Từ ‘diệt giặc dốt’ đến kiến tạo thể chế giáo dục hiện đại

Tại tọa đàm “80 năm thành tựu giáo dục và dấu ấn lập pháp” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, TSKH Phạm Đỗ Nhật Tiến – nguyên Trợ lý Bộ trưởng Bộ GD&ĐT – nhận định: những thành tựu giáo dục của Việt Nam là minh chứng thuyết phục, khiến nhiều quốc gia phải kinh ngạc.

Theo ông Phạm Đỗ Nhật Tiến, có 8 thành tựu nổi bật.

Thứ nhất, xóa nạn mù chữ và phong trào bình dân học vụ. Năm 1945, 95% dân số mù chữ. Chỉ sau 5–7 năm, nhờ chiến dịch “diệt giặc dốt”, nạn mù chữ cơ bản được xóa bỏ, tạo nền tảng cho các thắng lợi cách mạng tiếp theo.

Thứ hai, thành tựu phổ cập giáo dục. Từ Luật Phổ cập giáo dục tiểu học năm 1991, Việt Nam hoàn thành phổ cập tiểu học vào năm 2000, phổ cập THCS vào năm 2010, trở thành một trong những quốc gia sớm hoàn thành Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ về giáo dục.

Thứ ba, bước chuyển ấn tượng về chất lượng giáo dục, đặc biệt ở bậc phổ thông. Chất lượng giáo dục phổ thông được đánh giá đi trước một bước so với trình độ phát triển kinh tế – một “ngoại lệ” hiếm có trên thế giới.

Thứ tư, xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo. Báo cáo của OECD năm 2025 cho thấy 72% giáo viên Việt Nam đạt chuẩn đầu ra nghề nghiệp, cao hơn mức trung bình 44% của OECD.

Thứ năm, hình thành hệ thống giáo dục quốc dân thống nhất, trường lớp phủ khắp cả nước, đáp ứng nhu cầu học tập ở mọi trình độ và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Thứ sáu, phát triển hệ thống trường ngoài công lập, nhiều cơ sở đạt chuẩn chất lượng cao, góp phần đa dạng hóa cơ hội học tập.

Thứ bảy, phát triển xã hội học tập từ cơ sở, hình thành mạng lưới gia đình, dòng họ, làng xã học tập, xây dựng hệ sinh thái giáo dục suốt đời.

Thứ tám, đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục. Phong trào “Bình dân học vụ số” góp phần phổ cập kỹ năng số, tạo nền tảng cho đột phá trong kỷ nguyên mới.

Đồng hành với những thành tựu đó là vai trò kiến tạo thể chế của Quốc hội. Ông Đinh Công Sỹ – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – khẳng định, Quốc hội giữ vai trò quan trọng thông qua ba chức năng cốt lõi.

Trước hết, xây dựng hệ thống pháp luật giáo dục đồng bộ, bao trùm từ mầm non đến đại học, tạo hành lang pháp lý vững chắc và xác định ưu tiên phù hợp từng giai đoạn.

Tiếp đó, ban hành nhiều quyết sách chiến lược, từ xóa mù chữ thời kỳ đầu đến đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay; triển khai đổi mới chương trình, sách giáo khoa; phổ cập mầm non 3–5 tuổi; miễn, hỗ trợ học phí; và Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục giai đoạn 2026–2035.

Cùng với đó, tăng cường giám sát việc thực thi chính sách, kịp thời nhận diện bất cập, kiến nghị điều chỉnh. Giám sát chuyên đề về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là minh chứng rõ nét.