Giữ điệu múa giữa mùa gặt
Giữa những ngày mùa bận rộn, các thành viên đội múa truyền thống ở bản Nậm Kè, xã Nậm Kè (Điện Biên) vẫn dành thời gian tập luyện. Trong trang phục dân tộc, những người phụ nữ Cống cùng ôn lại từng động tác, nhịp điệu đã gắn bó với đời sống cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Đội múa hiện có 8 thành viên. Dù công việc đồng áng chiếm nhiều thời gian, các chị vẫn cố gắng duy trì những buổi tập để chuẩn bị cho hoạt động văn hóa, văn nghệ của bản.
Chị Hù Thị Trâm, Đội trưởng đội múa, chia sẻ rằng mọi người đều phấn khởi khi nghệ thuật múa của dân tộc Cống được Nhà nước ghi nhận. Với các thành viên, việc tập luyện không chỉ để biểu diễn mà còn góp phần giữ gìn những điệu múa truyền thống trước nguy cơ mai một.
Nghệ thuật múa của người Cống mang đậm dấu ấn của đời sống lao động, sản xuất. Những động tác gieo hạt, lên nương hay thực hiện công việc thường ngày được tái hiện bằng các bước múa nhịp nhàng, thể hiện sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên.
Trong đó, “Mùa xuân tra hạt” là một điệu múa quen thuộc, được đồng bào Cống ở Nậm Kè yêu thích. Qua các động tác mô phỏng hoạt động sản xuất, điệu múa gửi gắm mong ước mùa màng thuận lợi, cuộc sống ấm no.
Để những giá trị ấy không bị lãng quên, những người am hiểu văn hóa trong bản thường xuyên cùng nhau ôn luyện, chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn các thành viên thực hành. Sự gắn bó của đội múa giúp nghệ thuật truyền thống tiếp tục hiện diện trong các dịp sinh hoạt cộng đồng.
Lễ hội nuôi dưỡng bản sắc
Với đồng bào Cống, những điệu múa, lời ca luôn có vị trí quan trọng trong lễ hội truyền thống. Đây là dịp người dân cùng thực hành các nghi lễ, gặp gỡ, giao lưu và bày tỏ những ước vọng về cuộc sống.
Tiêu biểu là Tết Hoa mào gà, còn gọi là Mền Loóng Phạt Ái, một trong những ngày Tết quan trọng của người Cống.
Sau các nghi lễ cầu mong sức khỏe, mùa màng tốt tươi và cuộc sống bình an, bà con cùng tham gia các hoạt động múa hát. Những điệu múa quen thuộc góp phần tạo nên không khí vui tươi, gắn kết các gia đình trong bản.
Thông qua lễ hội, người cao tuổi có dịp truyền lại những hiểu biết về phong tục, nghi lễ và nghệ thuật dân gian. Lớp trẻ cũng có thêm cơ hội tiếp cận, thực hành những giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Những năm gần đây, nghệ thuật múa truyền thống của người Cống còn được giới thiệu tại các chương trình giao lưu, hội diễn và ngày hội văn hóa. Việc mở rộng không gian trình diễn góp phần đưa những nét đẹp văn hóa của đồng bào đến gần hơn với công chúng.
Đối với chị Hù Thị Them, thành viên đội múa bản Nậm Kè, sự quan tâm dành cho nghệ thuật múa truyền thống là nguồn động viên lớn. Niềm vui ấy càng được nhân lên khi những nỗ lực tập luyện, gìn giữ văn hóa của bà con được ghi nhận ở cấp quốc gia.
Ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 430/QĐ-BVHTTDL đưa Nghệ thuật múa của người Cống vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đến ngày 20/10/2026, xã Nậm Kè tổ chức lễ đón nhận chứng nhận di sản. Sự kiện không chỉ tôn vinh giá trị nghệ thuật trình diễn dân gian mà còn ghi nhận đóng góp của cộng đồng trong quá trình gìn giữ, trao truyền những điệu múa truyền thống.
Trao truyền để di sản có sức sống
Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mở ra cơ hội để nghệ thuật múa của người Cống được quan tâm bảo tồn, giới thiệu rộng rãi hơn. Tuy nhiên, với người dân bản Nậm Kè, điều quan trọng vẫn là duy trì hoạt động thực hành ngay trong đời sống cộng đồng.
Ông Lý Quang Tám, Bí thư Chi bộ bản Nậm Kè, xác định bảo tồn văn hóa không chỉ giới hạn ở nghệ thuật múa mà còn bao gồm các nghi lễ, phong tục truyền thống mang đặc trưng của dân tộc Cống.
Theo ông Tám, Chi bộ và nhân dân trong bản sẽ tiếp tục quan tâm tuyên truyền, truyền dạy cho thế hệ trẻ, đồng thời giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào đến với cộng đồng các dân tộc khác.
Thực tế cho thấy, khi những người am hiểu văn hóa còn duy trì tập luyện, hướng dẫn và chia sẻ kinh nghiệm, lớp trẻ sẽ có thêm điều kiện tiếp cận di sản. Đây cũng là yếu tố quan trọng để các điệu múa không chỉ xuất hiện trong những chương trình biểu diễn mà tiếp tục được thực hành trong đời sống.
Ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè, cho biết địa phương sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật múa của người Cống. Trong đó, chú trọng tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy, khuyến khích thế hệ trẻ tham gia và giới thiệu di sản tại các ngày hội văn hóa trong, ngoài tỉnh.
Bên cạnh việc tổ chức hoạt động văn hóa ở cơ sở, Nậm Kè cũng xác định công tác giáo dục truyền thống là nhiệm vụ cần quan tâm để thế hệ trẻ hiểu, trân trọng và có trách nhiệm với bản sắc dân tộc.
Từ những buổi tập giữa mùa gặt đến các dịp lễ hội, nghệ thuật múa của người Cống vẫn được gìn giữ bằng sự tâm huyết của những người trực tiếp thực hành. Sự ghi nhận ở cấp quốc gia là niềm tự hào, đồng thời tiếp thêm động lực để cộng đồng Nậm Kè tiếp tục trao truyền những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc mình.