Không để người học phải học lại những gì đã biết
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại dự thảo là nguyên tắc “không để người học phải học lại những gì đã biết”. Theo PGS.TS Phan Thị Thanh Thảo - Hiệu trưởng Trường ĐH Thành Đô, đây là một nguyên tắc nhân văn, có ý nghĩa thực tiễn cao.
Trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ thay đổi nhanh chóng, người lao động không thể liên tục quay trở lại trường học để học lại toàn bộ chương trình từ đầu. Điều họ cần là được công nhận những năng lực đã có và chỉ học bổ sung những nội dung còn thiếu để đáp ứng yêu cầu của trình độ đào tạo cao hơn hoặc một nghề nghiệp mới.
Nguyên tắc này giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí học tập. Người học không phải đóng học phí cho những học phần đã đạt chuẩn năng lực, đồng thời có thể hoàn thành chương trình đào tạo trong thời gian ngắn hơn.
PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo cũng cho rằng, cách tiếp cận như trên không chỉ áp dụng đối với người học từ trung cấp lên CĐ hoặc từ CĐ lên ĐH, mà còn cần được mở rộng đối với những người đã có bằng ĐH nhưng tiếp tục học thêm một ngành nghề khác.
Trong tương lai, một người có thể sở hữu nhiều loại văn bằng hoặc chứng nhận ở các trình độ khác nhau tùy theo nhu cầu nghề nghiệp. Khi đó, việc công nhận các học phần đã học, năng lực đã tích lũy và kinh nghiệm thực tiễn giúp họ không phải bắt đầu lại từ đầu mỗi khi chuyển đổi lĩnh vực. Đây chính là bản chất của học tập suốt đời. Người học có thể quay lại trường học ở bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc sống để bổ sung năng lực mới mà không bị rào cản bởi các lộ trình đào tạo cứng nhắc.
PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo dẫn kinh nghiệm từ Úc: một người có thể bắt đầu từ giáo dục nghề nghiệp, học lên ĐH, sau đó quay lại học một chương trình nghề khác hoặc một chứng nhận kỹ năng chuyên biệt để đáp ứng nhu cầu nghề nghiệp mới. Giáo dục được thiết kế như một hệ sinh thái mở, cho phép người học liên tục tích lũy và cập nhật năng lực trong suốt cuộc đời.
“Tại Trường ĐH Thành Đô, chúng tôi cũng đang chứng kiến xu hướng ngày càng nhiều người học đã có bằng ĐH quay trở lại để học thêm các ngành có tính ứng dụng cao như Điều dưỡng, Dược, Công nghệ thông tin, hoặc các chương trình kỹ năng nghề nghiệp khác. Điều họ tìm kiếm không chỉ là một văn bằng mới mà là những năng lực mới để thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động”, PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo cho hay.
Quan tâm đến điểm mới đáng chú ý là mở rộng cách thức công nhận kết quả học tập, ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường CĐ Dược Hà Nội, đồng thời là Viện trưởng Viện Khoa học, Công nghệ và Giáo dục Việt Nam đánh giá, đây là bước tiến rất quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, thúc đẩy học tập suốt đời.
Nếu như trước đây việc liên thông chủ yếu dựa trên đối sánh chương trình đào tạo và công nhận một số học phần đã tích lũy thì dự thảo lần này mở rộng hơn, tiếp cận theo hướng công nhận kết quả học tập, năng lực và tín chỉ mà người học đã đạt được ở các trình độ khác nhau. Điều này phù hợp với xu thế quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số, học tập suốt đời.
Tác động đến người học, ông Nguyễn Thế Lực cho rằng, quy định mới sẽ giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí đào tạo. Người học không phải học lại nội dung đã được tích lũy và chứng minh được năng lực tương đương. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với người lao động đang làm việc, có nhu cầu nâng cao trình độ hoặc chuyển đổi nghề nghiệp. Việc linh hoạt công nhận kết quả học tập góp phần tạo động lực học tập liên tục, giúp người học chủ động xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp của mình.
