Học để cống hiến cho quê hương
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình thuần nông ở Mường Than (Lai Châu), chị Lò Thị Xuân thấu hiểu nỗi vất vả, bấp bênh của người nông dân bắt nguồn từ lối canh tác lạc hậu. Động lực đó dẫn dắt chị theo học và tốt nghiệp chuyên ngành Phát triển Nông thôn tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
“Tôi tự nhủ với lòng rằng học không chỉ đổi đời cho chính mình mà còn để bố mẹ đỡ nhọc nhằn và giúp bản làng đi lên, nhưng canh tác cái gì để đem lại hiệu quả kinh tế cao là câu hỏi tôi luôn trăn trở”, chị Xuân tâm sự.
Bước ngoặt diễn ra vào năm 2017, trong chuyến thực tập tại vùng sa mạc miền nam Israel, chị Xuân kinh ngạc bởi cách nước bạn làm nông nghiệp. Giữa cái nắng khắc nghiệt, con người vẫn khéo léo quy hoạch hệ thống tưới ngầm dưới lòng đất để trồng hoa và nuôi ong.
Nhìn lại quê hương mình, chị nhận thấy Lai Châu có rừng cây bạt ngàn, nguồn con giống tự nhiên và người dân đã có kinh nghiệm nuôi ong lấy mật, đây là lợi thế lớn để phát triển thành mô hình chuyên nghiệp.
Ngày 5/4/2022, chị Lò Thị Xuân thành lập HTX Nông nghiệp Mường Mít, mở ra hướng phát triển kinh tế mới tại địa phương. Khác với nhiều trang trại nuôi ong ngoại, chị Xuân quyết định làm giàu từ giống ong mật nội địa vì hiểu rằng, để xây dựng thương hiệu nông sản bền vững cần gắn liền với hệ sinh thái bản địa.
“Giống ong Ý có ưu điểm sức sống mãnh liệt, đẻ khỏe, sản lượng mật lớn nhưng yêu cầu kỹ thuật chăm sóc cao. Ngược lại, ong mật bản địa cho sản lượng thấp hơn nhưng chất lượng mật tốt, tập tính và yêu cầu chăm sóc phù hợp với vốn kinh tế của bà con nơi đây”, chị Xuân chia sẻ.
Bên cạnh phương thức truyền thống, HTX của chị Lò Thị Xuân còn kết hợp kỹ thuật hiện đại để nuôi ong theo tiêu chuẩn VietGap, nhất là trong quá trình di trùng giúp tạo ong chúa khỏe, nâng cao chất lượng đàn.
Nhờ định hướng rõ ràng, bài bản dựa trên nghiên cứu kỹ lưỡng điều kiện thực tế địa phương, Mật ong Thanh Xuân đã từng bước khẳng định uy tín và thương hiệu, đạt chất lượng OCOP 3 sao tỉnh Lai Châu từ 2022 đến nay.
Sáng tạo từ mô hình số
Chị Lò Thị Xuân là một trong hai đại diện của tỉnh Lai Châu tham dự cuộc thi “Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn” năm 2026 với ý tưởng “Mật ong Thanh Xuân - Kết nối người nuôi ong và người tiêu dùng qua trải nghiệm số”.
Thông qua dự án, chị Xuân mong muốn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tạo công ăn việc làm cho thanh niên Mường Than. Cụ thể, dự án sẽ triển khai liên kết các hộ nuôi ong tại địa phương; đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Điểm sáng nằm ở mô hình nhận nuôi thùng ong số. Với mức giá dự kiến 3.900.000 triệu đồng/thùng/năm, khách hàng có thể thu về khoảng 10 lít mật trong 12 tháng.
Ngoài ra, người mua theo dõi toàn bộ quá trình nuôi ong thông qua trích xuất camera và dữ liệu trên nền tảng số, hoặc trực tiếp tham gia hoạt động nuôi, chăm sóc ong, thu hoạch mật tại HTX.
Mặt khác, chị còn đa dạng hóa đầu ra sản phẩm bằng cách sáng tạo thêm dòng mật ong với dược liệu gừng, chanh đào, nghệ hay dạng túi stick.
