Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo làm thay đổi sâu sắc nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục. Vai trò của nhà giáo đang chuyển dịch mạnh mẽ. Khi việc tìm kiếm thông tin, xây dựng học liệu, thiết kế bài giảng, thậm chí giải đáp nhiều câu hỏi học thuật trở nên dễ dàng nhờ công nghệ, AI, nhiệm vụ của người thầy không còn dừng ở cung cấp kiến thức mà phải trở thành người tổ chức, dẫn dắt, định hướng quá trình học tập của học sinh.
Thông tư 18/2026/TT-BGDĐT ban hành Khung năng lực số đối với giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục xác định giáo viên cần làm chủ công nghệ số trong dạy học, kiểm tra đánh giá, phát triển chuyên môn và hợp tác nghề nghiệp; đồng thời có khả năng ứng dụng AI hiệu quả, an toàn, có trách nhiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và hỗ trợ người học.
Yêu cầu này tất yếu đặt ra nhiệm vụ mới cho các trường sư phạm. Đó là chuẩn bị hành trang toàn diện hơn cho giáo viên tương lai với kiến thức chuyên môn đồng hành cùng năng lực số, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động rất nhanh của công nghệ.
Trong đó, năng lực số của người thầy không đơn thuần là biết sử dụng công nghệ mà còn khai thác dữ liệu, giao tiếp và hợp tác trong môi trường số; sáng tạo nội dung số, bảo đảm an toàn thông tin và vận dụng AI hiệu quả trong dạy học.
Cùng với điều kiện “cần” là năng lực số, giáo viên tương lai cần điều kiện “đủ” là năng lực sư phạm trong môi trường có AI. Điều này thể hiện ở việc giáo viên biết cách hướng dẫn học sinh sử dụng AI đúng mục đích, có trách nhiệm và mang lại giá trị học tập thực chất; thiết kế các hoạt động học tập phát huy tư duy phản biện, giúp học sinh đánh giá độ tin cậy của thông tin, thay vì phụ thuộc vào AI.
Chỉ khi sở hữu tư duy độc lập và sáng tạo, người thầy mới có thể giúp học sinh vượt qua lối học thụ động, ghi nhớ máy móc. Đồng thời, khả năng phối hợp, trao đổi và dẫn dắt các hoạt động nhóm của nhà giáo sẽ góp phần tạo nên môi trường giáo dục hiệu quả hơn.
Đặc biệt, trong bối cảnh AI ngày càng giỏi xử lý dữ liệu, cung cấp thông tin, thì những phẩm chất mang tính con người sẽ càng trở nên quan trọng. Đó là lý do kỹ năng mềm cần được xem là một trụ cột trong đào tạo giáo viên.
AI không thể thấu hiểu cảm xúc, động viên hay truyền cảm hứng cho học sinh như người thầy. Sự đồng cảm, khả năng lắng nghe và xây dựng các mối quan hệ tích cực sẽ tiếp tục là những năng lực cốt lõi tạo nên bản sắc nghề giáo.
Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia đã chuyển từ đào tạo giáo viên biết sử dụng công nghệ sang đào tạo giáo viên có năng lực sư phạm AI. Đây là bước phát triển cao hơn, đòi hỏi người học không chỉ làm chủ công cụ mà còn biết vận dụng công cụ đó để thiết kế hoạt động học tập, đánh giá năng lực học sinh và giải quyết các vấn đề giáo dục thực tiễn.
Đối với Việt Nam, trường sư phạm cần xem phát triển năng lực số, kỹ năng mềm và năng lực thích ứng là một phần xuyên suốt trong chương trình đào tạo. Tích hợp các nội dung liên quan đến AI vào từng ngành đào tạo, từng môn học sẽ giúp sinh viên hình thành năng lực nghề nghiệp phù hợp với thực tiễn giáo dục mới.
Đầu ra sư phạm cần là những con người học hỏi không ngừng, có năng lực thích ứng, có tư duy độc lập và giữ vững những giá trị cốt lõi của nghề giáo. Đó mới là hành trang giúp giáo viên tương lai không bị AI bỏ lại phía sau.
