì vậy, giáo viên và cán bộ quản lý cần chủ động tuyên truyền, giải thích và minh chứng bằng kết quả học tập cụ thể của học sinh. Chẳng hạn, trong đánh giá học sinh tiểu học, việc giảm áp lực điểm số và tăng cường nhận xét bằng lời đôi khi khiến phụ huynh băn khoăn. Khi đó, giáo viên phải chứng minh sự tiến bộ của học sinh thông qua sản phẩm học tập, bài thuyết trình, dự án nhỏ… Qua đó, phụ huynh có thể nhận thấy con em mình không chỉ nắm kiến thức mà còn hình thành năng lực, phẩm chất cần thiết.
Từ quản lý hành chính đến quản trị nhà trường
Nếu giáo viên là người trực tiếp triển khai chương trình thì cán bộ quản lý, đặc biệt là hiệu trưởng, giữ vai trò điều phối và kiến tạo môi trường thực hiện.
Thầy Vũ Ngọc Hòa cho rằng, trong điều kiện triển khai đổi mới còn có những hạn chế về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cũng như tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ ở nhiều địa phương, năng lực quản trị nhà trường trở thành yếu tố then chốt.
Hiện nay, hiệu trưởng được trao quyền chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường phù hợp với điều kiện thực tế. Đối với các nội dung như Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hay giáo dục địa phương, không có một khuôn mẫu chung áp dụng cho mọi vùng miền. Vì vậy, việc lựa chọn hình thức tổ chức dạy học cần căn cứ vào điều kiện cụ thể.
Ở những địa bàn còn hạn chế về cơ sở vật chất nhưng có lợi thế văn hóa bản địa, nhà trường có thể tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn với làng nghề, di sản địa phương thay vì chỉ triển khai lý thuyết trong lớp học. Sự linh hoạt này thể hiện rõ tinh thần quản trị hiệu quả và thực chất.
Bài toán nhân sự cũng đòi hỏi cách tiếp cận mềm dẻo và có lộ trình. Việc phân công giảng dạy các môn tích hợp cần đi kèm kế hoạch bồi dưỡng phù hợp, tạo điều kiện để giáo viên được hỗ trợ chuyên môn thông qua sinh hoạt tổ, nhóm. Sự đồng thuận nội bộ và ổn định tâm lý đội ngũ phụ thuộc nhiều vào năng lực điều hành, phân công hợp lý và tạo động lực của người đứng đầu.
“Có thể thấy, cốt lõi của đổi mới nằm ở chất lượng nguồn nhân lực - đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Khi được trao quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm, được bồi dưỡng năng lực chuyên môn và hỗ trợ kịp thời, đội ngũ nhà giáo sẽ thực sự trở thành động lực quyết định chất lượng triển khai chương trình mới. Đây chính là nền tảng để Chương trình GDPT 2018 phát huy hiệu quả một cách bền vững và thực chất”, thầy Vũ Ngọc Hòa cho hay.