Đối với hệ thống giáo dục, thay đổi này góp phần tăng cường tính liên thông, kết nối giữa các bậc học, các loại hình đào tạo, khắc phục tình trạng phân mảnh giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục ĐH trong nhiều năm qua.
Khi các kết quả học tập được ghi nhận và chuyển đổi một cách minh bạch, người học có thể dịch chuyển thuận lợi hơn trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đồng thời, cơ sở đào tạo cũng có điều kiện đổi mới chương trình theo hướng chuẩn hóa đầu ra, tăng cường đào tạo theo năng lực và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động.
“Đặc biệt, dự thảo đề xuất nguyên tắc miễn trừ và công nhận một phần khối lượng học tập đã tích lũy, qua đó hạn chế tình trạng học chồng lấn, học lại những nội dung tương đồng. Đây là hướng tiếp cận rất tiến bộ, kế thừa tinh thần của Thông tư số 27/2017/TT-BLĐTBXH nhưng có phạm vi rộng hơn, bao quát toàn bộ hệ thống giáo dục từ trung học nghề đến ĐH”, ông Nguyễn Thế Lực cho hay.
Hoàn thiện cơ chế để bảo đảm chất lượng liên thông
Cơ bản đồng tình với định hướng của dự thảo, để bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong quá trình thực hiện, ông Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ và Quản lý Hữu nghị góp ý một số nội dung hoàn thiện đề xuất mới.
Thứ nhất, cần quy định cụ thể hơn về tiêu chí công nhận kết quả học tập và xác định sự tương đương giữa các chương trình đào tạo. Trên thực tế, cùng một tên học phần nhưng chuẩn đầu ra, thời lượng, mức độ đạt được năng lực có thể khác nhau giữa các cơ sở đào tạo. Nếu không hướng dẫn chi tiết sẽ dẫn tới tình trạng mỗi trường áp dụng một cách khác nhau, ảnh hưởng đến tính công bằng, minh bạch của hệ thống.
Thứ hai, đối với việc công nhận kinh nghiệm nghề nghiệp, đây là chủ trương rất tiến bộ nhưng cũng là nội dung cần được kiểm soát chặt chẽ nhất. Theo ông Phạm Kim Thư, kinh nghiệm làm việc thực tế có thể phản ánh năng lực của người học, nhưng cần quy định rõ điều kiện, thời gian công tác, hồ sơ minh chứng, phương pháp đánh giá, trách nhiệm của hội đồng chuyên môn. Việc công nhận nên dựa trên đánh giá năng lực thực chất thay vì chỉ dựa trên giấy xác nhận công tác.
Thứ ba, cần có quy định hoặc hướng dẫn riêng đối với các ngành đặc thù như sức khỏe, sư phạm, luật và một số ngành có yêu cầu cao về chuẩn nghề nghiệp. Đây là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân nên việc công nhận tín chỉ, công nhận kinh nghiệm nghề nghiệp, tổ chức liên thông cần được thực hiện thận trọng hơn.
Thứ tư, tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo trong hoạt động liên thông. Các quyết định công nhận tín chỉ, công nhận kết quả học tập hoặc kinh nghiệm nghề nghiệp cần được lưu trữ đầy đủ, công khai minh bạch, sẵn sàng phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm định chất lượng.
Về lâu dài, ông Phạm Kim Thư cho rằng, Bộ GD&ĐT cần nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu học tập quốc gia để kết nối dữ liệu giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục ĐH. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để việc công nhận kết quả học tập, chuyển đổi tín chỉ, liên thông được thực hiện thuận lợi, minh bạch, thống nhất trên cả nước.
“Nhìn chung, dự thảo Thông tư có định hướng đúng, phù hợp với xu thế phát triển của giáo dục hiện đại. Nếu tiếp tục hoàn thiện các quy định kỹ thuật về công nhận kết quả học tập, công nhận kinh nghiệm nghề nghiệp, cơ chế bảo đảm chất lượng, quy định này sẽ tạo động lực quan trọng cho việc phát triển hệ thống giáo dục mở và học tập suốt đời tại Việt Nam”, ông Phạm Kim Thư.