Chia sẻ về những khó khăn có thể gặp phải trong quá trình triển khai, chị Lò Thị Xuân nói trước hết là thách thức về thời tiết. “Vì nuôi ong tự nhiên nên sản lượng mật sẽ phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết. Năm 2026 mưa nhiều và kéo dài, khiến phấn hoa bị trôi, ong không có nguồn nguyên liệu để lấy. Đây là rủi ro ngoài tầm kiểm soát”, chị Xuân trải lòng.
Bên cạnh đó là về áp lực cạnh tranh lớn khi mở rộng thị trường sang sàn thương mại điện tử. Hiện nay, khoảng 60 đến 70% doanh thu của HTX Nông nghiệp Mường Mít đến từ phương thức bán hàng truyền thống dù đã xây dựng các gian hàng trực tuyến từ lâu.
Để khắc phục hạn chế đó cần sự đổi mới, nâng cao về chất lượng lao động địa phương. Vì vậy, chị Lò Thị Xuân cho rằng, Đề án Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến năm 2045 sẽ giải quyết được bài toán trên.
Không chỉ mở rộng 10% quy mô đào tạo sau đại học với sinh viên người dân tộc thiểu số mỗi năm, Đề án còn ưu tiên học bổng và tạo điều kiện thuận lợi để các em đi du học từ ngân sách nhà nước và tài trợ quốc tế. Qua đó, tạo điều kiện tiếp cận môi trường học tiến bộ, hiện đại, giúp nâng cao trình độ chuyên môn.
Ngoài ngành sư phạm, du lịch, Đề án còn tập trung đào tạo ngành sức khỏe, công nghệ thông tin, tài chính - ngân hàng là lĩnh vực học sinh dân tộc thiểu số còn e dè khi lựa chọn vì lo sợ thiếu chi phí trang trải. Giờ đây, các em sẽ mạnh dạn học tập theo đúng đam mê và năng lực, mai này trở về quê cống hiến như chị Xuân.
Đặc biệt, nông nghiệp là nền tảng quan trọng của kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhưng chưa được đầu tư học chuyên sâu. Với sự hỗ trợ từ Đề án, người học sau khi ra trường có khả năng đảm nhận nhiều vai trò trong sản xuất.
“Vì là người bản địa nên các em không chỉ am hiểu tập quán, kinh nghiệm cư dân, mà còn mang tinh thần sôi nổi khi đầu tư quảng bá, đủ nhạy cảm với thị trường. Từ đó tìm cách truyền thông, lan tỏa giá trị nông sản địa phương sáng tạo.
Ngoài ra, có thể trực tiếp vận hành và quản lý các mô hình trang trại số là điều mà nông nghiệp hiện đại rất cần. Hoặc các em có thêm nhiều ý tưởng khởi nghiệp mới, khai thác lợi thế địa phương để tạo thành sinh kế bền vững cho bà con”, chị Xuân cho hay.
Ngày 29-30/7, tại phường Sa Pa (tỉnh Lào Cai) Trung ương Đoàn phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức Ngày hội “Thanh niên khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” năm 2026 và vòng bán kết Cuộc thi “Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026” khu vực miền Bắc.
Trong khuôn khổ đó, ban tổ chức đã tổ chức tập “Nâng cao năng lực phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường cho thanh niên khởi nghiệp gắn với phát huy vai trò đồng hành của tổ chức Đoàn, Hội trong bối cảnh chuyển đổi số” và tham quan, học tập mô hình khởi nghiệp và cơ sở sản xuất sản phẩm OCOP tiêu biểu tại địa phương.
Theo Bí thư Trung ương Đoàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam Nguyễn Kim Quy: Tập huấn, thanh niên nông thôn tiêu biểu từ nhiều địa phương đã được trang bị kiến thức về xây dựng và phát triển sản phẩm địa phương trên nền tảng số; kỹ năng thiết lập gian hàng trực tuyến, xây dựng thương hiệu, tiếp cận khách hàng và tổ chức hoạt động kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử.
Đồng thời, thông qua việc tham quan, học tập mô hình khởi nghiệp, các đại biểu thanh niên đã có thêm những góc nhìn thực tế, kinh nghiệm quý báu, đồng thời giao lưu, chia sẻ để hình thành mạng lưới hợp tác giữa các mô hình khởi nghiệp, doanh nghiệp và thanh niên”.
